Przegląd Mleczarski
miesięcznik
Wydawca:
Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego
Spółdzielni Mleczarskich
"Lacpol" Sp. z o.o.
http://www.lacpol.com.pl/pl/pm/
=================================================
Od autora strony

Prezentuję wybrane fragmenty publikacji z miesięcznika „Przegląd Mleczarski”. Do niektórych z nich dodaję nieco własnych uwag, wyróżnionych inną czcionką i inicjałami „Z.U.”  lub pseudonimem „Anonimus”.

Skupiam się na:
•  zagadnieniach sprawności zarządzania ekonomiczno-finansowego w samym przetwórstwie, które, nie ma co ukrywać, są w miesięczniku dość skąpo podejmowane, a w samym przetwórstwie mleczarskim ich znajomość nie stoi na zbyt wysokim poziomie,
•  problematyce organizacyjno-ekonomicznej restrukturyzacji mleczarstwa, szczególnie pod kątem integracji z Unią Europejską.

Pomijam w zasadzie, z pewnymi wyjątkami, całą szeroką gamę innych zagadnień bogato prezentowanych w „Przeglądzie Mleczarskim”, szczególnie zagadnień techniczno-technologicznych, bo to po prostu nie moja specjalność.

Strona będzie stopniowo rozwijana a poszczególne pozycje, w miarę moich możliwości czasowych, uzupełniane.

Moje hasło: „Wiedza o mleku i przetwórstwie mleczarskim powinna być wsparta wiedzą ekonomiczno-organizacyjną”.

Wrzesień 2001

Anonimus
------------------------------------------------------------------------------------------------
Spis treści
........................................................................................................................
Bolesław Iwan,
Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu, SGGW
Metody oddziaływania na wzrost konsumpcji artykułów
mleczarskich w krajach Unii Europejskiej
Przegląd Mleczarski nr 2, luty 2002, str. 49 - 53
........................................................................................................................
Marek Murawski,
Krajowy Związek Spółdzielni Mleczarskich
Ocena stanowiska negocjacyjnego Komisji UE z 30 stycznia
2002 r. w części dotyczącej sektora mleka
Przegląd Mleczarski nr 2, luty 2002, str. 53 - 55
........................................................................................................................
Marta Jankowska,
Agencja Rynku Rolnego
Unijny program dopłat do spożycia mleka w szkołach w świetle rozporządzeń UE oraz prezentacja projektu modelu
organizacyjno-funkcjonalnego dla Polski
Przegląd Mleczarski nr 2, luty 2002, str. 56 - 60
........................................................................................................................
Oprac. D.T. na podstawie Agra Europe,
Rzeczpospolitej, Agra Fakts,
Instrumenty handlowe Unii Europejskiej w sektorze mleka
Przegląd Mleczarski nr 2, luty 2002, str. 66
........................................................................................................................
Janusz B. Berdowski, Filip J. Berdowski, Joanna Kilkowska
Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Przemysłowego UNIDO
Zasady wdrażania nowej normy ISO-9001 wersja 2000 oraz
niektóre aspekty metody HACCP zalecane do wdrożenia (cz.2)
Przegląd Mleczarski nr 2, luty 2002, str. 78 - 81
........................................................................................................................
Powyższe pozycje nie są rozwinięte w „Wybranych fragmentach publikacji”. Po prostu zabrakło mi czasu. Stopniowo będę uzupełniał.
Zamierzam też jakoś wkomponować do swojej prezentacji „Przeglądu” niektóre „medialne” różnice poglądów na tematy istotne dla mleczarstwa, np. : „IACS - kto kogo szantażuje” (PC Kurier z 4 marca 2002 r.) itp., ale też „nie nadążam czasowo”.
Anonimus
------------------------------------------------------------------------------------------------
Bolesław Iwan,
Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu, SGGW
Spółdzielczość mleczarska w warunkach gospodarki rynkowej i konkurencji
Przegląd Mleczarski nr 1, styczeń 2002, str. 1 - 5
........................................................................................................................
Danuta Mierzwa,
Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Akademii Rolniczej we Wrocławiu
Modele organizacyjne spółdzielczości rolniczej w UE
Przegląd Mleczarski nr 11, listopad 2001, str. 485
........................................................................................................................
Sławomir Juszczyk,
Instytut Ekonomii, Akademia Świętokrzyska, Filia w Piotrkowie Tryb.
Zagadnienia organizacyjno-prawne w UE
Przegląd Mleczarski nr 10, październik 2001, str. 461
........................................................................................................................
Danuta Mierzwa,
Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Akademii Rolniczej we Wrocławiu
Podstawowe dyrektywy reformy UE na mleko i produkty mleczne po roku 2005
Przegląd Mleczarski nr 10, październik 2001, str. 432
........................................................................................................................
Jadwiga Seremak-Bulge,
Agencja Rynku Rolnego
Ustawa o regulacji Rynku Mleka
Przegląd Mleczarski nr 9, wrzesień 2001, str. 390
........................................................................................................................
Edward Jabłoński, Urszula Kaźmierczak,
Samodzielna Sekcja Dietetyki Instytutu „Centrum Zdrowia Matki Polki” w Łodzi
Wartość odżywcza dań
i przetworów zawierających białko mleka
Przegląd Mleczarski nr 7, lipiec 2001, str. 290
........................................................................................................................
Michał Sznajder,
Katedra Ekonomiki Gospodarki Żywnościowej Akademii Rolniczej w Poznaniu:
Prace Komisji Polityki Mleczarskiej i Ekonomiki Mleczarstwa Międzynarodowej Federacji Mleczarskiej (FIL/IDF)
Przegląd Mleczarski nr 7, lipiec 2001, str. 294
........................................................................................................................

Andrzej Kozłowski,
Polskie Stowarzyszenie Agrobiznesu:
Tendencje zmian w mleczarstwie
Przegląd Mleczarski nr 5 - 6, maj - czerwiec 2001, str. 198, 248
........................................................................................................................
Zbigniew Śmietana,
Wydział Nauki o Żywności UWM w Olsztynie:
Zagrożenia i szanse polskiego mleczarstwa,
Przegląd Mleczarski nr 4, kwiecień 2001, str. 152
........................................................................................................................
Michał Pietrzak,
Wydział Ekonomiczno-Rolniczy, SGGW Warszawa:
Analiza sytuacji konkurencyjnej przemysłu mleczarskiego przy zastosowaniu pięcioczynnikowej metody Portera
Przegląd Mleczarski nr 3-4, marzec - kwiecień 2001, str. 110, 159
........................................................................................................................
Jadwiga Seremak Bulge, Maciej Fedak,
Wojciech Boguta,
Agencja Rynku Rolnego:
Zasady limitowania produkcji mleka
Działania dostosowawcze do integracji z Unią Europejską
Przegląd Mleczarski nr 3, marzec 2001, str. 100
........................................................................................................................
Sławomir Stepulak, Waldemar Gruba, Andrzej Babuchowski,
Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA):
Wyzwania dla polskiego sektora mleczarskiego
Przegląd Mleczarski nr 11, listopad 2000, str. 357
........................................................................................................................
Bolesław Iwan,
Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu SGGW
Wybrane koncepcje logistyczne
Przegląd Mleczarski nr 11, listopad 2000, str. 373
........................................................................................................................
Aldon Zalewski,
Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w Warszawie
Procesy dostosowawcze polskiego mleczarstwa
do warunków Unii Europejskiej
Przegląd Mleczarski nr 9, wrzesień 2000, str. 273
........................................................................................................................
Jadwiga Seremak Bulge, Maciej Fedak,
Agencja Rynku Rolnego:
Wprowadzenie systemu kwotowania
produkcji mleka w Polsce
Przegląd Mleczarski nr 9, wrzesień 2000, str. 277
........................................................................................................................
Eulalia Skawińska,
Politechnika Poznańska:
Warunki wzrostu konkurencyjności spółdzielni
mleczarskich w Polsce
Przegląd Mleczarski nr 4, kwiecień 2000, str. 102
...............................................................................................................
============================================================

Wybrane fragmenty publikacji:
------------------------------------------------------------------------------------------------
Bolesław Iwan,
Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu, SGGW:
Metody oddziaływania na wzrost konsumpcji artykułów
mleczarskich w krajach Unii Europejskiej
Przegląd Mleczarski nr 2, luty 2002, str. 49 - 53

Państwa Unii Europejskiej (UE) są największym producentem mleka na świecie. Udział tego ugrupowania integracyjnego w światowej produkcji mleka kształtuje się na poziomie 26%. Dane statystyczne dotyczące produkcji globalnej surowca mlecznego wskazują, że od kilku lat jest ona stabilna z pewną nieznaczną tendencją spadkową. Szacuje się, że produkcja mleka w krajach UE spadnie z 121,9 mld l w 1996 r. do 118,6 mld l w 2005 r., tj. o 2,7%.
Z punktu widzenia interesów Wspólnej Polityki Rolnej, a zwłaszcza budżetu UE, jest to korzystny kierunek zmian. Obniżenie produkcji mleka w rolnictwie, a tym samym i dostaw do zakładów mleczarskich, jest zdeterminowane koniecznością dostosowania się farmerów w poszczególnych krajach do przyznanych kwot mlecznych.
Zasadność zmniejszenia produkcji i podaży mleka surowego wynika także z faktu, że produkcja tego artykułu w UE jest wyższa niż wewnętrzna konsumpcja artykułów mleczarskich w ekwiwalencie mlecznym o 8,5 - 9,5 mld l. Jest to tym bardziej ważne, ponieważ konsumpcja w przeliczeniu na głowę mieszkańca zmniejszyła się w ostatnim dwudziestoleciu z ok. 360 kg do nieco poniżej 300 kg ekwiwalentu mlecznego rocznie.
W rezultacie utrzymującej się przez całe dziesięciolecia nadprodukcji mleka rosły zapasy przetworów mleczarskich ...
Celem niniejszego artykułu jest prezentacja metod aktywizacji zużycia mleka i przetworów w obrębie samych państw członkowskich Unii Europejskiej. Oczywiście Wspólna Polityka Rolna UE rozporządza także instrumentami zewnętrznej regulacji rynku mleka. Ten problem będzie jednak przedmiotem analizy w następnych opracowaniach.
Konsumpcja artykułów mleczarskich
w Unii Europejskiej

...
Regulacje prawne
w dziedzinie mleka surowego w UE
...
Oddziaływanie na wzrost popytu
na artykuły mleczarskie
...
Dotacje do masła
...
Program dotowania mleka w szkole jako forma
aktywizacji popytu
...
Podsumowanie
...
--------------
(Uwagi
Treść artykułu trochę uzupełnię. W tym miejscu mogę zauważyć jedynie, że problem „nadprodukcji” prawdopodobnie by zniknął, gdyby nie nędza ludności krajów Trzeciego Świata, a niestety także Polski, Rosji itd. Czasami odnoszę wrażenie, że w prymitywnej propagandzie „komunistycznej” o marnowaniu żywności na Zachodzie podczas gdy inni głodują, było trochę prawdy. Inna rzecz, odpowiedź na pytanie, czemu jedni głodują, a inni mają za dużo, też nie jest prosta. Odnoszę też wrażenie, że sporo racji miał Peter Drucker pisząc:
„Rozwój ekonomiczny i społeczny jest rezultatem zarządzania. Można powiedzieć bez zbytniego uproszczenia, że nie ma krajów słabo rozwiniętych, są tylko kraje źle, nieudolnie zarządzane."
P.F. Drucker, Technology, Management and Society, Pan Books, London 1970, s. 45).
Cytuję za Józefem Pencem: Strategie zarządzania, poz. 3 „Prezentowanej literatury”.
Anonimus)
------------------------------------------------------------------------------------------------
Bolesław Iwan,
Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu, SGGW:
Spółdzielczość mleczarska w warunkach gospodarki rynkowej i konkurencji
Przegląd Mleczarski nr 1, styczeń 2002, str. 1 - 5

Sektor mleczarski jest bez wątpienia jednym z najważniejszych segmentów gospodarki żywnościowej w Polsce.
...

Istota i specyficzne cechy gospodarki rynkowej
...
Dostosowanie w mleczarskiej bazie surowcowej
...
Dostosowanie w sferze przetwórstwa mleka
...
Procesy przystosowawcze w sferze dystrybucji
...
Konkluzje
Opracowanie zawiera syntetyczne omówienie głównych kierunków przemian w sektorze mleczarskim w kontekście pełniejszego przystosowania się do wymogów gospodarki rynkowej. Restrukturyzacja ta powinna przyczynić się do osiągnięcia kilku celów.
- Przyspieszenie koncentracji i postępu technologicznego w produkcji mleka oraz poprawa jego jakości,
- Wykreowanie sieci zintegrowanych wielozakładowych podmiotów przetwórstwa mleczarskiego, powiązanych z mleczarską bazą surowcową.
- Kreowanie profesjonalnej strategii dystrybucji oraz promocji finalnych produktów mleczarskich.

Uwagi
Ograniczam się do lakonicznego zasygnalizowania tego, co wg mnie jest bardzo istotne, a w artykule zostało prawie całkowicie pominięte, to jest sprawności zarządzania w przetwórstwie mleczarskim w ogóle, w tym szczególnie pod kątem ekonomiczno-finansowym. Pewne zagadnienia, dotyczące np. controllingu, rachunkowości zarządczej itp., są już dawno, zarówno w literaturze jak i dobrej praktyce, zupełnie bezsporne, a mleczarstwo w swojej masie, w tych sprawach zachowuje się tak, jakby czas zatrzymał się kilkanaście lat temu: nie znam, nie chcę znać, nie chcę nawet czytać. Nie, bo nie, i już!
To już przesądza sprawę „efektów”, obawiam się że i przyszłych, jeśli kadra specjalistyczno-menedżerska nadal „nie będzie miała czasu na czytanie” tego, co powinna czytać, znać i stosować. Naturalnie, controlling... to tylko przykład.
Podkreślam, w większości wypadków chodzi o rzeczy zupełnie bezsporne, a nie o jakieś moje wymysły.
Oczywiście, są też i zagadnienia dyskusyjne, ze sporymi różnicami zdań, zarówno wśród teoretyków jak i praktyków.
Szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do mojej konkretyzacji, bo...
Ale znowu, śmiem sądzić, że większość moich kontrowersyjnych poglądów jest nie do obalenia, więc potencjalni krytycy milczą.
Czy naprawdę do wiedzy ekonomiczno-finansowo-organizacyjnej w przetwórstwie mleczarskim i sprawności zarządzania w tym zakresie nie ma poważniejszych zastrzeżeń?
A może są to sprawy nieistotne?
Na marginesie: do tej wiedzy i sprawności..., można mieć sporo zastrzeżeń nie tylko do przetwórstwa mleczarskiego, czy mleczarstwa w ogóle. Ale to już temat nie na tą stronę.
I jeszcze jedna uwaga. Polska, z czego chyba wszyscy zdają sobie sprawę, znowu znalazła się w punkcie zwrotnym swojej historii. Najbliższe lata mogą przesądzić los wielu milionów ludzi, bodaj że na zawsze, przynajmniej dla nich. Od menedżerów i mających wpływ na opinię publiczną, dużo zależy.
Czas nie czeka.
Proszę wybaczyć coraz ostrzejszy ton moich wypowiedzi.
Anonimus
------------------------------------------------------------------------------------------------
Danuta Mierzwa,
Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Akademii Rolniczej we Wrocławiu:
Modele organizacyjne spółdzielczości rolniczej w UE
Przegląd Mleczarski nr 11, listopad 2001, str. 485 - 489

Spółdzielnie mleczarskie przygotowują się do silnej i ostrej konkurencji na skalę międzynarodową. Formy prawne tych organizacji są różnorodne. Często mało liberalne przepisy krępują działania przedsiębiorstw spółdzielczych. Dlatego też organizacje spółdzielcze i spółdzielcy postulują by stworzyć jedną formę prawną dla wszystkich spółdzielni krajów członkowskich, która stanowiłaby wzór dla ustawodawstwa. Umożliwiłoby to podniesienie skuteczności ekonomicznej tych przedsiębiorstw i stworzyłoby równe warunki konkurencji w ramach UE.
Słowa kluczowe: spółdzielnia, fuzja, koncentracja, strategia, GOGECA.

