Gertruda Krystyna Świderska :
ABC rachunkowości dla menedżera
Poltext, Warszawa 2000
-----------------------------------------------------------------------------------
Cytuję wybrane fragmenty. Dodam do nich trochę własnych uwag, raczej pełniej zrozumiałych tylko dla "wtajemniczonych" w arkana praktyki, szczególnie pod kątem wykorzystania rachunkowości dla potrzeb zarządzania. Dla „niewtajemniczonych” niech to będzie jedynie ostrzeżenie, że wprawdzie zawsze lepiej znać rachunkowość choć trochę, niż wcale, ale to „trochę”, całkiem często może nas mocno dezinformować, i nawet możemy sobie z tego nie zdawać sprawy, albo po prostu źle interpretować. Warto też pamiętać o rozróżnieniu między rachunkowością finansową a zarządczą, co nadal mylnie interpretuje, albo w ogóle nie wie o co chodzi, wielu księgowych „starej daty”. Prawdopodobnie przeogromna większość polskich firm, nie ma też i wdrożonej rachunkowości zarządczej. Zagadnienie dość złożone.
Uwagi wyróżniam inną czcionką i inicjałami "Z.U." lub pseudonimem "Anonimus"
Strona w budowie.
Anonimus
-----------------------------------------------------------------------------------
Z okładki Książki

Oddaję do rąk Czytelników książkę, w której starałam się przedstawić rachunkowość w sposób bardzo przystępny, zrozumiały dla ekonomisty, prawnika, inżyniera czy humanisty. Jest ona adresowana szczególnie do tych, którzy uważają (i słusznie), że nie można zarządzać firmą nie wiedząc, co to jest rachunkowość. Zrozumienie jej zasad jest absolutnie niezbędne dla menedżera, jeśli chce on pełnić swoją funkcję w firmie w sposób odpowiedzialny i kompetentny. Rachunkowość jest głównym dostawcą informacji niezbędnych do zarządzania w gospodarce rynkowej*. Informacje te mogą pomóc zarządzającym w zidentyfikowaniu problemów, ich rozwiązaniu, ocenie rezultatów. Są potrzebne i wykorzystywane we wszystkich fazach zarządzania.

Moim celem było zapoznanie Czytelnika z językiem rachunkowości w taki sposób, aby po opanowaniu jej treści mógł on samodzielnie czytać, rozumieć i analizować informacje zawarte w sprawozdaniach finansowych oraz wiedział, jakie są możliwości i ograniczenia systemu informacyjnego rachunkowości. Aby to osiągnąć, Czytelnik musi wiedzieć, jakie są podstawowe zasady rachunkowości, jaki jest zakres informacji ujawnianych w sprawozdaniach finansowych, jak je interpretować i w maksymalny sposób wykorzystywać.

Treść książki jest dostosowana do obowiązujących od 1 stycznia 1995 r. przepisów o rachunkowości. Uwzględniono w niej wszystkie zmiany, jakie wprowadziła Ustawa o rachunkowości.

Czytelnik zdziwi się zapewne, że książka traktująca o rachunkowości tak mało mówi o kontach. Starałam się przedstawić merytoryczny aspekt tej bardzo ciekawej i przydatnej dyscypliny w taki sposób, aby uniknąć technicystycznego ujęcia utrudniającego zrozumienie jej istoty. Zarządzający firmą musi bowiem wiedzieć, jakie informacje może uzyskać z rachunkowości, nie musi natomiast znać warsztatu pracy księgowych.**

Będę bardzo wdzięczna za wszelkie uwagi dotyczące książki, zostaną one uwzględnione w następnym wydaniu.

Gertruda K. Świderska

----------------------------------------------------------------------------------------------------
Spis treści

