David Begg
Stanley Fischer

Rudiger Dornbusch

Makroekonomia

Wydanie IV zmienione

Dane oryginału: Dawid Begg, Stanley Fischer, Rudiger Dornbusch
Economics, Eight Edition

Copyright © 1984, 1987, 1991, 1994, 1997, 2000, 2002, 2005 McGraw-Hill International (UK) Limited. All rights reserved.

Redakcja naukowa przekładu: Ryszard Rapacki
Tłumaczenie
Bogusław Czarny (rozdziały 25-27)
Patrycja Graca-Gelert (słownik pojęć)
Zbigniew Matkowski (rozdziały 30, 31, 33)
Andrzej Parkoła (rozdziały 20, 32)
Jacek Prokop (rozdział 34, 36)
Mariusz Próchniak (wstępy do części I-V, słownik pojęć)
Ryszard Rapacki (rozdziały 19-24, 28, 29, 32, 35)

Projekt okładki: Dariusz Litwiniec
Redaktor: Violetta Kownacka
Opracowanie typograficzne i redakcja techniczna: Krystyna Dawidczyk

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne
Warszawa 2007
-----------------------------------------------------------------------------------
Cytuję:
- informacje z okładki książki,
- spis treści (w skrócie),
- Makroekonomia (ze strony tytułowej Części IV),
- Wprowadzenie do makroekonomii (fragmenty z rozdziału 19),
- Makroekonomia – stan obecny (fragmenty za rozdziału 32),
- Gospodarka światowa (ze strony tytułowej Części V).

W tej wstępnej prezentacji książki, nie wnoszę żadnych uwag o ekonomii i jej nadążaniu za realnym światem, o czym jest już sporo na moich stronach. Po prostu, uważam, że będą one miały sens dopiero przy szczegółowej prezentacji wybranych fragmentów.

Anonimus
-----------------------------------------------------------------------------------

Z okładki książki

Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

W nowym, zaktualizowanym wydaniu:
- przedstawiono w przystępny sposób podstawową wiedzę z dziedziny makroekonomii, ze szczególnym uwzględnieniem wzajemnych związków zachodzących w gospodarce jako całości;
- opisano m.in. produkcję i popyt globalny; politykę fiskalną i handel zagraniczny; pieniądz i system bankowy; ceny i proces dostosowań; inflację; bezrobocie, kurs walutowy i bilans płatniczy; wzrost gospodarczy; gospodarkę światową;

- zaprezentowano najnowszą wiedzę dotyczącą zmian zachodzących we współczesnej gospodarce (m.in. globalizację, rolę Internetu).

Autorami podręcznika są wybitni uczeni i wykładowcy ekonomii, mający duże doświadczenie w doradztwie gospodarczym.

Przekład na język polski jest zasługą pracowników naukowych Szkoły Głównej Handlowej.

Księgarnia internetowa PWE
www.pwe.com.pl

Spis treści (w skrócie)

Część IV
Makroekonomia

Rozdział 19
Wprowadzenie do makroekonomii ........ 19
19.1. Podstawowe problemy makroekonomiczne ........ 20
19.2. Fakty ........ 21
19.3. Ramy analizy: krótki przegląd ........ 23
19.4. Rachunek dochodu narodowego ........ 25
19.5. Co wyraża produkt narodowy brutto? ........ 40
Podsumowanie ........ 46
Zadania sprawdzające ........ 48

Rozdział 20
Produkcja i popyt globalny ........ 50
20.1. Składniki popytu globalnego ........ 53
20.2. Popyt globalny ........ 57
20.3. Produkcja w stanie równowagi ........ 58
20.4. Inne podejście: planowane oszczędności są równe planowanym inwestycjom ........ 61
20.5. Spadek popytu globalnego ........ 63
20.6. Mnożnik ........ 66
20.7. Paradoks oszczędzania ........ 68
Podsumowanie ........ 71
Zadania sprawdzające ........ 72

Rozdział 21
Polityka fiskalna i handel zagraniczny ........ 74
21.1. Udział państwa w ruchu okrężnym ........ 75
21.2. Państwo a popyt globalny ........ 76
21.3. Budżet państwa ........ 82
21.4. Deficyt a charakter polityki fiskalnej państwa ........ 86
21.5. Automatyczne stabilizatory i aktywna polityka fiskalna ........ 89
21.6. Dług publiczny i deficyt ........ 91
21.7. Wpływ handlu zagranicznego na dochód narodowy ........ 94
Podsumowanie ........ 100
Zadania sprawdzające ........ 101