Spółdzielnie znajdują się obecnie w sferze szybkich i ciągłych zmian. Polityka państw członkowskich, liberalizacja rynków przy akceptacji GATT oraz poszerzenie UE zwiększają konkurencję przy jednoczesnym ograniczeniu subwencji na rynkach produktów podstawowych. Z drugiej strony biotechnologia, techniki informacyjne, rosnące znaczenie kanałów dystrybucji oraz firm międzynarodowych wymagają zwiększonych działań koordynacyjnych w sektorze rolno-spożywczym. Zróżnicowanie potrzeb prowadzi do coraz większych wymagań konsumentów... to powoduje konieczność znalezienia takich struktur organizacyjnych... Ta ewolucja struktur stwarza pewne możliwości dla jednych spółdzielni, a dla innych zagrożenie.
Biorąc pod uwagę struktury zorganizowania spółdzielni europejskich zauważamy tendencje koncentracji przez fuzje lub wykup, które dają początek wielkim przedsięwzięciom regionalnym i krajowym. To z kolei pozwala na zwiększenie kapitału, osiąganie korzyści ze skali ekonomii nie tylko w przetwórstwie, lecz również w logistyce, dystrybucji i sektorze badań naukowych. Integracja daje większą marżę zysku osiąganą w zewnętrznych kanałach łańcucha spożywczego.
Model spółdzielni federacyjnej
W wielu krajach rozprzestrzeniał się przez lata model spółdzielni federacyjnej. Obecnie ten sposób organizowania spółdzielni staje się coraz mniej popularny, głównie w krajach, w których ramy prawne nie sprzyjają tej formie. Dotyczy to krajów nowo przyjętych do UE, gdzie ta forma organizowania się spółdzielni została odrzucona. Była ona dobrym narzędziem dla rolników, którzy byli chronieni przez politykę państwa. Obecnie, stali się podmiotami na wolnym rynku, ta forma odkrywa swoje słabe strony. W czasie, kiedy konkurencja staje się coraz bardziej intensywna, spółdzielnie federacyjne są mniej konkurencyjne od spółdzielni PLC (spółki z o.o.).
Fuzje
Od kilkudziesięciu lat w sektorze spółdzielczym następują liczne fuzje w rezultacie których powstają duże spółdzielnie regionalne. W niektórych krajach (Niemcy, Finlandia) członkowie spółdzielni federacyjnych decydują się na zmianę ich organizacji w spółdzielnię jednostkową. Ta ewolucja może doprowadzić w konsekwencji do tego, że w niektórych państwach członkowskich (Dania, Szwecja) będzie chodziło o fuzję wszystkich spółdzielni określonej gałęzi przemysłu w jedną spółdzielnię krajową. Nie występuje jeszcze fuzja na szczeblu europejskim, ale jest możliwe, że wystąpi w przyszłości.
...
Organizacje federacyjne mogą być uznane za inną opcję możliwą do przyjęcia głównie w obszarach bliskim działalności swoich członków.
Nabywanie innych przedsiębiorstw
Spółdzielnie mogą również wzmocnić swoją konkurencyjność kupując inne przedsiębiorstwa. Mogą kupować w tym samym otoczeniu handlowym i w ten sposób zwiększać ekonomię skali, lub kupować w branżach handlu pokrewnego.
We wszystkich tych krajach obserwuje się ewolucję w kierunku integracji pionowej. Ta strategia jest bardziej przewidywana dla spółdzielni zajmujących się również dystrybucją. Strategia integracji pionowej ułatwia przede wszystkim prowadzenie przez spółdzielcze przedsiębiorstwo działalności handlowej, również na skalę międzynarodową, umożliwia osiąganie rentowności i umocnienie swojej pozycji w krótkich kanałach dystrybucji.
...
Nowe modele spółdzielczego przedsiębiorstwa
W ostatnich latach duża liczba spółdzielni, w tym również tych, które znajdują się poniżej łańcucha przetwórczego, przystąpiła do radykalnych przekształceń struktur organizacyjnych.
Tabela 1. Różne modele organizacyjne spółdzielczości w ramach UE
...
W niektórych przypadkach spółdzielnie zostały zamienione w jednostkowe o strukturze S.A. (spółki akcyjne), których akcjonariuszami są rolnicy-członkowie, jak również uczestnicy zewnętrzni (inne przedsiębiorstwa, federacje spółdzielcze, instytucje lub inwestorzy prywatni).
Wydaje się, że istnieje duże zainteresowanie innowacyjnymi rozwiązaniami, szczególnie finansowymi i organizacyjnymi, które stawiają pod znakiem zapytania tradycyjny sposób organizowania spółdzielni jako formy przedsiębiorstwa. Bardzo często restrukturyzacje mają miejsce, gdy spółdzielnie przeżywają kryzys finansowy, tzn. nie są zdolne do kierowania na rynku zachowując tradycyjną organizacji przedsiębiorstwa spółdzielczego.*
(* Uwagi. Przypuszczam, że często kłopoty są spowodowane wcale nie problemem organizacyjnym: spółdzielnia, czy inna forma, ale zwyczajnie, nieuświadamianym sobie w pełni niedostatkiem wiedzy ekonomicznej, finansowej i organizacyjnej - w sensie sprawności zarządzania, w tym rachunkowości, planowania, marketingu, motywowania itp. Jest to na pewno bardzo istotne w polskim mleczarstwie. Wątpiącym, czy tak jest rzeczywiście, mogę jedynie zasugerować konieczność przeprowadzenia porządnych analiz stanu faktycznego. Mogą się one przydać jednocześnie pod kątem ewentualnych zmian organizacyjnych. Z.U.).
Ponadto osiągnięcia spółdzielcze, w ich nowym sposobie organizowania się, powinny być ocenione w stosunku do faktu, że wybór tej alternatywy nie doprowadził do likwidacji spółdzielni co byłoby większą szkodą, zwłaszcza dla rolników.
Istnieją również spółdzielnie, które wybrały formę organizacyjną skrajnie odmienną, w celu polepszenia finansów swoich członków wytwarzając produkty o dużej wartości dodanej. Wprowadziły np. akcje zbywalne, akcje uprzywilejowane, większą skalę produkcji itd. To odpowiada temu co nazywa się zazwyczaj spółdzielnią nowej generacji. Model ten cieszy się aktualnie dużym zainteresowaniem zwłaszcza w Niemczech i Wielkiej Brytanii.
Stosunki pomiędzy spółdzielniami rolniczymi a związkami zawodowymi rolników i organizacjami centralnymi spółdzielczości
W większości krajów spółdzielnie oraz ich organizacje „parasole”są zorganizowane i działają niezależnie od rolniczych związków zawodowych. Ta niezależność poszerza pole działania spółdzielni oraz stwarza możliwość adaptacji do zmiennych warunków nie biorąc pod uwagę interesów politycznych związków rolniczych. W tej materii nie zauważa się ewentualnych zmian. Można jednak dostrzec wyraźną tendencję spółdzielni do działania bardziej niezależnego w odniesieniu do organizacji centralnych.
Odmienne systemy prawne
Spółdzielnie rolnicze w poszczególnych państwach działają pod bardzo zróżnicowanymi strukturami prawnymi. Nie chodzi tu tylko o systemy podatkowe, ale także o różne prawa dotyczące ochrony konkurencji, form handlowych spółdzielni itd. Różnice te stwarzają problemy odnośnie legalnej konkurencji. Podczas gdy w jednym kraju spółdzielnie mogą się cieszyć niską stopą podatkową i stopą procentową subwencjonowaną, spółdzielnie innego kraju osiągają duże zyski na rynku wewnętrznym, ponieważ ustawa dotycząca konkurencji umożliwia im tą dominację.
Istnieją więc duże różnice w miarę jak ustawodawstwo pozwala spółdzielniom na różnorodne polityki handlowe.
...
Internacjonalizacja działalności handlowej
(...) We wszystkich krajach członkowskich UE spółdzielnie rolnicze są włączone w działalność handlu międzynarodowego. Rozciąga się to od eksportu poprzez biura sprzedaży w krajach, gdzie obce są alianse strategiczne, do tworzenia przedsiębiorstw z zagranicznymi partnerami.
...
Nowa koncepcja spółdzielni rolniczych
We wszystkich publikacjach poświęconych spółdzielniom znajduje się kilka definicji. Większość z nich jest sformułowana z punktu widzenia konkretnego sektora spółdzielczego. Często bazują na kulturze i historii sektora spółdzielczego konkretnego kraju. Punkt wyjścia lub poziom na którym definiuje się spółdzielnie to: ideologia, wartości, zasady działania itp. Perspektywy ekonomiczne przeciwstawne do perspektyw socjologicznych doprowadziły do różnych definicji. Nierówność w posiadaniu władzy, jakościowe różnice zniekształciły spór o pochodzenie spółdzielni. To czego się dzisiaj poszukuje to definicja odpowiednio szeroka dla zrozumienia koncepcji dominujących w krajach członkowskich UE.
...
Wnioski
1. Spółdzielnie rolnicze w krajach UE nie działają w warunkach identycznych.
...
2. W celu właściwej konkurencji konieczne jest, aby spółdzielnie mogły funkcjonować w nowych warunkach.
...
3. Jedna forma prawna, która byłaby dostosowana do wszystkich spółdzielni krajów członkowskich mogłaby stanowić wzór dla ustawodawstwa.
...
4. Duża część ustawodawstwa wypiera spółdzielnie tradycyjne, a kreuje model spółdzielni opartej na uzyskiwaniu wysokiej wartości dodanej.
...
5. Spółdzielnie rolnicze stawiają czoła konkurencji światowej.
...
------------------------------------------------------------------------------------------------
Sławomir Juszczyk,
Instytut Ekonomii, Akademia Świętokrzyska, Filia w Piotrkowie Tryb.:
Zagadnienia organizacyjno-prawne produkcji mleka UE
Przegląd Mleczarski nr 10, październik 2001, str. 461 - 465

Problematyka dotycząca przyszłości produkcji mleka w Polsce nabiera znaczenia w kontekście przyspieszenia procesów przystosowawczych do integracji z Unią Europejską a ściślej, z gospodarczego punktu widzenia, ze wspólnotami europejskimi. To co nas czeka w bliższej i dalszej perspektywie w istocie sprowadza się do dostosowania naszej produkcji w aspekcie jakościowym, organizacyjnym i prawnym do istniejącego stanu w tym zakresie w Unii Europejskiej. Zagadnienia te mają kardynalne znaczenie gospodarcze, zarówno dla Polski jak i państw UE.

