Edward
Nowak
Robert Piechota
Marcin Wierzbiński:
Rachunek kosztów
w zarządzaniu przedsiębiorstwem
Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2004
(faktycznie wydano w 2003 r. Z.U.)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Cytuję: z „Okładki książki” i „Słowo Wstępne”.
Anonimus
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Z Okładki
W
książce, stanowiącej kompendium wiedzy o klasycznych i nowoczesnych systemach
rachunku kosztów, zaprezentowano w przystępny sposób metody gromadzenia i
wykorzystywania informacji o kosztach w celu skutecznego zarządzania
przedsiębiorstwem. W szczególności omówiono w niej:
• rolę i miejsce rachunku kosztów
w zarządzaniu przedsiębiorstwem w
warunkach rosnącej konkurencji rynkowej,
• możliwości zastosowania i istotne
ograniczenia różnych systemów rachunku kosztów,
• zasady wdrażania nowoczesnych
koncepcji rachunku kosztów oraz ich
użyteczność w działalności polskich przedsiębiorstw.
Na
treść publikacji składa się 13 rozdziałów, z których każdy poświecony jest
odrębnemu systemowi rachunku kosztów rachunku kosztów w zarządzaniu
przedsiębiorstwami, z uwzględnieniem określonych procesów gospodarczych.
Książkę tę polecamy szczególnie:
• studentom
kierunków ekonomicznych uczelni różnych typów,
• słuchaczom studiów podyplomowych i
uczestnikom szkoleń z dziedziny rachunkowości,
• analitykom i menedżerom zajmującym się
rachunkowością zarządczą i controllingiem,
• praktykom poszukującym nowoczesnych i
skutecznych instrumentów zarządzania przedsiębiorstwami.
Słowo wstępne
Problematyka rachunku kosztów spotyka
się w ostatnich latach z szerokim zainteresowaniem. Szybko zmieniające się
otoczenie i wysoki stopień złożoności procesów wytwórczych sprawiają, że
informacje dostarczane przez tradycyjne systemy rachunku kosztów nie zawsze są
adekwatne do potrzeb decyzyjnych. Świadomi tego faktu menedżerowie, księgowi i
analitycy finansowi wyrażają przekonanie o konieczności wdrożenia takich
systemów i rozwiązań w zakresie rachunku kosztów, które dostarczałyby szybkich
i wiarygodnych informacji. Oczekuje się, że w najbliższych latach nowoczesne
koncepcje rachunku kosztów staną się strategiczną koniecznością wielu polskich
przedsiebiorstw.
Niniejsza książka stanowi kompendium
wiedzy o klasycznych i nowoczesnych systemach rachunku kosztów. Zamierzeniem
autorów było jasne i zrozumiałe zaprezentowanie zagadnień zarówno klasycznych,
jak i najnowszych koncepcji rachunku kosztów. Autorzy książki wychodzą z
założenia, że odpowiednie, poparte przykładami, przedstawienie systemów
rachunku kosztów pozwoli zrozumieć ich istotę i odmienność rozwiązań. Ułatwi to opanowanie trudniejszych
zagadnień oraz zachęci do praktycznego zastosowania wiedzy przedstawionej w
książce.
Głównym celem publikacji jest
zaprezentowanie w przystępny sposób rozwiązań teoretycznych i metodycznych
różnych systemów rachunku kosztów. W szczególności ma ona na celu:
• ukazanie roli i miejsca
rachunku kosztów w zarządzaniu przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej,
• ocenę możliwości i ograniczeń różnych
systemów rachunku kosztów,
• przedstawienie zasad wdrażania
nowoczesnych koncepcji rachunku kosztów i oceny ich przydatności w aspekcie
działalności polskich przedsiębiorstw.
Na treść książki składa się 13
rozdziałów, z których każdy poświęcony jest odrębnemu systemowi rachunku
kosztów lub też wykorzystaniu rachunku kosztów w sterowaniu określonymi
procesami gospodarczymi.
Pierwszy rozdział ma charakter wprowadzający. Omówiono
w nim rolę i miejsce rachunku kosztów jako instrumentu zarządzania
przedsiębiorstwem, zwracając szczególną uwagę na przedstawienie istoty
zarządzania kosztami jako nowoczesnej tendencji w dziedzinie rachunkowości
zarządczej.
W drugim rozdziale pracy zaprezentowano
tradycyjny system rachunku kosztów, jakim jest rachunek kosztów pełnych. Ujęto
w nim najważniejsze etapy systematycznego rachunku kosztów podporządkowanego
wymogom obligatoryjnej sprawozdawczości finansowej (ewidencję kosztów,
rozliczanie kosztów i kalkulację kosztów) oraz omówiono jego związek z
rachunkiem wyników. W
rozdziale tym dokonano także oceny rachunku kosztów pełnych z uwagi na
możliwość jego zastosowania w zarządzaniu przedsiębiorstwem.