Rozdział 22
Pieniądz i system bankowy ........ 103
22.1. Funkcje pieniądza ........ 103
22.2. Współczesny system bankowy ........ 106
22.3. Kreacja pieniądza przez banki ........ 110
22.4. Baza monetarna i mnożnik kreacji pieniądza ........ 113
22.5. Miary pieniądza ........ 119
22.6. Konkurencja między bankami ........ 122
22.7. Popyt na pieniądz ........ 123
Podsumowanie ........ 131
Zadania sprawdzające ........ 133

Rozdział 23
Stopy procentowe i mechanizm transmisyjny polityki pieniężnej ........ 134
23.1. Bank Anglii ........ 135
23.2. Bank centralny a podaż pieniądza ........ 136
23.3. Ostatnia instancja kredytowa ........ 139
23.4. Stan równowagi na rynkach finansowych ........ 141
23.5. Kontrola podaży pieniądza ........ 145
23.6. Cele i narzędzia polityki pieniężnej ........ 148
23.7. Mechanizm transmisyjny polityki pieniężnej ........ 149
Podsumowanie ........ 160
Zadania sprawdzające ........ 162

Rozdział 24
Polityka pieniężna i fiskalna ........ 164
24.1. Reguły polityki pieniężnej ........ 165
24.2. Model IS-LM ........ 167
24.3. Model IS-LM w działaniu ........ 171
24.4. Wstrząsy popytowe na rynku pieniądza ........ 174
24.5. Charakter polityki stabilizacyjnej ........ 175

24.6. Znaczenie przyszłych podatków ........ 178
24.7. Zarządzanie popytem – druga odsłona ........ 182
Podsumowanie ........ 182
Zadania sprawdzające ........ 183

Rozdział 25
Globalna podaż, ceny i proces dostosowań ........ 185
25.1. Inflacja i globalny popyt ........ 186
25.2. Globalna podaż ........ 189

25.3. Inflacja odpowiadająca równowadze ........ 191
25.4. Rynek pracy i zmiany płac ........ 196
25.5. Krótkookresowa podaż globalna ........ 198

25.6. Proces dostosowań ........ 200

25.7. Powolny przebieg dostosowań do wstrząsów makroekonomicznych ........ 202

25.8. Konflikt celów polityki pieniężnej ........ 207
Podsumowanie ........ 209
Zadania sprawdzające ........ 210

Rozdział 26
Inflacja, oczekiwania i wiarygodność ........ 212
26.1. Pieniądz i inflacja ........ 213
26.2. Inflacja i stopa procentowa ........ 217
26.3. Inflacja, pieniądz i deficyt budżetowy ........ 219
26.4. Inflacja, bezrobocie i produkcja ........ 223
26.5. Koszty inflacji ........ 231

26.6. Metody walki z inflacją ........ 238
26.7. Komit4et Polityki Pieniężnej ........ 241
Podsumowanie ........ 244
Zadania sprawdzające ........ 245

Rozdział 27
Bezrobocie ........ 247
27.1. Rynek pracy ........ 248
27.2. Analiza bezrobocia ........ 251
27.3. Przyczyny zmian bezrobocia ........ 257
27.4. Cykliczne zmiany wielkości bezrobocia ........ 263
27.5. Koszt bezrobocia ........ 265

Podsumowanie ........ 270
Zadania sprawdzające ........ 271

Rozdział 28
Kursy walutowe i bilans płatniczy ........ 272
28.1. Rynek walutowy ........ 272
28.2. Systemy kursu walutowego ........ 276
28.3. Bilans płatniczy ........ 279
28.4. Realny kurs walutowy ........ 282
28.5. Determinanty rachunku obrotów bieżących ........ 286

28.6. Rachunek obrotów finansowych ........ 288

28.7. Równowaga wewnętrzna i zewnętrzna ........ 291
28.8. Realny kurs walutowy zapewniający równowagę w długim okresie ........ 293
Podsumowanie ........ 297
Zadania sprawdzające ........ 298

Rozdział 29
Makroekonomia gospodarki otwartej ........ 300
29.1. Stały kurs walutowy ........ 301
29.2. Polityka makroekonomiczna w warunkach stałego kursu walutowego ........ 307
29.3. Dewaluacja ........ 309
29.4. Płynny kurs walutowy ........ 313
29.5. Polityka pieniężna i fiskalna w warunkach płynnego kursu walutowego ........ 320

29.6. Kształtowanie się kursu funta brytyjskiego po 1980 r. ........ 323
Podsumowanie ........ 325
Zadania sprawdzające ........ 327

Rozdział 30
Wzrost gospodarczy ........ 329
30.1. Wzrost gospodarczy ........ 330
30.2. Czynniki wzrostu ........ 333
30.3. Wiedza techniczna ........ 336
30.4. Wzrost i akumulacja ........ 340
30.5. Wzrost gospodarczy a postęp techniczny ........ 346