W okresie powojennym państwa Europy Zachodniej, zwłaszcza Francja i b. RFN, zachęcone pozytywnymi rezultatami w zakresie wspólnych działań dot. węgla i stali, uznały w Traktacie Rzymskim z 1957 r., że rolnictwo i gospodarka żywnościowa (oraz przemysł włókienniczy), nie mogą być regulowane systemem wolnorynkowym. Wobec konieczności zapewnienia odpowiedniego zaopatrzenia ludności w żywność zobowiązały się do prowadzenia uzgodnionych działań w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Do jej celów zaliczono:
1. Podnoszenie produktywności rolnictwa Wspólnoty poprzez...;
2. Zapewnienie ludności rolniczej godziwych warunków życia...;
3. Stabilizację poszczególnych rynków produktów rolnych;
4. Zwiększenie produkcji rolniczej i odpowiednie zaopatrzenie ludności w żywność przy jednoczesnym umożliwieniu konsumentom kupna artykułów spożywczych po rozsądnych cenach.*
(* Warto pamiętać, że są to „rozsądne ceny” przy odpowiednich dochodach konsumentów. Z.U.).
W wyniku podpisania Traktatu powstał wspólny rynek rolny państw członkowskich, w którym rolny państw członkowskich, w którym:
- zlikwidowano cła i ograniczenia ilościowe w handlu;
- wprowadzono wspólną politykę handlową, zwłaszcza celną wobec krajów spoza Wspólnoty;
- wprowadzono zasadę swobodnego przepływu osób, kapitału i usług w obrębie państw członkowskich;
- wprowadzono zasadę unifikowania ustawodawstwa w zakresie niezbędnym do działania Wspólnoty.
W rezultacie zastosowano instrumenty podtrzymujące poziom produkcji rolnej i zapewniające producentom określony poziom dochodów. Kluczowe znaczenie odgrywał system wysokich cen gwarantowanych, system interwencji w przypadku nadwyżek oraz protekcjonizm w handlu zagranicznym.
Rynek mleka w UE
W rezultacie ciągłego i stabilnego pobudzania wzrostu produkcji żywności zapewniającego wysoki stopień dochodów poprzez kreowanie i podtrzymywanie wysokiego poziomu cen oraz ochronę celną, powstały w latach 70. i 80. zbyt duże nadwyżki niektórych płodów rolnych, między innymi mleka i artykułów mleczarskich. Konsekwencją było wprowadzenie w 1984 roku limitowania produkcji w postaci kwot mlecznych.
Wspólna Polityka Rolna pochłaniała w latach 1968 -1975 od 72 do 92% jej środków, przy czym udział wydatków na wspieranie produkcji mleka sięgał w budżecie nawet 30%. W połowie lat 80. na wspieranie rynku mleka przeznaczano rocznie równowartość ok. 6 miliardów euro. W tych okolicznościach dla Wspólnoty zasadnicze znaczenie miała wprowadzona w 1992 roku reforma nazwana od nazwiska twórcy - reformą Mac Sharry'ego. Zakładała, że poziom dochodów rolniczych nie powinien być gwarantowany przez ceny produktów rolnych, lecz przez system dopłat bezpośrednich do jednego hektara lub sztuki. Reforma Mac Sharry'ego spowodowała gruntowne zmiany na rynku mleka, zboża, oleistych oraz mięsa wołowego. W wyniku wprowadzenia limitowania produkcji i innych regulacji, poziom wsparcia pod koniec lat 90 spadł do ok. 4 miliardów euro rocznie. W przeliczeniu na jedną krowę poziom zaangażowania środków budżetowych zmalał z 200 do 130 euro/rok.
Kierunki przemian Wspólnej Polityki Rolnej spowodowane były także porozumieniami zawartymi przez Unię Europejską w ramach Rundy Urugwajskiej GATT. Umowy dotyczyły liberalizacji handlu międzynarodowego. Odnośnie Unii Europejskiej plan Mac Sharry'ego wprowadził zasady równoważenia poszczególnych rynków artykułów rolnych Wspólnoty i systematycznego obniżania cen produktów rolnych w kierunku zbliżenia ich do poziomu cen światowych. Celem tych działań było zwiększenie konkurencyjności unijnego rolnictwa na rynku międzynarodowym.
Regulacje organizacyjno-prawne
Kontynuację reform Wspólnej Polityki Rolnej w kierunku dalszego dostosowania do kolejnej rundy negocjacji Światowej Organizacji Handlu wniósł zbiór dokumentów określanych jako Agenda 2000.
Tabela. Regulacje rynku mleka w UE.
...
W przypadku rynku mleka przewidziana została stopniowa - trzyetapowa 15% redukcja cen mleka, równoważona między innymi dopłatami kompensacyjnymi do produkcji na bazie kwot z roku 1999/2000.
(...) Warto podkreślić, że decyzje dotyczące funkcjonowania modelu wynikającego z istnienia kwot mlecznych odłożono do 2003 roku.
System cen na rynku mleka
Rynek mleka w Unii Europejskiej charakteryzuje się rozbudowanym systemem regulacji, którego integralną częścią jest system jednolitych cen. Jego podstawą jest Rozporządzenie Rady nr 804/68. Wprowadziło ono trzy rodzaje cen:
1. Ceny docelowe,
2. Ceny interwencyjne,
3. Ceny progu.
(...) Warto podkreślić, że ceny progu zapewniały ochronę rynku mleka na granicach zewnętrznych Wspólnoty, ustalane były powyżej cen interwencyjnych. Do ich wysokości podnoszone były ceny produktów importowanych poprzez system ceł importowych oraz podatek importowy.
Każdego roku Komisja ustala cenę docelową i ceny interwencyjne obowiązujące w tzw. roku mlecznym trwającym od 1 lipca do 30 czerwca roku następnego. Istotne jest również to, że cena docelowa nie jest ceną gwarantowaną. Reprezentuje ona cenę oczekiwaną przez producentów mleka i ustalana jest w wyniku negocjacji producentów z przetwórcami po szczegółowej analizie obrotu globalnego mlekiem w roku kontyngentowym oraz na podstawie informacji rynku wewnętrznego i zewnętrznego z uwzględnieniem trendów. Należy dodać, że cena docelowa ustalana jest dla mleka surowego o zawartości 3.7% tłuszczu. Ceny interwencyjne natomiast są cenami gwarantowanymi, ponieważ mają za zadanie zagwarantowanie producentom odpowiedniego poziomu dochodów. Są cenami po jakich agencje interwencyjne mają obowiązek wykupić oferowane produkty z zatwierdzonych wcześniej mleczarni. Na wspólnotowym rynku mleczarskim prowadzony jest interwencyjny wykup masła i odtłuszczonego mleka w proszku, i dla tych produktów określane są ceny interwencyjne. Ceny rynkowe zaś odgrywają podstawową rolę w zarządzaniu rynkiem. Państwa członkowskie co tydzień powiadamiają Komisję o cenach przetworów mlecznych, takich jak masło, odtłuszczone mleko w proszku, mleko pełne i sery dojrzewające. Według cen rynkowych kalkuluje się również wielkość subwencji eksportowych.
Kwoty mleczne
System regulacyjny wielkości produkcji poprzez ustalanie kwot mlecznych charakteryzuje się specyficznymi cechami. Ma swoje wady i zalety. Z jednej strony jest sposobem ograniczenia produkcji i swobody działania producentów, ponadto praktycznie znosi zasady konkurencji między producentami na rynku. Wymusza konieczność silnej ingerencji administracji w funkcjonowanie gospodarstwa i rynku mlecznego, co również pociąga za sobą skutki finansowe na koszt podatników. Z drugiej strony natomiast kwota mleczna jest instrumentem pozytywnym, ponieważ jest swego rodzaju przepustką na rynek mleka.
...
Polska a kwoty mleczne
Każde państwo należące do Unii ma przydzieloną tzw. kwotę narodową. Po integracji Polska otrzyma także taką kwotę. Jej wielkość ma kluczowe znaczenie dla naszego rolnictwa i w istocie zależeć będzie od wyniku negocjacji. Rząd polski ubiega się o limit produkcyjny w wysokości 11,3 mld litrów w roku 2003 i stopniowy wzrost do 13,8 mld litrów w 2008 roku. Instytucją administrującą systemem kwot mlecznych w Polsce będzie prawdopodobnie Agencja Rynku Rolnego. Można przypuszczać, że kwota narodowa przypadająca Polsce będzie podzielona pomiędzy mleczarnie posiadające licencję potwierdzającą spełnianie wymagań jakościowych w zakresie skupu mleka surowego, przetwórstwa, transportu i przechowywania. Podstawą przydziału kontyngentu dla poszczególnych mleczarni będzie wysokość skupionego od producentów mleka w przyjętym wcześniej roku referencyjnym poprzedzającym wprowadzenie kwot. Mleczarnie na podstawie upoważnienia Agencji Rynku Rolnego dokonają podziału przyznanego kontyngentu między producentów - dostawców, kierując się m.in. wielkością dostaw w roku referencyjnym (bazowym). W ten sposób podmiot skupujący otrzymuje do dyspozycji tzw. kwotę odbiorcy, która stanowi po rozdzieleniu pulę kwot dostawczych. Producenci spełniający warunek dostaw w roku referencyjnym będą musieli ponadto legitymować się zaświadczeniem o spełnianiu warunków sanitarnych przy udoju i przetrzymywaniu mleka. Takie zaświadczenie wydawać będzie Inspekcja Weterynaryjna. Każdy zakwalifikowany producent mleka będzie mógł otrzymać dwa rodzaje kwoty mlecznej, tj.:
- kwotę hurtową,
- kwotę sprzedaży bezpośredniej.
...
Instrumenty restrykcyjne
Wprowadzenie dodatkowego podatku tzw. super levy ma za zadanie dyscyplinowanie producentów co do nieprzekraczania limitów produkcyjnych. Środki z tego podatku są przeznaczone na zagospodarowanie nadwyżek produkcyjnych. Warto dodać, że zasadą jest naliczanie w praktyce dodatkowego podatku tylko w przypadku przekroczenia kwoty narodowej. Przekroczenie tej kwoty powoduje nałożenie podatku obciążającego wielkość przekroczenia w wysokości 115% ceny docelowej mleka.
...
Podmioty skupujące mleko są zobowiązane...
Do obowiązków krajowych instytucji administrujących należy...
Producenci mleka sprzedający mleko bezpośrednio konsumentom...
Sam sposób rozliczania się państw z wykorzystania kwot narodowych jest skomplikowany. Wykorzystywana jest przy tym rozliczaniu instytucja realokacji (wyrównywania) kwot. Mechanizm wyrównywania kwot stosuje się w kilku etapach. W pierwszym rozlicza się każdego producenta z dostaw mleka w hurcie w celu ustalenia czy została przekroczona przyznana mu kwota hurtowa. Następnie dokonuje się analizy dostaw w roku kontyngentowym w mleczarniach i u innych odbiorców hurtowych z wykorzystania przez dostawców kwot hurtowych mleka. Bilansuje się tutaj...
...
(...) Mleczarnie i inne podmioty skupujące, na bieżąco, nie czekając na koniec roku kontyngentowego, rozliczają każdego dostawcę ze skupowanych nadwyżek mleka poprzez potrącenia ceny dostarczanego mleka adekwatnie do potencjalnej opłaty dodatkowej za nadwyżki. Jeżeli po zakończeniu roku kontyngentowego i po zastosowaniu mechanizmu wyrównywania kwot nie zaistnieje potrzeba wprowadzenia w danym państwie opłat dodatkowych, mleczarnia musi rozliczyć się z dostawcami zwracając im wcześniej pobrane na poczet zabezpieczenia odpowiednią wielkość potrąceń.
...
Aspekty handlowo-produkcyjne
Podstawową zasadą obowiązującą w Unii Europejskiej jest przypisywanie kwoty nie do producenta, lecz do gospodarstwa, co oznacza, że zasadniczo ograniczony jest samodzielny obrót kwotami. Od 1984 roku jednak, to jest od momentu wprowadzenia limitowania produkcji mleka, w celu uelastycznienia wprowadzono do tej zasady wiele zmian. Obecnie możliwy jest obrót kwotami na trzy różne sposoby:
1. Transfer łącznie z przenoszeniem gospodarstwa rolnego;
2. Transfer bez konieczności przenoszenia gospodarstwa rolnego;
3. Czasowy transfer kwot (tzw. leasing kwot mlecznych).
...
(...) Odnośnie drugiego przypadku, rozporządzenie Rady nr 3950/92 dopuszcza na terenie Wspólnoty transfer kwoty mlecznej bez konieczności przenoszenia gospodarstwa rolnego, co oznacza w praktyce, że na przykład jedna osoba może nabyć kwotę od drugiej w drodze zakupu bez konieczności obrotu gospodarstwem rolnym lub jego częścią, pod warunkiem jednak, że przyczyni się to do restrukturyzacji produkcji mleka lub ochrony środowiska. Wymienione rozporządzenie deleguje rozwiązania szczegółowe do prawodawstwa i potrzeb poszczególnych państw członkowskich. Każde z nich ma prawo tworzyć system samodzielnego obrotu kwotami mlecznymi pod warunkiem jednak, że zachowane zostaną podstawy określone w wymienionym Rozporządzeniu.
(...) Leasignować można kwotę maksymalnie na 12 miesięcy. Na poziomie Wspólnoty to zagadnienie reguluje również Rozporządzenie Rady nr 3950/92. Także i w tym przypadku o szczegółach decydują rozwiązania prawne poszczególnych państw Wspólnoty, które zostały upoważnione do wprowadzenia na drodze wewnętrznej legislacji odpowiedniego obrotu kwotami mlecznymi wynikającego z omawianych uwarunkowań.
Podsumowanie
Analizując powyższe uregulowania warto pamiętać, że warunkiem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej jest między innymi dostosowanie polskiego prawa do prawa Wspólnoty, co oznacza, że po akcesji Polski, na terenie naszego kraju będzie obowiązywało także prawo unijne. Polscy producenci mleka z jednej strony stracą to z czego nie wszyscy dzisiaj zdają sobie sprawę - a mianowicie - samodzielne i niczym na razie nieograniczone decydowanie o skali produkcji mleka w swoim gospodarstwie. Z drugiej strony będą mogli prawdopodobnie korzystać z systemu dopłat bezpośrednich do produkcji w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W naszym kraju musi zatem powstać między innymi sprawny system administracyjny zdolny do obsługi systemu kwotowania jak również mechanizm dopłat bezpośrednich.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Danuta Mierzwa,
Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Akademii Rolniczej we Wrocławiu:
Podstawowe dyrektywy reformy UE na mleko i produkty mleczne po roku 2005
Przegląd Mleczarski nr 10, październik 2001, str. 432 - 436

Produkcja mleczna jest dominującą działalnością UE i stanowi prawie 18% wartości globalnej produkcji rolniczej Wspólnoty (schemat 1). Mimo osłabienia części swojego rynku, Unia pozostaje pierwszym światowym eksporterem produktów mlecznych (schemat 3). Reforma PAC (Wspólna Polityka Rolna) wynikająca z Agendy 2000 nie zmieniła zbytnio organizacji wspólnotowej rynku mleka (utworzona w 1968 r. i gruntownie odnowiona w 1984 r. (poprzez stworzenie kontygentów mlecznych oraz ograniczenie interwencjonizmu państwowego w 1987 r.). Zmiany zostały poczynione w celu zabezpieczenia stabilności i konkurencyjności sektora i związane są przede wszystkim ze stopniową redukcją cen państwowych od 2005 r. Obniżka ta będzie równoważona w pewnej części płatnościami bezpośrednimi dla producentów. Ponadto przegląd dyspozycji kontyngentów mlecznych powinien być zrealizowany w latach od 2003 do 2006. Prawne odnośniki reformy OCM (Organizacja Wspólnoty Rynkowej) autor streścił na poniższych stronach.

...
Odpowiedź na nowe wyzwania
...
Nowa OCM dla mleka i produktów mlecznych
Ceny
...
Zasady interwencji
...
Płatności bezpośrednie dla producentów
...
Komercjalizacja
...
Dyspozycje dotyczące wymiany z krajami trzecimi
...
Ekowarunkowość, modulacja płatności
...
Nowe rozwiązania: rolnictwo biologiczne
...
Uproszczenia
...
Mleko i produkty mleczne objęte interwencją
...
Sytuacja rynku Wspólnoty
...
Mały słownik
...
------------------------------------------------------------------------------------------------
Jadwiga Seremak-Bulge,
Agencja Rynku Rolnego:
Ustawa o regulacji rynku mleka
Przegląd Mleczarski nr 9, wrzesień 2001, str. 390

Rządowy projekt ustawy o regulacji rynku mleka, który opracowano w pierwszej połowie 2000 r. z udziałem przedstawicieli samorządu branżowego, jest w pełni zharmonizowany z regulacjami unijnymi. Tworzy on prawne podstawy wsparcia rynku mleka w okresie przedakcesyjnym na wzór UE, jednakże za cenę wprowadzenia kwotowania produkcji mleka, jako nieodłącznej części towarzyszącej stosowanym w UE instrumentom wsparcia rynkowego (art. 4 - 23). Projekt obecnie znajduje się w ostatniej fazie prac parlamentarnych (skierowany został do senatu) i prawdopodobnie zostanie przyjęty przez sejm obecnej kadencji.*
Po wejściu w życie ustawa stworzy prawne podstawy wsparcia rynku mleka na wzór UE w okresie przedakcesyjnym, jednakże jego praktyczne skutki dla sektora będą zależeć od wielkości środków budżetowych przeznaczonych na ten cel.
---------

* Wg informacji uzyskanych Z Agencji Rynku Rolnego, Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych, została podpisana przez Prezydenta 30 września br., jednak do 19 października br. nie została jeszcze opublikowana w dzienniku ustaw.* Przypuszczam, że wszystkie mleczarnie dysponują już „powielaczowym” tekstem ustawy. Na jakim etapie są przepisy wykonawcze? Wstrzymuję się więc z dalszą prezentacją artykułu.
Widać chyba wyraźnie, jak bardzo w „Przeglądzie Mleczarskim” przydała by się „jakaś wersja internetowa”, z natychmiastową informacją i chociaż wstępnym komentarzem. Uzasadnia to też mały nakład „Przeglądu Mleczarskiego”, zapewne w znacznej mierze spowodowany „oszczędnościami” potencjalnych nabywców, i rosnąca popularność Internetu, który przy umiejętnym posługiwaniu się, może być bardzo dobrym źródłem szybkiej i wiarygodnej informacji.
Przy okazji, strony internetowe Agencji Rynku Rolnego, zawierają dużo ciekawych i przydatnych informacji. Znajdzie je bez problemu każda z głównych polskich „wyszukiwarek”.
Z.U.
* Uzupełniam: Dz. U. Nr 129, poz. 1446

--------

------------------------------------------------------------------------------------------------
Edward Jabłoński, Urszula Kaźmierczak,
Samodzielna Sekcja Dietetyki Instytutu „Centrum Zdrowia Matki Polki” w Łodzi:
Wartość odżywcza dań
i przetworów zawierających białko mleka
Przegląd Mleczarski nr 7, lipiec 2001, str. 290

W pracy przedstawiono wyniki analizy dotyczącej wpływu produktów mlecznych na wartość odżywczą dań i przetworów. Białko mleka jest bogatym źródłem lizyny przy względnie niskiej zawartości aminokwasów siarkowych. Analiza wskazuje, że mieszaniny białka zbóż i produktów mlecznych mają decydujący o wartości białka wskaźnik aminokwasu ograniczającego AASe wyższy niż każdy komponent oddzielnie. AASe białka mieszaniny zboża-mleko jest wyższe o ponad 60-90% w stosunku do białka zboża i o 10-30% w stosunku do białka mleka.

Results of the analysis on the effect of milk on the nutritional value of the protein of dishes and products were presented and discussed. Milk protein is a rich source of lysine although relatively low in the total sulfur - containing aminoacids. The analysis indicated that mixtures cereal grain and milk products has AASc higher than each component alone.
AASc the protein of the combination cereal grain - milk protein is increased up to over 6- - 90 % that of cereal grain alone and 10 - 30 % that of milk.