Trzeci rozdział pracy dotyczy systemu
rachunku kosztów najczęściej wykorzystywanego w zarządzaniu przedsiębiorstwem,
tj. rachunku kosztów zmiennych. Najważniejszym zagadnieniem związanym z tym systemem jest
prawidłowy podział kosztów całkowitych na koszty stałe i zmienne. Rachunek
kosztów zmiennych ma różne odmiany, uwzględniające różny zakres kontroli
kosztów, z których najważniejszymi są wielostopniowy i wieloblokowy (w
spisie treści i w
rozdz. 3 „wielkoblokowy” Przyp. Z.U.)
rachunek
kosztów zmiennych. Ważnym nurtem rozważań rozdziału jest ukazanie zastosowania
rachunku kosztów zmiennych w analizie progu rentowności, przy podejmowaniu
decyzji ekonomicznych i w kalkulacjach cenowych.
W czwartym rozdziale pracy zaprezentowano
rachunek kosztów standardowych jako najczęściej stosowaną odmianę rachunku
kosztów postulowanych. System ten obejmuje dwa ważne etapy: ustalanie kosztów
standardowych różnych pozycji kosztów bezpośrednich i pośrednich oraz analizę
odchyleń kosztów faktycznie poniesionych od kosztów standardowych.
Najważniejszą funkcją rachunku kosztów standardowych jest kontrola kosztów
działalności.
W rozdziale piątym zaprezentowano pierwszy
z systemów rachunku kosztów ukierunkowany na strategiczne zarządzanie kosztami,
a mianowicie rachunek kosztów cyklu życia produktu. Zarządzanie strategiczne
nabiera coraz większego znaczenia w dobie szybko zmieniającego się otoczenia i
globalizacji działalności gospodarczej. Dobrze opracowana strategia zapewnia
przedsiębiorstwu osiągnięcie przewagi konkurencyjnej oraz satysfakcjonujące
stopy zwrotu zaangażowanego kapitału. Osiągnięcie tych dwóch, w dużej mierze
zbieżnych ze sobą, celów wymaga również wdrożenia systemów strategicznego
zarządzania kosztami. Prezentowany w tym rozdziale system rachunku kosztów
umożliwia przedsiębiorstwom kształtowanie wyniku osiąganego na sprzedaży
określonego wyrobu w
całym cyklu życia produktu. Takie podejście do zarządzania kosztami może być
szczególnie cenne dla polskich przedsiębiorców, którym niejednokrotnie brakuje
strategicznej wizji działania, w tym również odniesieniu do kosztów.
Kolejny rozdział pracy dotyczy koncepcji
rachunku kosztów docelowych (target costing), która wywodzi się z praktyki
gospodarczej przedsiębiorstw japońskich. Rachunek kosztów docelowych wykazuje
wiele cech wspólnych z rachunkiem kosztów cyklu życia produktu. Stanowi on
jednak pewną konkretyzację poprzedniej metody kalkulacji kosztów. Dlatego w tym
rozdziale zostały przedstawione konkretne narzędzia, które mogą być
wykorzystywane do strategicznego zarządzania kosztami. Bezpośrednim rezultatem
ich stosowania jest zapewnienie przedsiębiorstwu przewagi konkurencyjnej w
całym cyklu życia produktu. Zaprezentowane w tym rozdziale podejście do
kalkulacji kosztów może stanowić bardzo wartościową wskazówkę dla tych
menedżerów, których przedsiębiorstwa funkcjonują w warunkach silnej
konkurencji.
W siódmym rozdziale przedstawiono system
rachunku kosztów ciągłego doskonalenia (kaizen costing). Dążenie do redukcji
kosztów przez ciągłe doskonalenie wykonywanych w ramach organizacji działań
może przynieść wymierne efekty szczególnie w tych przedsiębiorstwach,
które wykazują duże rezerwy w zakresie poprawy efektywności działania.
Zaprezentowanie tej metody zarządzania może być szczególnie użyteczne dla kadry
zarządzającej przedsiębiorstwami działającymi w sektorach dojrzałych, dla których jednym z podstawowych
sposobów zwiększenia rentowności sprzedaży jest ograniczenie kosztów
działalności operacyjnej.
W ósmym rozdziale omówiono koncepcję
rachunku kosztów działań.
Powszechnie uważa się, iż rachunek kosztów działań dostarcza
dokładnej i wiarygodnej informacji o kosztach, która jest niezbędna np. przy
podejmowaniu decyzji cenowych oraz w analizie rentowności produktów, klientów i
wewnętrznych komórek przedsiębiorstwa. Szersze wykorzystanie koncepcji rachunku
kosztów działań jest jednak ograniczone w warunkach polskich przez kilka
istotnych czynników, takich jak brak odpowiednich kadr oraz brak
specjalistycznego oprogramowania. Istotną barierą jest także niedostatek
zwartych publikacji na temat rachunku kosztów działań. W rozdziale ósmym
przedstawiono zatem teoretyczne i praktyczne aspekty rachunku ABC, z uwzględnieniem
możliwości i ograniczeń zastosowania tej koncepcji w warunkach polskich przedsiębiorstw.