30.6. Wzrost gospodarczy w krajach OECD ........ 347
30.7. Wzrost endogeniczny ........ 353
30.8. Koszty wzrostu gospodarczego ........ 356
Podsumowanie ........ 358
Zadania sprawdzające ........ 359

Rozdział 31
Cykl koniunkturalny ........ 361
31.1. Trend i cykl ........ 362
31.2. Teorie cyklu koniunkturalnego ........ 365
31.3. Realny cykl koniunkturalny ........ 371
31.4. Czy cykle koniunkturalne mają charakter międzynarodowy? ........ 376
31.5. Ożywienie gospodarcze w Wielkiej Brytanii po 1992 r. ........ 378

31.6. Epilog: odyseja po 2001 r. ........ 380
Podsumowanie ........ 381
Zadania sprawdzające ........ 382

Rozdział 32
Makroekonomia – stan obecny ........ 383
32.1. Główne obszary rozbieżności ........ 384
32.2. Nowa szkoła klasyczna w makroekonomii ........ 391
32.3. Umiarkowani monetaryści ........ 394
32.4. Umiarkowani keynesiści ........ 396
32.5. Skrajni keynesiści ........ 399

32.6. Rekapitulacja ........ 400
Podsumowanie ........ 402
Zadania sprawdzające ........ 404

Część V
Gospodarka światowa

Rozdział 33
Handel międzynarodowy ........ 409
33.1. Dynamika i struktura handlu światowego ........ 410
33.2. Przewaga komparatywna ........ 415
33.3. Wymiana wewnątrzgałęziowa ........ 423
33.4. Kto zyskuje, a kto traci? ........ 425
33.5. Ekonomiczne aspekty ceł ........ 427

33.6. Prawdziwe i pozorne argumenty na rzecz ceł ........ 431

33.7. Wysokość stawek celnych: zupełnie przyzwoita? ........ 437

33.6. Inne środki polityki handlowej ........ 439
Podsumowanie ........ 441
Zadania sprawdzające ........ 443

Rozdział 34
Systemy kursu walutowego ........ 444
34.1. System waluty złotej ........ 445
34.2. System kursu dostosowywanego okresowo ........ 448
34.3. Płynne kursy walutowe ........ 450
34.4. Ataki spekulacyjne w systemie stałego kursu walutowego ........ 451
34.5. Stałe a płynne kursy walutowe ........ 454

34.6. Międzynarodowa koordynacja polityki gospodarczej ........ 457

34.7 Europejski system walutowy ........ 459
Podsumowanie ........ 464
Zadania sprawdzające ........ 465

Rozdział 35
Integracja europejska ........ 467
35.1. Jednolity rynek ........ 467
35.2. Korzyści z jednolitego rynku europejskiego ........ 469
35.3. Od ESW do UGW ........ 472
35.4. Ekonomia unii walutowej ........ 476
35.5. Europa Środkowo-Wschodnia ........ 483

Podsumowanie ........ 492
Zadania sprawdzające ........ 494

Rozdział 36
Kraje słabiej rozwinięte ........ 496
36.1. Światowy rozkład dochodu ........ 497
36.2. Bariery rozwoju ........ 498
36.3. Rozwój przez handel towarami nieprzetworzonymi ........ 500
36.4. Rozwój przez uprzemysłowienie ........ 506
36.5. Rozwój oparty na wykorzystaniu kredytów zagranicznych ........ 509