Wartość odżywcza produktów spożywczych i zestawionych z nich diet zależy od zawartości w nich przyswajalnych składników odżywczych. Zazwyczaj wyróżnia się pięć dużych grup składników: białko, tłuszcze, węglowodany, witaminy i składniki mineralne. Pierwsze trzy są jednocześnie źródłem energii. Opisując wartość odżywczą pożywienia, a także przy szacowaniu zapotrzebowania mówimy często również o takich składnikach, jak poszczególne aminokwasy, czy kwasy tłuszczowe, tworzące większe cząsteczki.
Przy ocenie odżywczej pożywienia podaje się zazwyczaj na pierwszym miejscu wartość energetyczną, na drugim zaś zawartość białka. Podkreślanie w ten sposób roli białka w pożywieniu nie budzi zdziwienia, ponieważ jest ono czynnikiem decydującym bardziej niż jakikolwiek inny o metabolizmie pozostałych składników pożywienia. Na niedobór białka lub dostarczanych przez nie aminokwasów organizm reaguje szybciej i gwałtowniej niż na niedobór, a nawet brak, innych składników.
Pojęcie białko można definiować w różny sposób...
O jakości białka decyduje jego skład aminokwasowy...
Aby wyliczyć wskaźnik aminokwasu ograniczającego (AASc) należy...
Wskaźniki aminokwasu ograniczającego
w białkach produktów mlecznych
...
Wskaźniki aminokwasu ograniczającego
w białkach mieszanin produktów mlecznych
i zbożowych
...
Podsumowanie
Cenność mleka i zawartego w nim białka wynika z faktu, iż spożywanie go razem z produktami zbożowymi podnosi wartość biologiczną bardziej wartościowego składnika. Potencjalna przyswajalność białka mieszaniny jest wyższa od przyswajalności białka mleka o 10 - 30 % . Podobne efekty daje spożywanie pieczywa z serami twarogowymi lub podpuszczkowymi. Należy zauważyć, iż mieszanie białka mleka z białkiem zawartym w pieczywie jest bardziej efektywne niż mieszanie pieczywa z produktami mięsnymi.
Mleko i jego przetwory powinny być częściej niż dotychczas wskazywane jako podstawowe źródło pożywienia ze względu na wysoką zawartość odżywczą białka, komplementarność w stosunku do białek zbóż oraz niezastąpione źródło wapnia.
Literatura
1. Evaluation of protein foods. Report IUNS 1999.
2. Jabłoński E. : Czynniki determinujące i modyfikujące wartość odżywczą białka, Pediatria, Współczesna Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka. 2000.2.2. 83-87.
3. Jabłoński E. : Mleko i jego przetwory niezastąpionym źródłem wapnia w racjonalnym żywieniu, Przegląd Mleczarski. 2001.2. 62 -64.
4. Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K. : Tabele wartości odżywczej produktów spożywczych. IŻiŻ Zakład Wartości Odżywczej Żywności, Warszawa 1998.
5. Program komputerowy FOOD 2.0, IŻiŻ Zakład Wartości Odżywczej Żywności, Warszawa 1998.
------------------------------------------------------------------------------------------------
Michał Sznajder,
Katedra Ekonomiki Gospodarki Żywnościowej Akademii Rolniczej w Poznaniu:
Prace Komisji Polityki Mleczarskiej i Ekonomiki Mleczarstwa Międzynarodowej Federacji Mleczarskiej (FIL/IDF)
Przegląd Mleczarski nr 6, czerwiec 2001, str. 294

Dwa razy do roku odbywa się posiedzenie Komisji Polityki i Ekonomii Mleczarstwa Międzynarodowej Federacji Mleczarskiej. Od grudnia 1999 roku, gdy zostałem dominowany do prac w tej komisji przez Polski Komitet FIL/IDF, posiedzenia takie odbyły się w Paryżu, Rzymie, Dallas i ostatnio w Genewie. Korzystając z łamów „Przeglądu Mleczarskiego” będę się starał informować środowisko mleczarskie w Polsce o aktualnych pracach.
W pracach Komisji biorą udział przedstawiciele następujących państw: Argentyny, Australii, Austrii, Belgii, Chin, Cypru, Danii, Francji, Grecji, Holandii, Indii, Irlandii, Japonii, Kanady, Niemiec, Norwegii, Nowej Zelandii, Polski, Republiki południowej Afryki, Szwajcarii, Szwecji, USA, Wielkiej Brytanii, Włoch oraz przedstawiciele ONZ, OECD i Eurostat.
W pracach czynny udział bierze obecny prezydent IDF Philippe Jachnik z Francji. Poniżej przedstawiam tematy omówione na posiedzeniu.

Rozwój rynku mleka - referent Erhard Richards (ZMP - Niemcy)
W świecie w roku 2001 wyprodukuje się 570 mln ton mleka, czyli o 5 mln ton więcej niż w roku ubiegłym. We Wspólnocie Niepodległych Państw wyprodukuje się tyle samo co w roku ubiegłym. Jedynie w Unii Europejskiej nastąpi spadek produkcji o 0,5 mln ton.
W roku 2000 nastąpił wzrost produkcji serów i WMP oraz spadek SMP i masła. Sytuacja na rynku międzynarodowym jest korzystna. Ceny na WMP i na sery są korzystne, podczas gdy ceny masła wciąż są niskie. Motorem napędowym światowego mleczarstwa wciąż są sery, których konsumpcja ze względu na różne czynniki dalej wzrasta. Rynek rosyjski ponownie staje się obiecujący i wkrótce będzie można ulokować na nim duże ilości produktów mlecznych. Ceny za mleko surowe wciąż rysują się niekorzystnie, w Unii Europejskiej wynoszą około 30 - 32 USD za 100 kg, a w Nowej Zelandii około 15 - 16 USD za 100 kg.
Perspektywy dla mleczarstwa na lata 2001 - 2006 wg OECD
Organizacja Ekonomicznej Współpracy i Rozwoju (OECD) dokonała przeglądu perspektyw rozwoju mleczarstwa na lata 2001 - 2006, najważniejsze wnioski z tej analizy to:
- import masła i sera przez WNP pozostanie do 2006 roku wciąż na niskim poziomie;
- tempo przyrostu produkcji mleka w krajach nienależących do OECD będzie trzy razy wyższe niż w krajach OECD. Roczny przyrost w krajach OECD wahać się będzie w granicach 0,6 - 1%, gdy w krajach nienależących do OECD 2,5 do 4%;
- przewiduje się dalszy wzrost popytu na wszystkie produkty mleczne z wyjątkiem SMP;
- wzrasta światowe zapotrzebowanie na masło z powodu wzrostu ceny na oleje roślinne;
- przewiduje się, że popyt na sery prawdopodobnie pozostanie mocny;
- światowy popyt na mleko pełne w proszku prawdopodobnie wzrośnie wypierając częściowo mleko odtłuszczone w proszku;
- przewiduje się wzrost cen do końca 2006 roku na wszystkie produkty mleczne;
- Oceania zwiększy swój udział w handlu WMP;
- przewiduje się olbrzymi wzrost eksportu sera z Australii, udział Polski także zwiększy się;
- największy wzrost eksportu SMP oczekuje się z Nowej Zelandii, pozycja Polski nie zmieni się. Spadek SMP w Unii Europejskiej;
- największy wzrost eksportu masła nastąpi także z Nowej Zelandii.

OECD stwierdza, że rynek mleczny dostarcza zachęcających sygnałów dla całego przetwórstwa.
Międzynarodowe porównanie kosztów produkcji - IFCN - referent dr T. Hemme (Niemcy)
Hemme przedstawił wyniki z 8 krajów świata, w tym z Polski. Badania jeszcze raz potwierdziły zasadę, że im większe stado krów tym niższe koszty produkcji. Najdrożej mleko produkują Niemcy 32 - 45 USD za 100 kg (w zależności od wielkości stada), następnie Wielka Brytania 35 - 42 USD. Koszty produkcji mleka w Polsce są na średnim poziomie około 20 USD. Jednakże bardzo małe gospodarstwa do 3 krów produkują drogo, bo aż za 35 USD. Taniej od Polski produkuje Argentyna 16 - 20 USD, a najtaniej Nowa Zelandia (14 - 15 USD).
Kłopoty z ekwiwalentem mleka - referent Richards
Wszystkie kolejne próby standaryzacji posiadają wiele wad. Stosownie do postanowień IDF koncepcja ekwiwalentu mleka nie może być stosowana do obliczania popytu i podaży na rynku międzynarodowym. Zamiast ekwiwalentu mleka jako alternatywy należy stosować bilanse tłuszczu i białka.
Koszty środowiska w gospodarstwach mlecznych - Duńskie Case Study
...
Negocjacje w ramach WTO - referowali: Frank Wouters - przewodniczący Komisji Rolnej WTO, Mikada (Australia), Christian Wolf, Paul Morin
(...) Najważniejszymi tematami roboczymi w najbliższy czasie będą:
- zarządzanie taryfowymi kwotami
- taryfy
- amber box
- subsydia do eksportu
- zaufanie w eksporcie
- państwowe przedsiębiorstwa handlowe
- restrykcje eksportowe
- bezpieczeństwo żywnościowe
- rozwój terenów wiejskich.

Na marginesie warto dodać, że polscy negocjatorzy w WTO powinni przedstawić środowisku mleczarskiemu polskie stanowisko w wyżej wymienionych sprawach.
Model międzynarodowego handlu produktami mleczarskimi
Model opracowany został przez ABARE (Australia).
Wyniki badań wskazują, iż w wyniku całkowitej liberalizacji handlu zarobi na tym sektor mleczarski świata. Największe korzyści uzyska Oceania a najmniejsze UE. Długa dyskusja wskazywała, iż członkowie Unii Europejskiej są sceptycznie nastawieni co do wyników tych badań.
(...) Poinformowano o ostatnich publikacjach IDF a w szczególności o publikacji pt. „Światowy Przemysł Mleczarski – 2000”  w którym opisano przemysł mleczarski 7 krajów świata, w tym także Polski.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Andrzej Kozłowski,
Polskie Stowarzyszenie Agrobiznesu:
Tendencje zmian w mleczarstwie (część 1)
Przegląd Mleczarski nr 5, maj 2001, str. 198
(Cytuję wybrane fragmenty. Dodaję też nieco własnych uwag. Z.U.):

Spożycie mleka i produktów mlecznych jest bardzo zróżnicowane; przy przeciętnej w świecie poniżej 90 l na głowę mieszkańca rocznie, w wielu krajach azjatyckich jest bardzo niskie. W Chinach wynosi zaledwie około 6 l, ale już w Indiach ponad 70 l. O poziomie zaopatrzenia w mleko, a także w dużym stopniu w produkty mleczne decyduje zwykle lokalna produkcja mleka. W handlu międzynarodowym produktami mlecznymi bierze udział tylko nieznaczna część globalnej produkcji mleka, rzędu 5 - 6 %. Mimo to mleczarstwo stanowi ważny sektor i odgrywa istotną rolę w polityce rolnej i agrobiznesie wielu, zwłaszcza rozwiniętych gospodarczo, krajów świata.
Jednakże podejście poszczególnych państw do strategii rozwoju rodzimego mleczarstwa i możliwej do zastosowania w praktyce polityki mleczarskiej jest bardzo duże.

Główne zmiany w mleczarstwie na świecie i w kraju

Wobec uwarunkowań gospodarczych, ekonomicznych i przyrodniczych dokonują się istotne zmiany w polityce mleczarskiej, a mianowicie:
- Generalnie na świecie występuje określona tendencja wzrostu spożycia mleka i produktów mlecznych...
- Postępują przeobrażenia w zakresie liberalizacji i globalizacji światowego rynku...
- Obserwuje się wyraźne przyspieszenie zmian w koncentracji i specjalizacji produkcji we wszystkich ogniwach łańcucha mleczarskiego...
- W krajach wysoko rozwiniętych występuje znacząca, w skali świata, grupa krajów, gdzie produkcja mleka w połączeniu z przetwórstwem i specjalistycznym przemysłem maszyn i urządzeń obsługi mleczarstwa tworzy już nie tylko jedną z wielu dziedzin produkcji rolniczej, ale również ważną dziedzinę specjalizacji gospodarki narodowej. Można tu wymienić takie kraje jak: Holandia, Dania, Szwecja, Niemcy, Francja, Nowa Zelandia, USA. Wartość produkcji mleczarstwa jest w wielu krajach świata wyższa od wartości rozwiniętego tam przemysłu samochodowego. Mleczarstwo stało się wielkim międzysektorowym biznesem. Zwraca natomiast uwagę fakt, że duża grupa krajów z UE znajduje się w ścisłej światowej czołówce generującej nowoczesne technologie mleczarskie i nowe produkty rynkowe.
- Odnotowujemy, w ostatnich latach, duże zmiany na rynku żywności, w tym i na rynku mleczarskim w zakresie poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa żywności...
- Zmiany w polityce mleczarskiej na świecie i na międzynarodowym rynku mleka mają różnorakie konsekwencje dla polskiej gospodarki mleczarskiej. Znaczna część polskiego mleczarstwa... dopiero wprowadza procesy dostosowawcze... Zapoczątkowane też zostały, choć w bardzo zróżnicowanym regionalnie i wysoce niezadawalającym w stosunku do oczekiwań i wyzwań czasu oraz oczekujących nas zadań, procesy koncentracji i specjalizacji produkcji i przetwórstwa.
- Wielkie zmiany dokonały się w ostatnich latach w dystrybucji artykułów mleczarskich, gdzie dominującą pozycję zaczynają stopniowo przejmować supermarkety. Nasza spółdzielczość mleczarska nie potrafi zdobyć się na wysiłek konsolidacji i stworzenia spółdzielczych sieci dystrybucji, a nawet na konsolidację na poziomie podstawowym, co mogłoby pozwolić na przeciwstawienie się narzucaniu niskich cen i odroczonych terminów płatności przez doskonale zorganizowane zagraniczne sieci supermarketów. Poważniejsze zmiany nie sięgnęły więc jeszcze istoty przeobrażeń w hurcie, a także i w eksporcie produktów mleczarskich. Spółdzielczość mleczarska utrzymuje nadal dominującą pozycję w przetwórstwie mleka, przede wszystkim dzięki współpracy z dostawcami mleka, którzy wielokroć godzą się na odroczone terminy płatności za dostarczony surowiec. Większość spółdzielczych zakładów mleczarskich działa jednak na pograniczu opłacalności i najczęściej nie może zapewnić swoim dostawcom nawet niewielkiej skali beneficjów, które otrzymują producenci mleka w UE.
(Uwagi. Wg mnie sprawa jest trochę bardziej złożona. Przede wszystkim trzeba stale pamiętać, że społeczeństwa UE są dużo bogatsze i przypuszczalnie też od dawna znacznie lepiej zorganizowane. Inaczej też niż w Polsce wygląda tam całokształt sytuacji rolnictwa. Rzutuje to zasadniczo także i na sytuację mleczarstwa. Spółdzielnie mleczarskie w Polsce zapewne na tyle wspomagają dostawców, zresztą głównie swoich członków, na ile ich stać. Mogłoby ich stać trochę więcej ale... - w innych miejscach piszę sporo o ekonomice i zarządzaniu, choć, naturalnie, wcale nie uważam, że to one są główną przyczyną slabości. Wszelkie porównania, nadzieje i obawy wymagają bardzo głębokich analiz. Wyniki analiz oraz podstawy wnioskowania, w zwykłych środkach przekazu muszą być, z przyczyn oczywistych, mocno skracane. Budzi to zrozumiałe podejrzenia o manipulacje lub powierzchowne oceny. W internecie można publikować zarówno bardzo zwięźle, jak i - w formie odpowiednich załączników - metodą kolejnych podstawień przechodzić nawet do najdrobniejszych ale istotnych szczegółów. Szkoda, że tak mało się te możliwości wykorzystuje. Z.U.).
W następstwie niskiej skali produkcji i niskiej rentowności, większość spółdzielczych zakładów mleczarskich nie generuje środków na rozwój i walczy tylko o przetrwanie na relatywnie krótkim dystansie czasowym.
(Uwagi. Niska rentowność niekoniecznie musi świadczyć o słabej kondycji finansowej. Z.U.).

Mleczarstwo polskie czeka w najbliższej przyszłości bardzo duży wysiłek...