Rozdział dziewiąty poświęcono
problematyce rachunku kosztów logistyki. Powszechnie stosowane metody rachunku
kosztów nie dostarczają wszystkich informacji, gdyż nie są przystosowane do
wyjaśniania strukturalnych i dynamicznych aspektów procesów logistycznych. Koszty logistyczne są słabo
rozpoznane, na ogół zatem nie mogą stanowić wiarygodnej podstawy podejmowania
decyzji. Rolę narzędzia pozwalającego na ustalenie najbardziej kosztotwórczych
punktów w procesach przepływów logistycznych i ich racjonalizacji w kierunku
zmniejszenia wielkości generowanych kosztów powinien odgrywać odpowiednio
zaprojektowany rachunek kosztów logistyki.
Rozdział dziesiąty traktuje o systemie
rachunku kosztów dostosowanych do metody zarządzania produkcją „dokładnie na
czas” (Just-In-Time). Treść rozdziału koncentruje się na metodach ograniczania
kosztów utrzymywania zapasów
i związanego z tym wzrostu efektywności przedsiębiorstw. Szczególnie wartościowym elementem rozdziału
jest zaprezentowanie źródeł niskiej efektywności przedsiębiorstw prowadzących
tradycyjną gospodarkę magazynową, a następnie wskazanie możliwych sposobów
poprawy tej sytuacji przez zastosowanie metody „dokładnie na czas”. W rozdziale
przedstawione są wskazówki dotyczące zaprojektowania procesów produkcyjnych
zgodnie z logiką metody „dokładnie na czas”, których bezpośrednim efektem jest
poprawa jakości wyrobów, skrócenie czasu przebiegów produkcyjnych oraz w efekcie
– ograniczenie kosztów operacyjnych.
W rozdziale jedenastym omówiono aspekty
rachunku kosztów jakości, który wraz z wprowadzaniem do zarządzania tzw.
inicjatyw projakościowych staje się ważnym narzędziem zarządzania kosztami
jakości. Korzystając z rachunku kosztów jakości, kierownictwo przedsiębiorstwa
może ocenić funkcjonowanie
systemu zapewnienia jakości i jego ekonomiczną efektywność. W
rozważanym rozdziale zostały przedstawione zasady i procedury rachunku kosztów
jakości, tak aby stał się on aktywnym instrumentem
wspierania inicjatyw projakościowych w przedsiębiorstwie i dostarczał
informacji służących do osiągnięcia oczekiwanych zysków oraz wzrostu zaufania
klientów.
Kolejny rozdział dotyczy rachunku kosztów
projektów innowacyjnych. W każdym przedsiębiorstwie prowadzącym działalność
innowacyjną ujawniają się problemy związane z zarządzaniem kosztami
poszczególnych projektów, które „rywalizują” między sobą o zasoby, dotyczą
różnych dziedzin (np. marketing, sprzedaż i obsługa klienta łączą się z informatyką,
logistyką oraz księgowością)
i dopiero ich synergiczna realizacja pozwala osiągnąć cele
strategiczne organizacji. Jednym ze
sposobów zmierzenia się z powyższymi problemami jest wdrożenie rachunku kosztów
projektów innowacyjnych. W rozdziale dwunastym przedstawiono zasady i procedury
rachunku kosztów projektów innowacyjnych, który nie doczekał się jeszcze kompleksowego
opracowania w literaturze z zakresu rachunku kosztów.
W rozdziale trzynastym ukazano rolę
parametrów kosztowych w rachunku odpowiedzialności, który jest działem
rachunkowości zarządczej przystosowanym do zarządzania przedsiębiorstwami
zdecentralizowanymi z wyodrębnionymi ośrodkami odpowiedzialności. W
rozdziale zaprezentowano zasady wyodrębniania dwóch rodzajów ośrodków
odpowiedzialności: centów kosztowych i centrów wynikowych. Szczególną uwagę
zwrócono na budżetowanie kosztów według ośrodków odpowiedzialności oraz ocenę
rezultatów centrów kosztów i centrów wynikowych.
Książka jest adresowana do szerokiego
grona odbiorców, którzy poszukują skutecznych nowoczesnych instrumentów zarządzania
przedsiębiorstwami. Przeznaczona jest również dla menedżerów i praktyków zajmujących rachunkowością
zarządczą i controllingiem oraz słuchaczy studiów podyplomowych i szkoleń z
dziedziny rachunkowości. Może ona stanowić także literaturę uzupełniającą dla
studentów kierunków ekonomicznych.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------