36.6. Rozwój przez dostosowania strukturalne ........ 513

36.7. Pomoc międzynarodowa........ 514

Podsumowanie ........ 516
Zadania sprawdzające ........ 517

Rozwiązania zadań sprawdzających ........ 519

Słownik pojęć ........ 530

Indeks rzeczowy ........ 557

Spis ramek ........ 15

Część IV
Makroekonomia ........ 17

W części IV przedmiotem analizy jest gospodarka jako system, w którym zachodzą sprzężenia zwrotne. Popyt na dobra wytwarzane w gospodarce jest zgłaszany przez przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe, państwo oraz zagranicę. Ponieważ stopy procentowe wpływają na wielkość popytu na dobra, sektor finansowy i gospodarka realna wzajemnie na siebie oddziałują. Dostosowania cen i płac pozwalają na przywrócenie produkcji do wielkości potencjalnej, ale ważną rolę w tym procesie odgrywają też polityka pieniężna i fiskalna. Łącznie czynniki te wpływają na kształtowanie się inflacji i bezrobocia. Gospodarki otwierają się coraz bardziej na wymianę międzynarodową i kapitał zagraniczny. W bilansie płatniczym są rejestrowane transakcje z podmiotami zagranicznymi. Dynamika wzrostu gospodarki zależy także od prowadzonej polityki kursowej. Pod koniec części IV wyjaśniamy przebieg cyklu koniunkturalnego jako wahań produkcji wokół jej poziomu potencjalnego oraz proces długookresowego wzrostu produkcji potencjalnej.
Rozdział 19 stanowi wprowadzenie do makroekonomii. W rozdziałach 20-21 przedstawiamy podstawowy model determinantów produkcji w krótkim okresie. W rozdziałach 22 i 23 omawiamy pieniądz, sektor bankowy oraz zasady ustalania stóp procentowych. W rozdziale 24 analizie poddajemy politykę pieniężną i politykę fiskalną. W rozdziale 25 przedmiotem rozważań jest globalna podaż oraz dostosowania cen. Rozdziały 26 i 27 są poświęcone inflacji i bezrobociu, natomiast rozdziały 28 i 29 – kursowi walutowemu i bilansowi płatniczemu. W rozdziale 30 analizujemy zjawisko długookresowego wzrostu gospodarczego, a w rozdziale 31 – przebieg cyklu koniunkturalnego. Rozdział 32 stanowi podsumowanie poprzednich trzynastu rozdziałów poświęconych makroekonomii i przedstawia jej obecny stan rozwoju.

Rozdział 19
Wprowadzenie do makroekonomii ........ 19

Po przeczytaniu tego rozdziału powinieneś rozumieć:
• istotę makroekonomii jako nauki badającej zjawiska występujące na poziomie całej gospodarki;
• na czym polega wewnętrznie spójny system rachunków narodowych;
• schemat ruchu okrężnego między gospodarstwami domowymi a przedsiębiorstwami;
• przyczyny równości między strumieniami odpływów i dopływów do obiegu;
• zasady konstrukcji szerszych, w porównaniu z PKB i PNB, miar dobrobytu.

Przedmiotem zainteresowania makroekonomii nie są szczegóły dotyczące pojedynczych produktów czy gałęzi, lecz gospodarka jako całość. Zajmiemy się teraz takimi podstawowymi zagadnieniami makroekonomicznymi, jak bezrobocie, inflacja i wzrost gospodarczy.
Różnica między mikroekonomią a makroekonomią jest czymś więcej niż tylko różnicą między ekonomią w małej skali i ekonomią w dużej skali, co sugerowałyby greckie przedrostki mikro i makro. Różny jest też cel analizy.

Model jest to świadome uproszczenie rzeczywistości, dzięki któremu możemy wyodrębnić kluczowe elementy problemu i myśleć o nich w uporządkowany sposób. Moglibyśmy wprawdzie badać całą gospodarkę, składając razem wycinki analizy mikroekonomicznej dotyczącej poszczególnych rynków, lecz trudno byłoby wówczas uchwycić wszystkie istotne zjawiska ekonomiczne. Nasze mózgi nie są na tyle pojemne, abyśmy byli w stanie uporządkować tę ogromną ilość informacji.
W mikroekonomii i makroekonomii stosuje się różne podejścia, aby zachować kontrolę nad prowadzoną analizą. W mikroekonomii najważniejsze jest szczegółowe zrozumienie zasad działania konkretnych rynków. Chcąc osiągnąć ten stopień szczegółowości, pomija się wiele związków z innymi rynkami. (...)

Makroekonomia bada duże agregaty, takie jak całkowity popyt gospodarstw domowych na dobra lub łączne wydatki przedsiębiorstw na maszyny i budowle. (...)

19.1. Podstawowe problemy makroekonomiczne ......... 20

...

19.2. Fakty ......... 21

...

19.3. Ramy analizy: krótki przegląd ......... 23

...

19.4. Rachunek dochodu narodowego ......... 25

...

Ramka 19.1
Druga rewolucja przemysłowa ......... 26

...

19.5. Co wyraża produkt narodowy brutto? ......... 40

...

Ramka 19.2
Szary PKB ......... 42

...

Ramka 19.3
Azja w przyspieszonym tempie zmierza w kierunku katastrofy ekologicznej ......... 45

...

Podsumowanie ......... 46

• Makroekonomia zajmuje się badaniem gospodarki jako całości.

• W makroekonomii poświęca się dbałość o szczegóły na rzecz ogólnych związków między dużymi agregatami (sektorami) występującymi w gospodarce. Gospodarstwa domowe dostarczają usługi posiadanych czynników produkcji przedsiębiorstwom, które wykorzystują je do wytwarzania produktów. Przedsiębiorstwa wypłacają dochody za wykorzystanie czynników produkcji gospodarstwom domowym, które z kolei wydają zarobione pieniądze na zakup produktów wytworzonych przez przedsiębiorstwa. Proces ten jest określany mianem ruchu okrężnego płatności.