Zakres wsparcia
Podstawowym i trudnym problemem - w istotny sposób różnicującym konkurencyjność mleczarstwa poszczególnych krajów na światowym rynku - jest poziom jego wspierania.
...
Zróżnicowanie mleczarstwa w świecie
...
(Uwagi. Dodam coś, pozornie nie na temat. Mleczarstwo polskie, szczególnie przetwórstwo, powinno:
- nie usprawnić, ale wręcz mądrze przebudować całą organizację zarządzania, tak aby ona zbyt daleko nie odstawała od tego, co już jest niemal standardem w nowocześnie zarządzanych firmach. To wcale nie musi być szalenie kosztowne;
- unowocześnić wreszcie swoją rachunkowość w kierunku zarządczej (menedżerskiej, controllingu);
- przestać dłużej „chować głowę w piasek” przed niedostatkami metodologicznymi swojej ekonomiki;
- zrozumieć i wyciągnąć z tego praktyczne wnioski, że na dłuższą metę mądrze ukierunkowane „inwestycje” w rozwój wiedzy i zaangażowania pracowników, mogą okazać się najsilniejszym atutem w firmach odpowiednio zarządzanych.

Napisałem „powinno”, tak by się opłaciło większości, ale żeby „powinność” mogła być zrealizowana, trzeba by jeszcze przed tym zmienić przede wszystkim nastawienie, motywacje i częściowo kwalifikacje kadry kierowniczej. Dotyczy to w szczególności naczelnej kadry kierowniczej, wywodzącej jeszcze z okresu PRL. Kadra ta, z reguły z wykształceniem technicznym, po prostu nie ma odpowiedniego przygotowania ekonomiczno-finansowo-organizacyjnego.  Anonimus.).
........................................................................................................................
Tendencje zmian w mleczarstwie (część 2)
Przegląd Mleczarski nr 6, czerwiec 2001, str. 248

Różnorodność form interwencjonizmu
W poziomie interwencjonizmu w poszczególnych krajach występują znaczne różnice. Skala i zakres interwencjonizmu ulegała i ulega pewnej ewolucji, zwłaszcza pod wpływem ustaleń WTO. Dla przykładu wypada nadmienić, że prowadzące obecnie najbardziej liberalną politykę mleczarską w świecie kraje wysoko rozwinięte, takie jak: Nowa Zelandia i Australia wcześniej notowały okresy większego nasilenia interwencjonizmu w rolnictwie. Co jednak charakterystyczne, zmiany w sektorze mleczarskim będące następstwem rundy Urugwajskiej nie są, mimo wcześniejszych oczekiwań, zbyt duże. Wyraźniejsze zmiany nastąpiły w Australii i Kanadzie, restrukturyzującej finansowanie eksportu, ażeby osiągnąć zgodność z postanowieniami rundy. W USA podtrzymywanie cen zostało zniesione i zastąpione w roku 2000 systemem pożyczek, zgodnie z ustaleniami FAIR Act (1996). Generalnie w USA dopłaca się poważne kwoty do konsumpcji żywności (choć i taka sytuacja ma miejsce). W Szwajcarii gwarantowana cena na mleko miała być zredukowana i zastąpiona ceną docelową w 1999 r., ale faktycznie wystąpił wzrost cen. W Polsce wprowadzono, po raz pierwszy w 1999 r., niewielkie dopłaty do eksportu mleka odtłuszczonego w proszku, co pozwoliło na ustabilizowanie krajowego rynku produktów mleczarskich. W innych krajach zmiany były raczej marginalne. Należałoby dodać, że aktualne zobowiązania wynikające z WTO dla poszczególnych krajów są trudne do porównania, gdyż nie ma dla nich jasnych reguł. Sprawa nie polega więc raczej na tym, że poszczególne kraje nie wypełniają swoich zobowiązań, ile na tym, że zobowiązania różnych krajów nie są równoważne i często nie fair. Stąd np. kanadyjski postulat jednolitej metodologii i reguł...
W wyniku rokowań Rundy Urugwajskiej GATT/WTO zdecydowano przeprowadzenie poważniejszych zmian w zakresie zmniejszenia ochrony rynku i zwiększenia tempa dostępu do rynków towarów rolno-spożywczych oraz związania taryfy celnej importowej, bądź też przeprowadzenie taryfikacji (jednorazowe zastąpienie wszystkich dotychczasowych pozataryfowych barier handlowych taryfą celną).
W sektorze mleka Unia Europejska odłożyła przeprowadzenie zmian na lata 2005 - 2008. W Agendzie 2000 (marzec 1998) przewidywano co prawda radykalną reformę rynku mleka, która zakładała obniżkę cen interwencyjnych na produkty mleczne o 15 % w okresie lat 2000 - 2003, ale na szczycie w Berlinie (marzec 1999) odłożono je w czasie. Jednocześnie w zamian za redukcję cen producenci mleka mają otrzymać, na bazie kwot produkcyjnych, płatności kompensacyjne pokrywające jednakże tylko połowę, tj. 50 % redukcji gwarantowanej ceny minimalnej na masło i SMP. Założono, że rolnicy i firmy mleczarskie nadrobią różnice i zwiększą swoje przychody w inny sposób, np. poprzez innowacje w produkcji i zwiększony stopień przetwarzania... Na ogół ocenia się, że odsunięcie reformy branży mleczarskiej w czasie może stworzyć trudności zarówno dla negocjacji WTO, jak i dla rozszerzenia UE.
Realizacja WPR jest niewątpliwie kosztowna i dla konsumenta i dla budżetu UE. Model rolnictwa UE oparty na gospodarstwie rodzinnym i wspieraniu otoczenia rolnictwa, w tym celów środowiskowych, posiada jednak, mimo wyraźnego postępu jaki się dokonał w tym rolnictwie (Czego przykładem są nadwyżki żywności)* , wyraźnie niższą wydajność niż rolnictwo Ameryki Północnej, Oceanii czy nawet Ameryki Łacińskiej.
(* Wg mnie jest to bardziej postęp w organizacji rynku, niż postęp w rolnictwie. Z.U.).
Zmiany w kierunku liberalizacji handlu są przez wiele krajów, zwłaszcza liderów gospodarczych, którzy mają konkurencyjne gospodarki i relatywnie mniejszą ochronę rynku rolnego, nadal energicznie forsowane.
Pewne sprzeczności interesów występują zatem pomiędzy poszczególnymi krajami i blokami gospodarczymi, np. pomiędzy NAFTA i UE oraz UE i ASEAN oraz innymi. Są one trudne do pogodzenia, ponieważ poszczególne kraje i grupy krajów reprezentują bardzo zróżnicowany poziom życia gospodarczego. Główna różnica wynika nie tyle z tego, że znaczna grupa krajów rozwiniętych gospodarczo, wcześniej przez dłuższe okresy, wspierała rozwój swojego rolnictwa i agrobiznesu, ale z tego, że aktualnie mając wysokie standardy jakości nadal stosują pozataryfowe oddziaływania na rynek oraz mogą też sobie pozwolić na relatywne łatwe zagospodarowanie ewentualnych nadwyżek za pomocą różnych form wspierania eksportu.
Natomiast krajów o niższym poziomie rozwoju gospodarczego po prostu nie stać na prowadzenie podobnej polityki. Wskutek tego chociaż ich produkty rolnicze są relatywnie tańsze spotykają się na światowym rynku z nieuczciwą konkurencją ze strony tej pierwszej grupy krajów. Liberalizacja światowego handlu gdyby się ją wprowadzić w życie na równoprawnych i uczciwych zasadach, byłaby korzystna dla szeregu krajów rozwijających się, a wśród krajów rozwiniętych gospodarczo dla tych, które stosują niższy interwencjonizm i niższą ochronę rynku, w tym dla Polski i dla naszego mleczarstwa. Sprzeczności dotychczasowej polityki wysokiego interwencjonizmu i wysokiego poziomu wspierania mleczarstwa mają swoje następstwa również w tym, że taka polityka wpływa także na wzmocnienie interwencji na inne produkty rolnicze. Wysokie koszty, związane z prowadzeniem takiej polityki oraz jej niezgodność z ekonomią i celami socjalnymi, spowodowały jej zakwestionowanie nie tylko na forum WTO.
Ceny mleka jako surowca
W rolniczym potencjale produkcyjnym mleczarstwa istotną rolę odgrywa szereg uwarunkowań, w tym ekonomiczne, przyrodnicze, historyczne, kulturowe.
Jak widać z zestawienia (w tab.1), trudno mówić o jakichś wyraźnych prawidłowościach w zakresie cen płaconych rolnikom- producentom mleka, poza jedną, generalnie wyższe ceny dla producentów są na ogół płacone w krajach o wyższym poziomie rozwoju gospodarczego. Natomiast polityka rolna i poziom interwencjonizmu w mleczarstwie w poszczególnych krajach są bardzo zróżnicowane, stąd też, w dużej mierze, wynika poziom cen płaconych producentom.
.......................................................................................................................
Tabela 1. Światowe ceny płacone producentom mleka w różnych krajach w UScts/kg w latach 1997-98 (cytuję wyciąg za rok 1997; za rok 98 dane nie pełne. Z.U.)

55 - 60 Szwajcaria, Japonia
46 - 50 Salwador
41 - 45 Jordania, Norwegia, Włochy
36 - 40 Dania, Kanada, Izrael, Pakistan, Szwecja, Grecja i Finlandia
31 - 35 Holandia, Niemcy, Francja, Hiszpania, USA
26 - 30 Bośnia, Kolumbia, Kostaryka, Irlandia, W. Brytania, Chorwacja, Czechy, Panama, Słowacja, RPA, Wenezuela
21 - 25 Austria, Brazylia, Bułgaria, Chile, Estonia, Węgry, Nikaragua, Peru, Fed. Rosyjska
15 - 20 Argentyna, Polska, Indie, Łotwa, Litwa, Malawi, Meksyk, Mołdawia, Nowa Zelandia, Rumunia, Urugwaj, Zimbabwe
.......................................................................................................................
...
(...) W ciągu ostatniej dekady poziom cen płaconych rolnikom w Polsce stale wzrastał i nadal rośnie. W rezultacie duże różnice cen pomiędzy nami a zachodnimi europejskimi potentatami mleczarskimi (którzy przecież utrzymują wyraźnie uprzywilejowany interwencjonizm w tym sektorze) zmniejszyły się bardzo wyraźnie, a nasza klasa extra zbliża się już do poziomu cen w krajach UE. I nadal będą się zmniejszać, zwłaszcza po wprowadzeniu w życie coraz ostrzejszych wymogów jakościowych.
(...) Grupa krajów, gdzie ceny płacone rolnikom są najniższe w świecie i oscylują pomiędzy 14 - 20 centów za kilogram mleka, zaczyna wraz z postępującą liberalizacją światowego handlu coraz więcej znaczy w światowym mleczarstwie. Wśród tej grupy są kraje z różnych kontynentów i o różnym potencjale mleczarstwa. Niektóre z nich to jednak zdecydowanie czołówka światowego mleczarstwa (Nowa Zelandia, Argentyna), lub kraje rozwijające ekstensywne mleczarstwo (Indie). Indie, stały się, ostatnio (1998), największym producentem mleka w świecie. Posiadają jednak nadal bardzo rozdrobnione i zróżnicowane mleczarstwo i bardzo niską wydajność utrzymywanego pogłowia krów.
-----------------------------------------------------------------------------------------------

Zbigniew Śmietana,
Wydział Nauki o Żywności UWM w Olsztynie:
Zagrożenia i szanse polskiego mleczarstwa
Przegląd Mleczarski nr 4, kwiecień 2001, str. 152

(Z artykułu wybrałem jedynie fragmenty odnoszące się bezpośrednio do zagadnień sprawności zarządzania i ekonomicznych. Z.U.):
 (...) Polskie mleczarstwo jako całość ma dużą wolę restrukturyzacji, natomiast jednostkowo jest słabe ekonomicznie, prezentuje niski poziom marketingowy i logistyczny, a najważniejsze, słabe zarządzanie zasobami bez wyraźnego programu strategicznego na przyszłość.
(...) Warunkiem sprostania konkurencji z mleczarstwem zachodnim jest:
...
- uruchomienie mechanizmów do rozwinięcia potencjału organizacyjnego i ekonomicznego firm mających szansę po integracji z UE skutecznie konkurować na rynku krajowym i zagranicznym,
...
(...) Proces dostosowawczy zakładów mleczarskich do standardów Unii ma dać szansę dla wielu, ale i odebrać nadzieję wyczekiwania innym, którzy ze względu na brak uzasadnienia finansowo-organizacyjnego i inwestycyjno-dostosowawczego nie wytrwają w konkurencji.
(...) Priorytety strategiczne polskiego mleczarstwa muszą uwzględniać nie tylko kontynuowanie procesów modernizacyjnych w zakresie produkcji i przetwórstwa mleka, ale również w zakresie wprowadzania nowych systemów zarządzania i jakości. Obecnie wydaje się jako najważniejsze, „uzdrowienie” i poprawa konkurencyjności poszczególnych przedsiębiorstw i całej branży mleczarskiej. Wymuszona przez rynek konkurencja nie powinna być instrumentem gry politycznej organizacji mleczarskich, lecz pobudzać i kreować rozwój całej branży mleczarskiej. W konkurencji rynkowej powinny liczyć się przedsięwzięcia służące poprawie jakości oferty rynkowej przy obniżonych kosztach, sprawne i nowoczesne zarządzanie i racjonalne działania marketingowe.

Nowe uwarunkowania i zagrożenia rozwoju krajowego mleczarstwa stwarzają potrzebę weryfikacji strukturalnej sektora mleczarskiego. Zbliżający się okres bezpośredniej integracji z Unią Europejską wymaga „uporządkowania” polskiego mleczarstwa, aby umożliwić finansowanie restrukturyzacji i przebudowy tego ważnego dla gospodarki żywnościowej sektora. Możliwości finansowania zewnętrznego (SAPARD, kredyt bankowy) będą wymagały wiarygodnego udokumentowania zasadności realizacji przedsięwzięć dostosowawczych. Unikanie autentycznej konkurencji i koncentracji kapitałowej w mleczarstwie nie ułatwi dostępu do funduszy unijnych i sprostaniu konkurencyjności międzynarodowej.

Należy mieć świadomość, nie tylko koniecznej restrukturyzacji, szansy korzystania z funduszy przedakcesyjnych i strukturalnych, ale głównie znaczenia czynników hamujących w tym zakresie, a szczególnie doraźnego działania wielu samorządów spółdzielczych i obsługujących mleczarstwo.

Nie wolno zapominać, że każda integracja to nie tylko współpraca, ale również pewna forma konkurencyjności.

Brak nowej strategii w mleczarstwie nie tylko utrudnia właściwy kierunek modernizacji naszej branży, ale zmniejsza szansę na korzyści teraz i po zasadniczych negocjacjach."

(Uwagi. Zagadnienia, przedstawione przez Autora, są chyba oczywiste. Jedyne co uważam za celowe w tym miejscu dodać, to, to że „aż prosi się” dodatkowe, wnikliwe, konkretyzujące rozwinięcie, także w publicystyce.
Przy okazji: szkoda że „Przegląd Mleczarski” stosunkowo mało uwagi poświęca zagadnieniom sprawnego zarządzania. To one, a nie „zagadnienia techniczne” przechylają teraz ciężar gatunkowy możliwości sukcesu albo poniesienia klęski. Chyba  nie trzeba tego specjalnie uzasadniać.
Szkoda również, że „Przegląd Mleczarski” nie postarał się o własne strony „WWW” (ciągle „w budowie”). Można by przy ich pomocy sporo spraw rozwiązać, między innymi takich, dla których brakuje miejsca w normalnych publikacjach. Z.U.).
------------------------------------------------------------------------------------------------

Michał Pietrzak,
Wydział Ekonomiczno-Rolniczy, SGGW Warszawa:
Analiza sytuacji konkurencyjnej przemysłu mleczarskiego przy zastosowaniu pięcioczynnikowej metody Portera
Przegląd Mleczarski nr 3-4, marzec - kwiecień 2001, str. 110, 159
(Cytuję wybrane fragmenty. Dodaję też - jak zwykle pod rozwagę czytających - trochę własnych uwag. Z.U.):

Podsumowanie i wnioski
Na początku niniejszego artykułu stwierdzono słabą kondycję finansową sektora mleczarskiego i na tej podstawie wysnuto wniosek, że przyczyną jest łączne oddziaływanie pięciu sił konkurencyjnych.
(Uwagi. Niewątpliwie, choć nie tylko. Nawet nie bardziej wyrafinowane niż Model Portera, ale zwykłe, rozumowe metody analizy wskazują na wiele innych bardzo istotnych przyczyn słabej kondycji finansowej, jak choćby tylko te związane, najogólniej mówiąc, ze sprawnością zarządzania, kwalifikacjami, stanem rachunkowości, informacji, rachunku ekonomicznego, motywacji. Na minimalną rentowność wpływ może mieć także świadoma polityka, z różnych przyczyn celowo zwiększająca odpowiednie koszty. Przykładowo, jednym z głównych celów spółdzielczości mleczarskiej, spółdzielczości pracy itp., jest nie wysoki zysk firmy, tylko zapewnienie odpowiednich przychodów członkom spółdzielni. Model Portera, choć bardzo użyteczny, ma swoje ograniczenia. O tych ograniczeniach pisze między innymi Krzysztof Obłój, w swojej Strategii Organizacji, PWN, Warszawa 2001, str.141 - przedstawiam ją trochę w prezentacji literatury, pod poz.63. Z.U.).
W dalszej części pracy wykazano niekorzystną sytuację konkurencyjną mleczarstwa, która ponadto pogarsza się w ostatnim okresie. Przeprowadzona analiza pozwala stwierdzić, że czynnikami o kluczowym wpływie na sytuację konkurencyjną w sektorze są: rywalizacja między mleczarniami i siła przetargowa nabywców. Stosunkowo duże zagrożenie stanowią również substytuty.
Przedsiębiorstwa mleczarskie, które pragną poprawić swoją kondycję finansową muszą podjąć działania zmierzające do umocnienia swojej pozycji konkurencyjnej poprzez realizację strategii umożliwiającej skuteczną obronę przed naciskiem niekorzystnych sił. Odwołując się do koncepcji Portera można tu zaproponować jedną z trzech bazowych strategii konkurencji: lidera kosztowego, zróżnicowania lub koncentracji.
Należy jednak zaznaczyć, że większość podmiotów sektora, czyli średnie i małe mleczarnie nie są w stanie osiągnąć przewagi kosztowej ani istotnego wyróżnienia się w skali przemysłu.
(Uwagi. Wg mnie są. Na szczęście dla nich, branża jako całość nie panuje ani nad prawidłowym branżowym rachunkiem ekonomicznym, ani nad rachunkowością menedżerską, ani nad prawidłowymi systemami motywacji pracowników, ani nad, mówiąc ogólnie, prawidłowym nowoczesnym zarządzaniem. Szkopuł jednak w tym, że ci więksi prawdopodobnie szybciej to zrozumieją, a być może część z nich już to wie i wyciąga wnioski. Groźne pod tym względem są szczególnie firmy Zachodnie. Z.U.).
Zdobycie pozycji lidera kosztowego wymaga wykorzystania ekonomii skali.
(Uwagi. Też niekoniecznie. Występuje duże zróżnicowanie poziomu kosztów w zależności od tego, co się produkuje, i jakie są ceny. Proszę jednak pamiętać, że poziom kosztów należy odnosić do całego zagospodarowania surowca, a nie tylko do poszczególnych asortymentów. No i, oczywiście, trzeba prawidłowo uwzględniać podział na koszty zmienne i koszty stałe w danym okresie. Mój projekt motywacyjny „ukierunkowanego obrotu”, może tu sporo pomóc. Wg mojego rozeznania, większość znanych mi osobiście i  nieosobiście mleczarni, w ogóle nie panuje nad prawidłowym rachunkiem kosztów i wyników, stosuje nieprawidłowe systemy motywacyjne pracowników, nie prowadzi porządnych analiz ekonomiczno-finansowych itp. itd. Z.U.)
Natomiast dla osiągnięcia zróżnicowania w tym sektorze konieczne są znaczne nakłady marketingowe na wykreowanie marki i/lub tworzenie unikalności w zakresie dystrybucji (strategia skierowana na pośredników) - co również jest bardzo kosztowne. Z wyjątkiem firm z kapitałem zagranicznym i największych spółdzielni powyższe opcje strategiczne są dla większości mleczarni nieosiągalne.
Wydaje się, że istnieją dwa rozwiązania dla tych przedsiębiorstw. Z jednej strony, mogą próbować stosować strategię koncentracji w odniesieniu do rynków lokalnych, starając się uzyskać na nich przewagę kosztową lub wyróżnienie. Z drugiej strony, powinny dążyć do umocnienia swojej pozycji konkurencyjnej poprzez podejmowanie wspólnych działań (alianse strategiczne) lub łączenie się (fuzje) z innymi podmiotami.
Wówczas - dysponując odpowiednim potencjałem - mogą realizować wspomniane wyżej skuteczne strategie konkurencji w skali całego sektora, a nawet podejmować próby integracji pionowej „w przód” ( z ogniwem handlu) - co pozwoliłoby wyeliminować zagrożenie ze strony rosnącej siły przetargowej pośredników oraz uzyskać kontrolę nad ceną finalną. Niestety, racjonalne z ekonomicznego punktu widzenia procesy współpracy i koncentracji mleczarni postępują wciąż zbyt wolno.
Na zakończenie warto wskazać na możliwość poprawy sytuacji konkurencyjnej poprzez promocję a zwłaszcza działalność public relations prowadzoną wspólnie przez podmioty sektora. Zważywszy na sukces kampanii promującej masło prowadzonej wspólnie przez spółdzielnie skupione w KPSM w 1996 r., wydaje się, że działania tego typu mogłyby okazać się skuteczne.
(Uwagi. Przed prowadzeniem kampanii reklamowych, aby nie wyjść na nich jak „Zabłocki na mydle”, proponuję uważnie przeanalizować moje uwagi na temat „Zniekształcenia rachunku opłacalności (rachunku ekonomiczno-finansowego) poszczególnych asortymentów”, zawarte szczególnie na stronie „Mleczarstwo”. Jest bardzo mało prawdopodobne abym się w tym zakresie mylił. Z.U.)
........................................................................................................................

Jadwiga Seremak Bulge, Maciej Fedak, Wojciech Boguta ,
Agencja Rynku Rolnego, Warszawa:
Zasady limitowania produkcji mleka
Działania dostosowawcze do integracji z Unią Europejską
Przegląd Mleczarski nr 3, marzec 2001, str. 100
(Cytuję wybrane fragmenty. Z.U.):
Rynek mleka w UE należy do najsilniej protegowanych. Służą temu: wysoki poziom wsparcia cenowego, wysokie bariery chroniące rynek wewnętrzny przed importem z krajów trzecich oraz system subwencji do eksportu i spożycia krajowego. Ze względu na rosnące nadwyżki produkcyjne i koszty podtrzymywania cen w roku 1984/85 wprowadzono system kwotowania administracyjnie ograniczający produkcję mleka. System ten wdrożony w latach osiemdziesiątych obowiązuje do dzisiaj i chociaż ulegał pewnym modyfikacjom, dotychczas w najmniejszym stopniu poddany został reformom. Mimo wielu wad, rosnącej krytyki ze strony ekonomistów, niektórych krajów UE1), a także coraz większych trudności z wywiązaniem się UE z zobowiązań przyjętych w GATT, system ten utrzymywany jest nadal.

(...) Wprowadzenie systemu kwot produkcyjnych umożliwia utrzymanie wsparcia dla sektora mleczarskiego na wysokim poziomie5), jednakże korzyści osiągane przez poszczególne państwa bardzo różnią się od siebie w zależności od sprawności funkcjonowania systemu kwot. Liczby zaprezentowane w tab.3 wskazują, że obok państw, które z budżetu FEOGA otrzymują duże wypłaty dla sektora mleczarskiego, nie płacąc przy tym kar, są także kraje, które płacą wysokie kary za przekroczenie kwot produkcyjnych, które znacznie przekraczają uzyskane wpłaty z budżetu wspólnotowego.

Administracyjny system limitowania podaży mleka stanowi sztywny gorset uciążliwy dla rolników i mleczarni, utrudniający im dostosowanie do rynkowych warunków. Jest także dodatkowym źródłem wzrostu kosztów produkcji mleka, bowiem dzierżawa lub kupno kwot kosztuje. Wymaga także stworzenia sprawnej instytucji zdolnej do skutecznego administrowania kwotami mlecznymi, jeśli nie ma doprowadzić do zahamowania rozwoju i poprawy efektywności i konkurencyjności produkcji mleka. Doświadczenia wielu krajów wskazują jednak, że nie musi on usztywniać zastanej struktury, a wręcz przeciwnie może przyczynić się do stymulowania restrukturyzacji sektora mleczarskiego. Np. we Francji i w Niemczech ilość producentów mleka po wprowadzeniu systemu kwot zmalała o 1/3, a w Hiszpanii od 1992 r. o połowę.

Do optymalnego wykorzystania potencjalnych możliwości, jakie stwarza unijny system regulacji rynku mleka do stymulowania jego rozwoju, konieczne jest opracowanie takich zasad administrowania kwotami produkcyjnymi mleka, które będą sprzyjały restrukturyzacji branży mleczarskiej, poprawie jej efektywności i konkurencyjności. Niezbędne jest także posiadanie sprawnego aparatu administrującego kwotami mlecznymi. System ten zapewniając skuteczne monitorowanie przepływu kwot produkcyjnych i ich wykorzystania w każdym gospodarstwie, mleczarni, a także w skali całego kraju, powinien doprowadzić do minimalizacji liczby gospodarstw, w których przekroczono kwoty, jak i liczby gospodarstw, w których kwoty te nie zostały wykorzystane. Tylko wówczas możliwe jest pełne wykorzystanie kwot, przy minimalizacji podatku specjalnego, a więc pełne wykorzystanie wsparcia produkcji mleka ze strony UE.

1) Do londyńskiego klubu przeciwników kwot mlecznych zależą Wielka Brytania, Dania, Szwecja, Włochy, a ostatnio także coraz częściej skłania się do tego także rząd Niemiec.
2) Szacunki dokonywane przez ekspertów brytyjskich wskazują, że odejście od systemu kwot doprowadziłoby do 25 - 30 % spadku cen otrzymywanych przez producentów mleka.

(Uwagi. Ja również, głównie z uwagi na konsekwencje społeczne w Polsce, nie jestem „zachwycony” całą ideą kwot mlecznych. Uważam jednak, że niezależnie od starań o wysokie kwoty, starań o sprawną administrację kwotami itp., przekonywania o wadliwości całej idei utrzymywania wysokich cen poprzez administracyjne ograniczanie produkcji, warto także, na wszelki wypadek - gdy wszystko inne zawiedzie, porządnie przeanalizować, czy można jakoś poradzić sobie „sposobem”, nie naruszając przy tym prawa. Z.U.).
------------------------------------------------------------------------------------------------
Sławomir Stepulak, Waldemar Gruba, Andrzej Babuchowski,
Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA):
Wyzwania dla polskiego sektora mleczarskiego
Przegląd Mleczarski nr 11, listopad 2000, str. 357
(Cytuję wybrane fragmenty. Z.U.):

 (...) Podsumowanie
Utrzymanie obecnej pozycji konkurencyjnej sektora mleczarskiego wymaga ciągłych zmian strukturalnych i technologicznych. Tempo tych zmian musi dorównywać tempu, w jakim podobnych zmian dokonują dwaj główni konkurenci tego sektora, czyli:
- zagraniczny sektor mleczarski, którego szybka koncentracja umożliwia obniżanie kosztów przetwórstwa i wzrost siły przetargowej wobec sieci detalicznych i konkurentów zagranicznych;
- pozostałe działy polskiej gospodarki, w tym przemysł i usługi, których restrukturyzacja i modernizacja napędzają wzrost gospodarczy, a jednocześnie podnoszą poziom wynagrodzeń, utrzymują wysokie (realne) stopy procentowe oraz wzmacniają krajową walutę.

Obserwowane ostatnio zmiany na polskim rynku mleczarskim - w zakresie poziomu produkcji, handlu zagranicznego i cen - są niepokojące. Tylko częściowo można je wytłumaczyć przejściowymi trudnościami wynikającymi ze zmiany wymagań jakościowych, utratą rynków wschodnich czy liberalizacją wymiany handlowej z zagranicą. Prawdziwy niepokój budzić może niska skłonność do podejmowania trudnej restrukturyzacji, modernizacji i konsolidacji w celu stawienia czoła nieuniknionym wyzwaniom długoterminowym. Jest to potwierdzane przez brak zapotrzebowania na informację rynkową, monitoring rynków krajowych i zagranicznych, analizę ekonomiczną potencjalnych rynków itp. Chociaż argument o ważnej socjalnej roli wielu spółdzielni na lokalnym rynku pracy jest prawdziwy, to jednak opóźnianie z tego powodu działań naprawczych niesie jeszcze większe zagrożenie, jeśli szkodzi egzystencji zakładu w dłuższej perspektywie. Niewykluczone, że ten społeczny argument jest w wielu wypadkach bardziej wymówką niż faktycznym usprawiedliwieniem, zaś prawdziwe motywy mają czysto partykularny charakter.

Program SPARD przewiduje bardzo wysokie dotacje kapitałowe do inwestycji dostosowawczych w przetwórstwie mleka. Całkowita wysokość inwestycji w ramach tego programu dorównuje szacunkowym kosztom modernizacji przewidzianym w Strategii Rozwoju Polskiego Sektora Mleczarskiego, a poziom wsparcia budżetowego jest blisko dwukrotnie wyższy niż spodziewany w tejże Strategii. Aby to wysokie wsparcie przełożyło się na nadrzędny cel Programu, jakim jest dostosowanie Sektora do wymagań członkostwa w UE nie tylko na poziomie przetwórstwa, ale także produkcji rolnej, środki pomocowe muszą być efektywnie spożytkowane. W dużej mierze będzie to zagwarantowane przez warunki i kryteria selekcji wniosków, kierujące wsparcie do podmiotów, które dzięki niemu będą w stanie przetrwać na rynku UE, a których nie stać na sfinansowanie niezbędnych dodatkowych inwestycji ze środków własnych (oszczędności oraz kredyty komercyjne). Należy też wyrazić nadzieję, że wsparcie pochodzące z programu SAPARD nie wpłynie demobilizująco na firmy przetwórstwa mleka w zakresie poszukiwania również innych istotnych sposobów na poprawę pozycji konkurencyjnej wobec przedsiębiorstw zagranicznych, z którymi będą musiały już wkrótce zmierzyć się na Wspólnym Rynku.
...............................................................................................................
Bolesław Iwan,
Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu SGGW
Wybrane koncepcje logistyczne
Przegląd Mleczarski nr 11, listopad 2000, str. 373

W artykule zamieszczonym w nr 10 (październik) "PM" zostały omówione zagadnienia związane z istotą oraz pojęciami logistyki marketingowej, elementy składowe logistyki oraz przesłanki (źródła) jej rozwoju.
Tym razem prezentowane są niektóre koncepcje logistyczne, te bardziej przydatne dla przedsiębiorstw sektora mleczarskiego zostaną omówione nieco szerzej, pozostałe bardziej skrótowo. W końcowej części opracowania zostanie umieszczona podstawowa (wybrana) literatura z zakresu logistyki, by czytelnik mógł poszerzyć wiedzę z tego zakresu.