• Produkt krajowy brutto (PKB) jest to wartość produkcji netto wytworzonej przez czynniki produkcji umiejscowione w danym kraju. Można go mierzyć za pomocą trzech równorzędnych metod: jako sumę wartości dodanej w procesie produkcji, sumę dochodu czynników wytwórczych łącznie z zyskami oraz jako sumę wydatków na dobra finalne.

• Odpływy z ruchu okrężnego są to te części wypłat przedsiębiorstw na rzecz gospodarstw domowych, które nie powracają automatycznie do przedsiębiorstw jako wydatki gospodarstw domowych na produkty przedsiębiorstw. Odpływami są oszczędności i podatki, pomniejszone o subsydia. Dopływami do obiegu są te źródła przychodów przedsiębiorstw, które nie pochodzą z wydatków gospodarstw domowych. Wydatki przedsiębiorstw na inwestycje, wydatki państwa na dobra i usługi oraz eksport to źródła dopływów. Z definicji, a inaczej – w wyniku przyjętego sposobu obliczania dochodu narodowego – suma odpływów jest równa sumie dopływów.

• Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych określa wartość produkcji wytworzonej w kraju za pomocą cen zawierających podatki pośrednie. Produkt krajowy brutto w cenach bazowych mierzy produkcją krajową za pomocą cen, z których wyeliminowano podatki pośrednie. Produkt krajowy brutto (PNB) określamy również zamiennie jako dochód narodowy brutto (DNB), który różni się od PKB o dochody netto z własności (dochody majątkowe) za granicą.

• Dochód narodowy jest to produkt narodowy netto (PNN) w cenach bazowych. Jest to inaczej PNB pomniejszony o zużycie posiadanego zasobu kapitału trwałego w danym okresie (amortyzację). W praktyce w większości ocen sytuacji gospodarczej wykorzystuje się PNB, ponieważ dokładny pomiar wielkości zużycia kapitału nie należy do rzeczy łatwych.

• Nominalny PNB jest miarą jest miarą produkcji w cenach bieżących. Realny PNB mierzy produkcję w cenach stałych. Realny PNB jest to zatem nominalny PNB skorygowany o wpływ zmian ogólnego poziomu cen (inflacji). Wskaźnik ogólnego poziomu cen, stosowany do wprowadzania korekty z tytułu inflacji, jest określany mianem deflatora PNB.

• Realny PNB na 1 mieszkańca (per capita) jest to całkowity PNB podzielony przez liczbę ludności kraju. Jest on bardziej wiarygodnym wskaźnikiem dochodu przypadającego przeciętnie na osobę w gospodarce.

• Realny PNB i realny PNB na 1 mieszkańca są tylko bardzo przybliżonymi miernikami poziomu dobrobytu kraju i poszczególnych jednostek.. Nie uwzględniają one działalności o charakterze nierynkowym, dóbr uciążliwych dla życia (efektów ubocznych), takich jak zanieczyszczenie środowiska, oraz nierynkowej działalności tworzącej wartość, takiej jak prace w gospodarstwie domowym. Nie uwzględniają one także produkcji i usług nierejestrowanych w celu uniknięcia podatków. Wreszcie pomijają wartość czasu wolnego .

• Ponieważ systematyczne dokonywanie pomiarów wszystkich tych rodzajów działalności jest kosztowne, a niekiedy wręcz niemożliwe, w praktyce PNB pozostaje najczęściej stosowanym miernikiem sytuacji gospodarczej kraju.

Rozdział 32
Makroekonomia – stan obecny ........ 383

Po przeczytaniu tego rozdziału powinieneś rozumieć:
• w jaki sposób różnice poglądów dotyczące sposobu funkcjonowania gospodarki wynikają z różnic założeń przyjmowanych w analizie ekonomicznej;
• dlaczego przyjęcie różnych założeń oznacza różną szybkość dostosowań cen i płac;
• w jaki sposób różnice założeń wpływają na sposób tworzenia się oczekiwań;
• na czym polega zjawisko histerezy;
• najważniejsze różnice między głównymi szkołami w makroekonomii.