Koncepcja kosztów całkowitych
W praktyce istnieje i stosowanych jest przez przedsiębiorstwa wiele koncepcji strategii logistycznych. Każda firma, a więc i zakład mleczarski, musi wybrać i wdrożyć także koncepcję (strategię) logistyki marketingowej, która jest najbardziej odpowiednia i najlepiej współdziała z innymi elementami strategii rozwoju firmy, a zwłaszcza z ogólną strategią marketingu.
System logistyczny, jak już podkreślano, jest układem wielu wzajemnie powiązanych działalności o charakterze strategicznym. Te same wzajemne zależności, które występują między poszczególnymi elementami systemu logistycznego, występują również w przypadku kosztów. Obniżenie kosztów w jednym podsystemie logistycznym może doprowadzić do zwyżki kosztów w innym podsystemie. Jeżeli obniżka kosztów w ramach jednego podsystemu jest mniejsza, niż wzrost w innym...
Koncepcja ta wskazuje również na konieczność unikania suboptymalizacji, czyli optymalizacji jakiegoś wybranego odcinka w systemie logistycznym. W koncepcji tej uwzględnia się koszty logistyczne, istotne przy podejmowaniu danej decyzji.

Koncepcja zysku całkowitego
Koncepcja kosztów całkowitych traktuje koszt, jako główny miernik efektywności systemu logistycznego. Natomiast koncepcja zysku całkowitego podkreśla, iż decyzje w sferze logistyki mogą zwiększyć popyt na produkty przedsiębiorstwa. W analizie należy uwzględnić, obok kosztów, także zwiększone przychody firmy.
Nastawienie firmy tylko na redukcję kosztów może obniżyć poziom obsługi klientów..., w konsekwencji może dojść do pogorszenia sytuacji konkurencyjnej... Myślenie kategoriami zysku całkowitego nie wymaga, ani jednostronnego minimalizowania kosztów, ani maksymalizowania poziomu obsługi kontrahentów oraz klientów. Między tymi celami konieczny jest kompromis.
Wydaje się, że koncepcja zysku całkowitego bardziej jest przydatna dla sektora mleczarskiego...

Koncepcja standaryzacji
Koncepcja ta polega na zwiększeniu różnorodności produktów (asortymentu) zgodnie z oczekiwaniami rynku, jednak bez znaczącej podwyżki kosztów logistycznych.
Wiele zakładów, w tym mleczarskich, stoi przed wyborem - czy produkować taniej duże partie wyrobów, czy nieco drożej w krótszych seriach, bardziej zróżnicowanych do potrzeb konsumentów. Koncepcja standaryzacji logistycznej umożliwia właśnie pogodzenie tych dwór na pozór sprzecznych opcji. Dla obniżenia kosztów zapasów oraz uzyskania wyższej wydajności pracy dzięki dłuższym seriom produkcji, przedsiębiorstwa powinny standaryzować główne asortymenty swoich produktów.
Koncepcja konsolidacji
Koncepcja ta polega na ograniczaniu kosztów logistycznych dzięki konsolidacji odbiorców (w ramach jednej dostawy), ładunków (ze względu na powodzenie lub przeznaczenie, środek transportu) oraz dostawców (w ramach jednej dostawy). Osiąga się to przez dokładne planowanie.
Ta koncepcja logistyczna jest raczej mniej przydatna w aktualnych warunkach rynkowych, w jakich działa przemysł mleczarski. Trudno jest konsolidować dostawy przetworów mleczarskich, które przeciętny zakład musi każdego dnia dostarczyć do kilkuset rozdrobnionych odbiorców.

Koncepcja zróżnicowanej dystrybucji
Koncepcja ta polega na tym, że nie wszystkie produkty muszą być dostarczane przy takim samym poziomie usług logistycznych. Punktem wyjścia w budowaniu logistycznej strategii zróżnicowania dystrybucji jest właściwa lokalizacja magazynu i gromadzenie zapasów towarów, wg ściśle określonego podziału na grupy.
Towary sprzedawane regularnie i w dużych ilościach...
Odmienną strategię logistyczną stosuje się dla produktów drogich...
Innym przykładem zróżnicowania dystrybucji może być sytuacja, kiedy firma dostarcza inny poziom obsługi logistycznej dla najważniejszych (dużych) kontrahentów - odbiorców - a inny dla mniej znaczących klientów.
Ta koncepcja logistyczna jest także możliwa do zastosowania w sektorze mleczarskim, ale jej wdrożenie musi być poprzedzone rzetelną analizą.

Koncepcja just- in- time
Koncepcja logistyczna just - in - time (dokładnie na czas) powstała w Japonii. Według tej koncepcji czas i koszt przestawienia linii produkcyjnej z wytwarzania jednego produktu na inny , może i powinien być zredukowany. Produkcja powinna być tak programowana, by odpowiadała zmieniającej się strukturze zamówień.
Stosowanie dostaw w systemie just - in - time wymaga ścisłej współpracy zakładu z odbiorcami oraz z dostawcami surowców i materiałów do produkcji. Przedsiębiorstwa muszą także zainstalować nowoczesne systemy wymiany informacji...
Stosowanie koncepcji logistycznej just - in - time wymuszają na mleczarstwie super- i hipermarkety, które (jak już wspomniano) nie posiadają magazynów. System ten jest jednak możliwy do wdrożenia w dużych skonsolidowanych zakładach mleczarskich.

Koncepcja Manufacturing
Resource Planning (MRP II)
Koncepcja MRP II jest to system służący do zarządzania wszelkimi zasobami w zakładach produkcyjnych. Jest to zestaw narzędzi komputerowych wspomagających kontrolę i zarządzanie planowaniem produkcji, przepływami pieniężnymi, zasobami siły roboczej, zdolnością produkcyjną, zapasami, dystrybucją oraz zakupami surowców. Koncepcja MRP II jest także źródłem cennych informacji dla działu marketingu i finansów.
System MRP II stał się rynkowo zorientowaną metodą planowania i sterowania, która włącza cały łańcuch logistyczny wraz ze sferą rynku, zaopatrzenia i zbytu do procesu planowania. Porównanie potrzeb rynkowych z możliwościami produkcyjnymi stanowi podstawę do podejmowania strategicznych decyzji.

Rola integracji w organizacji
systemu logistycznego
System logistyczny przedsiębiorstwa produkcyjnego jest układem skomplikowanym, składającym się z wielu podsystemów...
(...) Konflikty celów, powstające w systemie logistycznym, można eliminować różnymi metodami. Jedną z nich jest integracja logistyczna. Instrument ten należy rozumieć, jako zintegrowany proces obejmujący przepływ wszystkich strumieni rzeczowych w łańcuchu logistycznym. System logistyczny w firmie powinien zatem zintegrować tradycyjne funkcje, jak zaopatrzenie, produkcja, dystrybucja itp., aby nie rozdzielać wzajemnie uzależnionych i sprzężonych elementów i zachować jednoznaczne sfery odpowiedzialności. Tego typu integracja ma szczególne znaczenie w procesach planowania, sterowania i motywowania do efektywnego działania, jego organizacji i kontroli. Bardzo ważną dla efektywnego funkcjonowania systemu logistycznego jest integracja systemów informatycznych. Wszyscy upoważnieni, którzy potrzebują aktualnych informacji o sytuacji w przedsiębiorstwie powinni mieć do nich dostęp, gdyż to umożliwia im podejmowanie właściwych decyzji logistycznych. Nowoczesne systemy informatyczne zawierają ponadto liczne narzędzia programowe wspierające podejmowanie decyzji.
Zasady logistyki
Konieczna jest integracja między strategicznymi, operacyjnymi i bieżącymi decyzjami...
Wszystkie aspekty procesów logistycznych powinny być związane w sposób bezpośredni z innymi sferami funkcjonalnymi...
Przedsiębiorstwa powinny tworzyć atmosferę partnerskiej współpracy a nie rywalizacji wszystkich ogniw na całej długości łańcucha logistycznego...
System logistyki powinien być elastyczny...
Przedsiębiorstwa powinny stosować przejrzyste wskaźniki...
Informacje powinny być wykorzystywane jako szczególny strumień logistyczny...
Przedsiębiorstwo powinno stosować całościowe rozwiązywanie problemów...

Zarządzanie logistyką
Niezwykle ważnym składnikiem każdego systemu logistycznego jest zarządzanie informacjami. Przykładem narzędzia zarządzania logistyką jest system SAP R/3. Jest to system komputerowy służący do wspomagania zarządzania przedsiębiorstwami lub nawet korporacją. SAP R/3 dostarczając rozwiązania w zakresie przetwarzania danych, integruje wszystkie sfery działalności firmy, poczynając od logistyki poprzez kontrolę jakości, zarządzanie kadrami aż po rachunkowość.
...

Literatura
(...)
........................................................................................................................

Aldon Zalewski,
Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w Warszawie
Procesy dostosowawcze polskiego mleczarstwa
do warunków Unii Europejskiej
Przegląd Mleczarski nr 9, wrzesień 2000, str. 273

Mleczarstwo w Polsce
dziedziną strategiczną
W Polsce mleczarstwo stanowi jedną ze strategicznych gałęzi gospodarki żywnościowej oraz zajmuje poczesne miejsce zarówno wśród krajów europejskich, jak i na świecie. Wyróżnikiem strategicznej pozycji mleczarstwa w Polsce jest pierwsza pozycja z 25,5% udziałem produkcji towarowej rolnictwa (licząc łącznie mleko 18,4%, żywiec wołowy 6,1% i cielęcy 1,0%). W handlu zagranicznym eksport produktów mleczarskich w latach dziewięćdziesiątych wykazywał ciągle dodatnie saldo obrotów, a w ekwiwalencie surowca mleka obroty te stanowiły od 5 - 10%.
...
Proces dostosowawczy mleczarstwa
polskiego do Unii Europejskiej
Integracja jest procesem, który może przynieść znaczne korzyści, ale niesie również określone zagrożenia. Niski przeciętny poziom polskiego rolnictwa przy ograniczonych środkach finansowych - wobec dużego zakresu działań dostosowawczych - może zawieść oczekiwania polskich rolników. Polscy producenci rolni chcą uzyskania takich samych praw i obowiązków, jakie mają producenci unijni. W świetle postanowień Agenda 2000 i przyjętego budżetu UE na lata 2000 - 2006, nie przewidziano możliwości objęcia polskich rolników wszystkimi instrumentami Wspólnej Polityki Rolnej, a zwłaszcza dotacjami bezpośrednimi. Przystąpienie na takich warunkach polskich rolników wywołałoby poddanie ich zbyt dużej presji konkurencyjnej, co przy wzrastających wymogach jakościowych w produkcji mleka spowodowałoby przyspieszoną polaryzację gospodarstw.
...
Praktyczne procesy dostosowawcze
Integracja polskiego mleczarstwa z unijnym wymaga w okresie przedakcesyjnym istotnego wzrostu konkurencyjności i efektywności polskiego sektora mleczarskiego. Obecnie dzieli nas pod tym względem zbyt duża asymetria w podstawowych dziedzinach: bazy surowcowej, przemysłu mleczarskiego i organizacji rynku mleczarskiego. Niewątpliwie najwięcej spraw w restrukturyzacji dotyczy spółdzielczości mleczarskiej, która skupuje około 80% surowca oraz w 75% zaopatruje rynek. Jednak najtrudniejszym zadaniem jest restrukturyzacja bazy surowcowej.
...
Restrukturyzacja przemysłu mleczarskiego
Procesy koncentracji zaszły na znaczną skalę w krajach UE i muszą zajść również w Polsce. Głównym impulsem był i jest postęp techniczny, polegający na odchodzeniu od dotychczasowych form przetwórstwa na rzecz coraz nowocześniejszej techniki i technologii. Zasadnicza różnica między Polską a krajami UE polega na tym, że w Polsce dominują zakłady małe i średnie, natomiast w UE - przedsiębiorstwa o dużej skali przetwórstwa.
W Polsce średni zakład przetwarza około 20 tys. ton mleka rocznie, a w UE 130 tys. ton.

Istniejąca liczba 518 podmiotów zajmujących się przetwórstwem mleka w Polsce jest zbyt rozdrobniona i nie jest możliwa do utrzymania w perspektywie najbliższych lat. Polski przemysł mleczarski czeka proces konsolidacji i koncentracji polegający na ograniczaniu lub eliminowaniu, w zintegrowanych zakładach, dublujących się kierunków przetwórstwa, na rzecz zwiększenia skali rozmiarów produkcji wyspecjalizowanej.

(...) W międzyczasie podejmowano niefortunne próby zmiany formy własności spółdzielczej na spółki prawa handlowego, co zostało społecznie zdecydowanie odrzucone. Teoretycznie możliwa jest do zrealizowania taka forma własności, jednakże na etapie szerokiego procesu restrukturyzacji i dostosowań. Zakusy przechwytywania majątku społecznego, manewrowanie załogami spółdzielczymi, zostały uznane za oszukańcze zabiegi, a ponadto okazałyby się raczej hamulcem niż akcelatorem przemian strukturalnych przemysłu mleczarskiego. Integracja pozioma mleczarni tworzy większe zasobowo podmioty kapitałowe zdolne do konkurencji na rynku. W przeciwnym razie, jak pokazuje doświadczenie, małe i średnie polskie mleczarnie ulegną likwidacji, a ich majątek zostanie bezpowrotnie stracony.
Rynek artykułów mleczarskich
Właściwa strategia działań dystrybucyjnych jest jednym z ważniejszych czynników przesądzających o efektach ekonomicznych zakładów mleczarskich. Wraz z urynkowieniem nastąpiła zmiana kanałów zbytu, a spółdzielczość mleczarska utraciła własną sieć handlową i transportową. Dostęp mleczarni do rynku został znacznie utrudniony, co jest wysoce dla nich niekorzystne w obecnych warunkach rynkowych. Każdy zakład przetwórczy zmuszony został do realizacji własnych partykularnych celów, a taki model dystrybucji w epoce globalizacji rynku przez duże sieci handlowe jest wysoce niekorzystny, ze względu na zbyt małą siłę negocjacyjną każdego z nich. Rodzący się globalizm w Polsce w postaci dużych sieci i centrów handlowych niesie ze sobą postęp i znaczne korzyści, ale stanowi również poważne zagrożenie dla konwencjonalnego systemu dystrybucji produktów mleczarskich. Niska siła przetargowa (...) zrodziła ze strony dużych sieci handlowych zjawisko swoistego dyktatu wobec producentów artykułów mleczarskich. Wymuszanie oraz przerzucanie kosztów dystrybucji... jest „terrorem” współczesnego handlu wynikającego z procesu globalizmu nie mających uregulowań prawnych w Polsce na wzór krajów UE.

Reklama i marketing stały się najlepszym czynnikiem zwiększającym sprzedaż i obroty*.
(* Tylko, na litość boską, tego nie wolno robić na „oślep”, bo może się okazać, że zwiększenie sprzedaży i obrotów, może jedynie zwiększyć straty i niedobór gotówki. Szerzej sprawę omawiam na stronie „mleczarstwo”. Z.U.)
...
........................................................................................................................
Jadwiga Seremak Bulge, Maciej Fedak,
Agencja Rynku Rolnego, Warszawa:
Wprowadzenie systemu kwotowania
produkcji mleka w Polsce
Przegląd Mleczarski nr 9, wrzesień 2000, str. 277

System kwotowania produkcji mleka, który początkowo wprowadzono na okres 3 lat dla dostosowania tempa wzrostu podaży do wolniej zmieniającego się popytu, okazał się bardzo trwałym elementem regulacji rynku mleka w Unii Europejskiej. Po kolejnych raportach Komisji oceniających system kwot mlecznych, był on przedłużany na następne okresy. Po raz kolejny Agenda 2000 system ten pozostawiła bez zmian aż do 2003 r. mimo tego, że spotyka się on z ostrą krytyką ze strony wszystkich ekonomistów oraz wielu krajów członkowskich UE, a także krajów trzecich, jako system zagrażający realizacji zobowiązań UE wobec WTO.
...
Co oznacza kwotowanie produkcji mleka?
Kwoty produkcyjne na mleko to administracyjne ograniczanie przez Komisję Europejską ilości mleka trafiającego na rynek wspólnotowy, zarówno na poziomie krajowym, jak i od każdego indywidualnego producenta. Najbardziej istotnym elementem systemu jest opłata specjalna uiszczana przez producentów mleka za mleko sprzedawane powyżej indywidualnej kwoty produkcji w wysokości 115 % docelowej ceny mleka, tzw. super levy.
Jej celem jest doprowadzenie do nieopłacalnej produkcji mleka powyżej ustalonego limitu produkcyjnego. Obecnie wysokość opłaty specjalnej wynosi 0,3563 euro/kg, tj. 1,4 zł/kg mleka wyprodukowanego ponad ustalony limit. Oznacza to, że każdy producent może swobodnie sprzedać tylko tyle mleka ile wynosi przyznany mu limit, a przetwórca mleka może skupować tylko mleko wyprodukowane w ramach przyznanych kwot produkcyjnych. Skup i przetwarzanie mleka poza systemem kwot jest zabronione.

Kwotowanie produkcji mleka w UE wprowadzono w 1984 r. po różnych nieskutecznych próbach doprowadzenia do ograniczenia produkcji mleka poprzez systemy zachęt do ograniczania pogłowia krów.
Dla podmiotów skupujących i przetwórców mleka oznacza to, że w ciągu roku kwotowego, który trwa od 1.04 - 31.03 mogą przetworzyć tylko tyle mleka ile wynosi suma kwot posiadanych przez tych producentów, od których skupują mleko, a także stopnia ich wykorzystania przez nich. I tylko tyle produktów można sprzedać, ile można wyprodukować z mleka skupionego w ramach posiadanych kwot produkcyjnych. Przekroczenie tej ilości mleka, jaka wynika z sumy indywidualnych kwot produkcyjnych, oznacza konieczność wniesienia opłaty specjalnej na rzecz administracji UE do 1.09. roku następującego po roku, w którym nastąpiło przekroczenie. Ten obowiązek w UE jest bezwzględnie egzekwowany przez instytucje administrujące kwotami mlecznymi. Kary te są następnie przenoszone przez mleczarnie na tych producentów, którzy spowodowali przekroczenie posiadanych przez mleczarnie kwot i są pobierane przez nią z należności za skupione mleko. Oznacza to obowiązek poddania się kontroli skupu mleka i produkcji oraz sprzedaży produktów mleczarskich przez ARR jako instytucję administrującą kwotami mlecznymi.
Dla producentów mleka oznacza to ograniczenie swobody w podejmowaniu decyzji co do wielkości produkcji i sprzedaży mleka. Wprawdzie mogą oni swobodnie wybierać podmiot, któremu chcą sprzedawać mleko, ale muszą wówczas przenieść do niego także swoje kwoty.

Rozdysponowanie kwoty krajowej jest początkiem funkcjonowania systemu kwot produkcyjnych. O powodzeniu całego systemu decyduje przede wszystkim wielkość kwoty narodowej. Zbyt niska kwota, znacznie odbiegająca od chłonności rynku wewnętrznego ora uniemożliwiająca wykorzystanie posiadanych przewag komparatywnych, jest źródłem napięć niemożliwych do rozwiązania, nawet przy sprawnie działającym systemie administrowania kwotami.

Rozdysponowanie kwoty narodowej w pierwszym etapie wymaga trafnego podziału kwoty na:
- kwotę przeznaczoną dla sprzedaży hurtowej, kierowanej dla przemysłu mleczarskiego,
- kwotę sprzedaży bezpośrednio przeznaczoną dla producentów prowadzących sprzedaż mleka i jego przetworów bezpośrednio konsumentom,
- rezerwę krajową przeznaczoną dla młodych rolników oraz gospodarstw rozwijających wyspecjalizowaną produkcję mleka, a także na pokrycie roszczeń rolników odwołujących się od decyzji o wysokości przyznanej kwoty z przyczyn losowych.

Kolejnym krokiem jest wybór właściwego mechanizmu rozdziału kwoty sprzedaży hurtowej oraz sprzedaży bezpośredniej poszczególnym producentom. Jest to zadanie bardzo trudne i ważne, bowiem decydować będzie w dużym stopniu o sprawności systemu monitorowania wykorzystania transferu kwot oraz skuteczności egzekwowania opłat specjalnych, a także kosztów administrowania kwotami.
Odrębnym problemem wymagającym wnikliwej analizy jest opracowanie zasad transferów kwot. Będą one bowiem miały bardzo duży wpływ na przebieg procesów restrukturyzacji mleczarstwa, a zwłaszcza koncentracji bazy surowcowej.

Monitorowanie wykorzystania kwot wymaga przede wszystkim budowy nowoczesnego systemu teleinformatycznego zdolnego zapewnić:
- monitoring i systematyczne informowanie producentów i przetwórców o wykorzystaniu posiadanych przez nich kwot,
monitorowanie transferów kwot między producentami i przetwórcami oraz między producentami.
W większości krajów członkowskich UE przetwórcy i producenci co tydzień otrzymują informację o dotychczasowym wykorzystaniu kwoty i wielkości kwoty jaka pozostała do wykorzystania do końca roku kwotowego.
...

Produkcja mleka i stan polskiego sektora mleczarskiego,
a system kwotowania produkcji mleka
Zamrożenie przemian rolnictwa w okresie gospodarki centralnie sterowanej oraz niski poziom wsparcia procesów restrukturyzacji w ciągu pierwszych 10 lat gospodarki rynkowej spowodowało, że polskie mleczarstwo nie przeszło procesu ewolucji, jakiej było poddane mleczarstwo europejskie w ciągu ponad 40 powojennych lat. Polski sektor mleczarski znacząco różni się więc od mleczarstwa w krajach Unii Europejskiej.
Przede wszystkim różną go:
- słabo zaawansowane procesy specjalizacji i niski stopień koncentracji produkcji,
- niski stopień koncentracji przetwórstwa,
- znacznie niższy poziom towarowości produkcji mleczarskiej,
- duży udział samozaopatrzenia w spożyciu mleka,
- znaczny dystans obecnego popytu krajowego od stanu nasycenia.

...
Program PSO
Przystosowanie polskiej administracji do wprowadzenia systemu kwotowania produkcji mleka w Polsce zostało zidentyfikowane jako jedno z ważniejszych zadań w długim i skomplikowanym procesie działań dostosowujących polskie rolnictwo do wymogów UE. Agencja Rynku Rolnego rozpoczęła te przygotowania z pomocą rządu holenderskiego w ramach programu PSO uczestnicząc od początku 2000 r. w realizacji projektu pt. „Opracowanie Systemu Kwot Mlecznych w Polsce”. Czas trwania projektu przewidziano na 23 miesiące, tj. od stycznia 2000 r. do listopada 2001 r., a jego realizacja została podzielona na trzy etapy.

styczeń 2000 - kwiecień 2000 Faza przygotowawcza
maj 2000 - wrzesień 2001 Faza implementacyjna (wdrożeniowa)
październik 2001 - listopad 2001 Faza zamykająca

Faza przygotowawcza obejmuje transfer wiedzy, oszacowanie potrzeb sprzętowych, zorganizowanie zaplecza logistycznego i opracowanie koncepcji realizacji fazy implementacyjnej.

Faza implementacyjna składa się z pilotażu przeprowadzonego w dwóch mleczarniach...
...
........................................................................................................................
Eulalia Skawińska,
Politechnika Poznańska:
Warunki wzrostu konkurencyjności spółdzielni mleczarskich w Polsce
Przegląd Mleczarski nr 4, kwiecień 2000, str. 102

(Cytuję wybrane fragmenty. Skupiłem się na mniej znanych i docenianych. Dodaję też trochę własnych uwag, wyróżnionych inną czcionką i inicjałami „Z.U”.):

Poniżej przedstawiono wyniki badań, które mogą być pomocne przy formułowaniu regionalnych strategii rozwoju sektora mleczarskiego.
Celem pracy jest wykazanie rzeczywistych oraz potencjalnych wewnętrznych i zewnętrznych warunków wzrostu konkurencyjności krajowych przedsiębiorstw mleczarskich. Podstawą wnioskowania w niniejszej pracy są wyniki ukończonych badań przeprowadzonych pod moim kierunkiem w latach 1997 - 1999...
Badania dotyczące konkurencyjności znajdują się dopiero we wstępnej fazie rozwoju. W artykule wnioski zaprezentowano w podziale na dwie grupy warunków wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw mleczarskich.

Warunki wewnętrzne
i sposoby ich doskonalenia
Podstawową kategorią konkurencyjności jest przewaga konkurencyjna. Każde przedsiębiorstwo do trwałego jej osiągnięcia... Trwała przewaga konkurencyjna charakteryzuje się rzadkością posiadania, trudnością imitacji i kopiowania przez konkurentów oraz niemożliwością substytowania przez inne zasoby.
(Uwagi. Całkiem często, zamiast dążenia do przewagi, pobudzającej do nie zawsze racjonalnej walki, lepsze jest zwyczajne dążenie do równowagi i porozumienia potencjalnych „wojowników”. Z.U.).
O występowaniu przewagi konkurencyjnej na rynku decyduje rozmiar, struktura zasobów oraz umiejętności firmy, czyli jej potencjał konkurencyjności...
W literaturze zarządzania strategicznego podział zasobów stosowany przez klasyków ekonomii (ziemia, praca, kapitał) został uzupełniony przez zasoby organizacyjne. Obecnie częściej jednak, z uwagi na znaczenie dla budowy siły konkurencyjnej firm, stosuje się ich podział na zasoby widoczne (twarde) i niewidoczne (miękkie).
Do widocznych zalicza się zasoby: ludzkie, produkcyjne, finansowe, organizacyjne. Zasoby niewidoczne stanowią: marki produktów, technologie, innowacje, informacja, renoma firmy, unikalne umiejętności (np. wnioski racjonalizatorskie, wynalazki), patenty, licencje, klimat pracy, kultura organizacji, doświadczenie, powiązania nieformalne z ośrodkami decyzyjnymi.

W przeprowadzonych badaniach w zakresie potencjału produkcyjnego spółdzielni mleczarskich udokumentowano występowanie:
- niskiego poziomu kwalifikacji zatrudnionych,
- brak wykwalifikowanych pracowników średniego dozoru,
- małej liczby wysoko wykwalifikowanych osób zarządzających,
...

Odnośnie do zasobu, jakim jest organizacja, stwierdzono istnienie :
...
- bardzo słabego stanu organizacyjnego działów marketingu w spółdzielniach mleczarskich...*
(* Uwagi. Często to wychodzi spółdzielniom „na zdrowie”. Silny marketing, przy równoczesnym masowym przekłamywaniu rachunku kosztów i rentowności poszczególnych asortymentów, mógłby pogłębić tylko kłopoty. Lepiej niech już, w takich warunkach, działa „przypadek”, a najlepiej byłoby, żeby wszystko od podstaw prawidłowo zorganizować, poczynając od prawidłowego rozpracowania ekonomiki branży, następnie rachunkowości zarządczej, dalej - systemy motywacyjne itd. Z.U.).
- małego zakresu wdrożenia systemu zarządzania jakością (w kilku zaledwie jednostkach)...
- braku stosowania przez spółdzielcze podmioty mleczarskie statystycznych metod sterowania procesami produkcyjnymi.

W kwestii zasobów niewidocznych stwierdzono, że:
...
- Szczególnie nisko zostały ocenione patenty, know-how i informacje...
- Najbardziej krytycznie oceniono zasoby niewidoczne... Główne luki tych zasobów to informacje o rynku, konkurentach oraz technologie.
(Uwagi. Szkoda, że pominięto wiarygodność ekonomiczną asortymentowego rachunku kosztów i wyników. Przeciętnie rzecz biorąc, stan w tym zakresie jest „katastrofalny”.
Dobrze też byłoby bliżej się przyjrzeć zasadom zarządzania tzw. „kapitałem ludzkim”, który, podobno, wierząc wielu teoretykom, jest teraz „najcenniejszy”. W spółdzielczości - poza spółdzielcami - są także pracownicy. Od nich bardzo dużo zależy, gdyby więcej umieli i więcej chcieli - także myśleć dla dobra firmy, a to z kolei bardzo dużo zależy od menedżerów, systemów motywacyjnych i stylów zarządzania. Z.U.).
Obecne źródła przewag konkurencyjnych mają w przedsiębiorstwach spółdzielczych charakter nietrwały, łatwy do zawłaszczenia i skopiowania.

Warunki zewnętrzne - otoczenie

(...) W branży mleczarskiej występuje duże natężenie konkurencji. Stan ten zależy od asortymentu produktów i regionu kraju. Ograniczenie tego natężenia jest możliwe poprzez wszelkie formalne i nieformalne porozumienia i tworzenie aliansów strategicznych, kooperację, dywersyfikację i integrację.
Przedsiębiorstwa działające w branży mleczarskiej, dążąc do stosowania strategii na rynku globalnym, napotykają szereg barier wynikających z braku przewagi konkurencyjnej na rynku krajowym. Pierwszym etapem ekspansji globalnej jest eksport, a w dalszej kolejności joint ventures oraz inwestycje bezpośrednie. Tymczasem obecnie niewiele krajowych przedsiębiorstw mleczarskich eksportuje swoje produkty w istotnym rozmiarze. Równocześnie zarządy spółdzielni mleczarskich widzą możliwość realizacji celów strategicznych tylko w oparciu o zasoby własne, a nie wskazują na rozwój poprzez integracje z inną spółdzielnią.

Zakończenie
Przedsiębiorstwa mleczarskie reprezentują słaby poziom konkurencyjności podstawowej. Zagrożeniem dla jej umocnienia jest niski poziom efektywności ogólnej gospodarowania...
Warunkiem wzrostu konkurencyjności mleczarstwa polskiego są zmiany organizacyjno-własnościwe i tworzenie polityki konkurencyjnej w Polsce..."

Uwagi
 Ja osobiście radził bym, niezależnie od innych poczynań, przyjrzeć się bardzo wnikliwie i konkretnie:
- ekonomice branży;
- rachunkowości;
- metodom zarządzania w ogóle;
- systemom motywacyjnym;
- systemom analityczno-informacyjnym.
Wg mnie, niezależnie od uwarunkowań zewnętrznych i przyczyn obiektywnych, mizeria branży wynika w znacznej mierze z jej niedostosowania ekonomiczno-organizacyjnego do współczesnego świata. Ciężar gatunkowy zarządzania dawno już przeszedł ze spraw techniczno-produkcyjnych, na sprawność organizacyjno-ekonomiczną. Wysoka jakość wyrobów, to rzecz już niemal oczywista. Jest to warunek, żeby w ogóle istnieć, a nie źródło sukcesu. W przemyśle mleczarskim trzeba dużo inaczej niż było kiedyś: z większą wiedzą ogólną a nie tylko techniczną, z lepszą motywacją, z lepszą organizacją, z lepszym dopracowaniem zasad ogólnoteoretycznych i ogólnych, do bardzo konkretnych branżowych itd. itp.
Łatwiej radzić niż zrobić. Rzecz oczywista. Która jednak firma chce choćby tylko przetrwać, niestety, musi się przystosować.
To przystosowanie można znacznie ułatwić, choćby tylko takimi publikacjami - i prezentacją literatury, jakimi ja „zabawiam się hobbystycznie” w Internecie. Naturalnie efekt byłby większy, gdyby przeznaczyć na to większe siły.
Anonimus

----------------------------------------------------------------------------------------
| Literatura | Strona główna |