Mamy za sobą długą drogę od rozdziału 19, w którym podjęliśmy analizę problemów makroekonomicznych. W poprzednich dwunastu rozdziałach stopniowo rozbudowywaliśmy model funkcjonowania gospodarki i analizowaliśmy skutki polityki gospodarczej państwa zarówno w krótkim, jak i długim okresie. W niniejszym rozdziale, zamykającym makroekonomiczną część wykładu, przedstawiamy główne, konkurujące ze sobą poglądy występujące w makroekonomii, a także ich konsekwencje dla polityki gospodarczej.
Rozpoczynamy od omówienia głównych zagadnień makroekonomicznych, w stosunku do których występują istotne różnice poglądów. Różnice te wynikają z odmienności przyjmowanych założeń. Nasze rozważania koncentrują się na czterech zasadniczych problemach: szybkości, z jaką rynek osiąga równowagę, istnienia (bądź nie) tylko jednego stanu równowagi, sposobu kształtowania się oczekiwań oraz względnego znaczenia zjawisk występujących w krótkim i długim okresie.
Następnie na tym tle przedstawimy i poddamy ocenie cztery główne nurty we współczesnej myśli makroekonomicznej. Zachęcamy do samodzielnej oceny tych konkurujących stanowisk nie jako niepowiązanych i sprzecznych przekonań, lecz jako rezultatu przyjęcia nieco innych punktów widzenia w obrębie pewnego wachlarza możliwych zapatrywań.
Celem tego rozdziału jest zdefiniowanie tego właśnie wachlarza poglądów i wskazanie miejsca, jaki zajmują w nim poszczególni teoretycy makroekonomii. Postępując w ten sposób, powiążemy w jedną całość wiele wątków występujących w części IV.

Ramka 32.1
Tempo dostosowań na różnych rynkach ......... 384

...

32.1. Główne obszary rozbieżności ......... 384

...

Ramka 32.2

Możliwe warianty i ograniczenia polityki gospodarczej ......... 390

...

32.2. Nowa szkoła klasyczna w makroekonomii ......... 391

...

32.3. Umiarkowani monetaryści ......... 394

...

32.4. Umiarkowani keynesiści ......... 396

...

32.5. Skrajni keynesiści ......... 399

...

32.6. Rekapitulacja ......... 400

...

Podsumowanie ......... 402

• Mimo, że liczba problemów, co do których wszyscy ekonomiści duża, pozostają pewne istotne różnice opinii, w ramach ekonomii zarówno pozytywnej w kwestii rzeczywistego funkcjonowania gospodarki, hak i normatywnej, w kwestiach pożądanego kształtu polityki gospodarczej.

• Teorie ekonomiczne powinny być konfrontowane z faktami. W niektórych jednak przypadkach konfrontacja nie przynosi rozstrzygających odpowiedzi. Niektóre kluczowe zmienne, takie jak oczekiwania, nie poddają się bowiem pomiarom. Rzeczywistość nieustannie się zmienia – może być tak, że nie da się uzyskać dostatecznie długich szeregów czasowych dających wierny obraz dzisiejszego świata.

• Dążąc do zrozumienia poglądów głoszonych przez główne szkoły w makroekonomii, należy uwzględnić ich podejście do czterech podstawowych problemów: tempa, w jakim dochodzi do równowagi rynek pracy, sposobu kształtowania się oczekiwań, możliwości występowania histerezy oraz względnej wagi przypisywanej w analizie krótkiemu i długiemu okresowi.
• Nowa makroekonomia klasyczna zakłada, że rynek osiąga równowagę w sposób niemal natychmiastowy. Tylko zawarte wcześniej kontrakty w nieprzerwanym utrzymywaniu pełnego zatrudnienia. Założenie racjonalnych oczekiwań implikuje, że z góry określane zmienne będą ustalane na poziomie odzwierciedlającym ich przewidywaną wysokość w warunkach równowagi. Każda dająca się przewidzieć zmiana została już uwzględniona w tych zmiennych. Dlatego też tylko niemożliwe do przewidzenia zmienne, tj. czyste niespodzianki, mogą powodować przejściowe odchylenia od stanu pełnego zatrudnienia aż do chwili, gdy będzie możliwa korekta wcześniej ustalonych zmiennych i zostanie przywrócone pełne zatrudnienie. Ze względu na to, że gospodarka jest bliska poziomu produkcji potencjalnej, polityka zarządzania popytem nie znajduje uzasadnienia. Polityka gospodarcza powinna ograniczać do minimum te niespodzianki. Pomijając te niespodzianki, zmiany wielkości faktycznej produkcji należy interpretować jako zmiany poziomu produkcji potencjalnej. Państwo powinno skupić się na stabilizacji cen i na polityce podażowej, zmierzającej do zwiększenia produkcji potencjalnej.

• Zwolennicy teorii realnego cyklu koniunkturalnego negują występowanie nawet przejściowych odchyleń od stanu pełnej równowagi rynkowej. Argumentują oni, że szczegółowa analiza międzyokresowych decyzji gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i państwa pozwala interpretować nawet wahania krótkookresowe jako zmiany produkcji potencjalnej.

• Umiarkowani monetaryści są przekonani, że powrót do poziomu produkcji potencjalnej nie jest wprawdzie natychmiastowy, zajmuje jednak zaledwie kilka lat. Gwałtowna podwyżka stóp procentowych może wywołać dość głęboką, aczkolwiek przejściową recesję i z tej racji należy jej unikać. Próby zarządzania popytem mogą przynieść skutek odwrotny od zamierzonego, jeżeli gospodarka w momencie zdiagnozowania recesji weszła już w fazę silnego ożywienia. Rząd powinien więc zrezygnować z prób „dostrajania” popytu globalnego i skoncentrować się na długookresowych działaniach zmierzających do ograniczenia inflacji i na prowadzeniu polityki podażowej, która pozwala podwyższyć poziom produkcji potencjalnej.

• Umiarkowani keynesiści uważają, że automatyczny powrót do stanu pełnego zatrudnienia może potrwać wiele lat, ostatecznie jednak stan ten można osiągnąć. Mimo że polityka zarządzania popytem ma swoje ograniczenia, jeżeli chodzi o skalę wzrostu produkcji i zatrudnienia, to warto podejmować aktywną politykę stabilizacyjną w celu złagodzenia nadmiernych wahań koniunktury i skrócenia faz cyklu. Prowadzeniu polityki stabilizacyjnej sprzyja długość tych faz; pozwala to względnie łatwo diagnozować przebieg cyklu koniunkturalnego. W długim okresie polityka podażowa ma nadal istotne znaczenie; równie ważne staje się też zapobieganie głębokiej recesji², jeżeli zjawisko histerezy prowadzi do trwałych zmian położenia punktu równowagi długookresowej.

• Nowi keynesiści dostarczają makroekonomii keynesowskiej podstaw makroekonomicznych. Koszty zmienianych jadłospisów mogą stanowić wyjaśnienie sztywności wielkości nominalnych. Tę ostatnią można z kolei wyjaśnić sztywnością zmiennych realnych na rynku pracy. Nowi keynesiści przedstawiają wiele kanałów oddziaływania histerezy.

• Skrajni keynesiści są przekonani, że odchylenia od stanu pełnego zatrudnienia mogą mieć nawet jeszcze dłuższy żywot. Keynesowskie bezrobocie nie prowadzi do spadku płacy realnej i może nawet nie zapewnić obniżenia inflacji. Jeżeli nawet to nastąpi, popyt globalny może nie zareagować na obniżkę stóp procentowych: pesymistyczne oczekiwania mogą być wystarczającą przeszkodą w uzyskaniu znacznego ożywienia globalnego popytu. W tych warunkach podstawowym zadaniem rządu nie jest polityka podażowa, zmierzająca do wzrostu produkcji potencjalnej (której poziomu faktyczna produkcja i tak nie osiąga), lecz doprowadzenie gospodarki do poziomu produkcji potencjalnej za pomocą ekspansywnej polityki fiskalnej i pieniężnej, a zwłaszcza tej pierwszej.

Część V
Gospodarka światowa ........ 407

Część V jest poświęcona gospodarce światowej jako całości. Co decyduje o strukturze handlu międzynarodowego i polityce celnej prowadzonej przez poszczególne kraje? Czy wszyscy mogą odnosić korzyści z istnienia wolnego handlu? Jaką rolę odgrywa międzynarodowy system walutowy? Czy Międzynarodowy Fundusz Walutowy jest w stanie zapobiegać kryzysom walutowym? W części V omawiamy również problem małych krajów europejskich, które stały się silnie współzależne, nie tylko w zakresie regulacji i polityki podatkowej, lecz także – dążąc do stabilizacji kursu walutowego – poprzez unię walutową. Część V zamykamy szerszą analizą problematyki transformacji i rozwoju, zarówno w krajach postsocjalistycznych Europy Środkowo-Wschodniej, jak i w najbiedniejszych krajach świata.

W rozdziale 33 analizujemy przyczyny istnienia handlu międzynarodowego, badamy korzyści z wymiany międzynarodowej oraz ich implikacje dla polityki handlowej poszczególnych krajów. Przedmiotem rozdziału 34 jest międzynarodowy system walutowy, za pośrednictwem którego jest finansowany handel międzynarodowy, oraz różne systemy jednolitego kursu walutowego. Rozdział 35 zawiera analizę integracji europejskiej, funkcjonowania rynku Unii Europejskiej, unii walutowej oraz ocenę postępu krajów Europy Środkowo-Wschodniej na drodze do członkostwa w Unii Europejskiej. W rozdziale 36 omawiamy najważniejsze problemy krajów słabiej rozwiniętych.

Rozdział 33
Handel międzynarodowy ........ 409

Po przeczytaniu tego rozdziału powinieneś rozumieć:
• jaka jest obecnie struktura handlu międzynarodowego;
• co oznacza przewaga komparatywna i jakie korzyści zapewnia w handlu zagranicznym;
• jakie czynniki określają przewagę komparatywną;
• dlaczego poszczególne kraje eksportują i importują te same produkty;
• na czym polega polityka handlowa;
• co wynika w tym kontekście z zasady celowego działania;
• jakie są motywy stosowania ceł importowych.

...

33.1. Dynamika i struktura handlu światowego ......... 410

...

Ramka 33.1

Co będzie w przypadku recesji w Chinach ......... 415

...

33.2. Przewaga komparatywna ......... 415

...

Ramka 33.2

Przewaga komparatywna i korzyści wymiany ......... 420

...

33.3. Wymiana wewnątrzgałęziowa ......... 423

...

33.4. Kto zyskuje, a kto traci? ......... 425

...

33.5. Ekonomiczne aspekty ceł ......... 427

...

33.6. Prawdziwe i pozorne argumenty na rzecz ceł ......... 431

...

33.7. Wysokość stawek celnych: zupełnie przyzwoita? ......... 437

...

33.8. Inne środki polityki handlowej ......... 439

...

Podsumowanie ......... 441

• W ostatnich 40 latach obroty handlu międzynarodowego szybko wzrastały. Handel światowy jest zdominowany przez kraje uprzemysłowione. Towary nieprzetworzone stanowią tylko 25% jego obrotów, towary przetworzone zaś – pozostałe 75%.

• Przesłanką handlu zagranicznego jest możliwość tańszego importu. Różnice kosztów produkcji pomiędzy krajami wynikają z różnic poziomu techniki oraz wyposażenia w czynniki wytwórcze. Międzynarodowa specjalizacja jest podyktowana także korzyściami w skali produkcji.

• Kraje specjalizują się w wytwarzaniu tych dóbr, w których mają przewagę komparatywną (które produkują względnie tanio). Źródłem korzyści z wymiany są różnice w kosztach alternatywnych.

• Wobec szybkiego przepływu technologii w skali międzynarodowej głównym źródłem różnic we względnych kosztach produkcji jest obecnie odmienne wyposażenie krajów w czynniki produkcji. Poszczególne kraje wytwarzają i eksportują produkty o dużym nasyceniu tymi czynnikami, w które są względnie obficie wyposażone.

• Przesłankami handlu wewnątrzgałęziowego są korzyści skali oraz zróżnicowanie popytu konsumentów. W tym przypadku korzyści z handlu polegają na rozszerzeniu rynków zbytu i obniżce kosztów oraz dostarczeniu konsumentom szerokiej gamy produktów.

• Dla każdego kraju warunkiem koniecznym utrzymania równowagi w wymianie z zagranicą i równowagi na rynku walutowym jest przewaga komparatywna przynajmniej w produkcji jednego dobra. Poziom równowagi kursu walutowego jest wyznaczony przez różnice kosztów absolutnych pomiędzy krajami.

• Wymiana międzynarodowa przynosi korzyści w skali światowej. Niektórzy uczestnicy handlu mogą jednak ponieść straty, jeśli nie otrzymują rekompensaty ze strony uczestników uzyskujących korzyści z wymiany.

• Podnosząc cenę krajową, cło prowadzi do ograniczenia konsumpcji i wzrostu produkcji krajowej. W konsekwencji następuje spadek importu.

• Cło powoduje dwa rodzaje zbędnych strat, będących społecznym kosztem netto: nadprodukcję przedsiębiorstw krajowych, których koszty krańcowe przewyższają cenę światową, oraz ograniczenie konsumpcji ze szkodą dla konsumentów, których krańcowe korzyści z importu byłyby wyższe od ceny światowej.
• Jeżeli duży kraj wywiera wpływ na cenę importową, to cena światowa jest niższa od społecznego kosztu krańcowego importu. W tym przypadku jest uzasadnione zastosowanie tzw. optymalnej stawki celnej. W innych przypadkach stosowanie ceł jest rozwiązaniem suboptymalnym. Ten sam cel można osiągnąć niższym kosztem, substytując produkcję lub opodatkowując konsumpcję.

• Subwencje eksportowe przyczyniają się do wzrostu produkcji i eksportu, ale powodują też podwyższenie poziomu cen krajowych i ograniczenie konsumpcji. Prowadzą one, podobnie jak opłaty celne, do powstania strat społecznych. Towary są eksportowane po cenie niższej od społecznego kosztu krańcowego i od krańcowej korzyści krajowych konsumentów.

• W ciągu ostatnich 40 lat cła importowe oraz inne bariery ograniczające handel międzynarodowy zostały radykalnie obniżone.

• Protekcjonizm w handlu powoduje z reguły powstawanie kosztów dla społeczeństwa, jednakże wiele rządów ulega pokusie stosowania go ze względów politycznych.

-------------------------------------------------------------------------------------------------
| Mikroekonomia | Literatura | Strona główna |