1. Podstawowe wiadomości o rachunkowości ......... 9
2. Bilans księgowy jako źródło informacji o sytuacji finansowej firmy ......... 15
2.1. Co to jest bilans i jakie zawiera informacje? ......... 15
2.2. Co to są aktywa bilansu i o czym informują liczby w nich zawarte? ......... 19
2.2.1. Majątek obrotowy (środki obrotowe) ......... 20
2.2.2. Majątek trwały (środki trwałe) ......... 30
2.2.3. Amortyzacja składników majątku trwałego ......... 35
2.2.4. Schemat klasyfikacyjny aktywów ......... 52
2.3. Skąd się biorą środki będące w dyspozycji firmy, czyli co to są pasywa? ......... 54
2.3.1. Kapitał własny (owner's equity) ......... 56
2.3.2. Rezerwy ......... 59
2.3.3. Zobowiązania (kapitały obce) ......... 60
2.3.4. Schemat klasyfikacyjny pasywów ......... 61
3. Co wpływa na zmiany składników bilansu i na sytuację finansową firmy? ......... 65
4. Jakie mogą być przyczyny zmian wielkości kapitału własnego w firmie? ......... 73
4.1. Przyczyna zmian w kapitale własnym ......... 73
4.2. Skąd otrzymujemy informację o tym, co wpłynęło na zysk lub stratę firmy? ......... 74
4.3. Rachunkowość memoriałowa a rachunkowość kasowa ......... 77
4.4. Pomiar przychodów ........ 81
4.5. Pomiar nakładów ........ 83
4.6. Przygotowanie bilansu, rachunku wyników i sprawozdania z przepływu środków pieniężnych na podstawie informacji uzyskanych w firmie ......... 84
5. Jakie mogą być przyczyny zmian wielkości kapitału własnego w firmie? ......... 91
5.1. Konto ......... 92
5.2. Zasady funkcjonowania kont bilansowych ......... 97
5.3. Zastosowanie kont bilansowych ......... 102
5.4. Zasady funkcjonowania kont wynikowych (okresowych) ........ 106
5.5. Zastosowanie kont wynikowych (okresowych) ........ 108
6. Rachunek wyników jako źródło informacji o efektach działalności firmy ......... 113
6.1. Rachunek wyników (income statement) ......... 113
6.2. Przychody (revenues) firmy ......... 117
6.3. Nakłady (expenses) firmy ......... 119
6.3.1. Ustalanie kosztu sprzedanych produktów w przedsiębiorstwie produkcyjnym ........ 120
6.3.2. Koszty produktów a koszty okresu ........ 121
6.3.3. Co składa się na wynik finansowy (stratę lub zysk netto)? ......... 122
7. Jak ocenić sytuację finansową firmy i jej wyniki na podstawie sprawozdania finansowego? ......... 127
7.1. Użytkownicy sprawozdań finansowych ......... 128
7.2. Analiza sprawozdań finansowych ......... 129
7.2.1. Pozioma analiza sprawozdań finansowych ......... 129
7.2.2. Pionowa analiza sprawozdań finansowych ........ 131
7.2.3. Analiza wskaźnikowa ........ 132
7.3. Zarządzanie kapitałem obrotowym ......... 144
7.3.1. Decyzje finansowe w bieżącej działalności firmy ........ 144
7.3.2. Kontrola zapasów firmy ......... 146
7.3.3. Kontrola należności handlowych (należności od odbiorców) ......... 149
7.3.4. Kontrola stanu zobowiązań krótkookresowych ....... 150
7.3.5. Kontrola kapitału obrotowego netto ...... 151
7.3.6. Alternatywne strategie finansowania kapitału obrotowego ....... 156
8. Badanie informacji zawartych w rocznych sprawozdaniach finansowych ......... 159

Załącznik nr 1 ......... 163
Załącznik nr 4 ......... 165
Załącznik nr 7 ........ 170
Załącznik nr 8 ......... 173
............................................................................................................................

Uwagi

* To prawda, że rachunkowość jest głównym dostawcą informacji..., rzecz tylko w tym, że informacje te zazwyczaj są nie tylko trochę spóźnione, ale także, zbyt często zwyczajnie dezinformujące. Tematy te, "tak ogólnie" są już raczej dość dobrze znane, gorzej natomiast przedstawia się problem konkretyzacji i środków zaradczych. Czytelnikom, chcącym "zgłębić" problemy, doradzam zapoznanie się także z odpowiednią literaturą na tematy rachunkowości zarządczej, controllingu, zarządzania finansami oraz informacji i analiz ekonomiczno-finansowych (sporo pozycji na te tematy prezentuję na swoich stronach), ze zmianami w rachunkowości obowiązującymi od stycznia 2002 r. oraz z moimi stronami "konkretyzacja", "mleczarstwo" i "ekonomika". Przypuszczam, że to się opłaci.
Anonimus

** Zarządzający firmą, oczywiście, nie musi osobiście znać zbyt dokładnie warsztatu pracy księgowych (trochę jednak musi - sporo obowiązków nakłada na niego ustawa o rachunkowości), ale jeśli jednak chce mieć z rachunkowości "porządny pożytek" a nie tylko "święty spokój" od kontroli i biegłych, to jednak "sporo musi", choć niekoniecznie osobiście. Musi przede wszystkim umieć dobrać sobie pracowników, którzy się znają:
- jak ukierunkować rachunkowość nie tylko na potrzeby fiskusa, biegłych itp. ale także na potrzeby zarządzania firmą,
- jak mądrze zbierać, przetwarzać i analizować materiały potrzebne do zarządzania,
- jak rozsądnie, ze znajomością rzeczy, zorganizować wsparcie informatyczne.
Od wiedzy zarządzającego firmą oraz od jego talentów organizacyjnych, bardzo ale to naprawdę bardzo dużo zależy!
Anonimus
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1.
Podstawowe wiadomości o rachunkowości ....... 9

Rachunkowość jest językiem biznesu i zanim zaczniemy się nim posługiwać musimy poznać jego reguły i znaczenie terminów.

Rachunkowość finansowa operuje miernikiem pieniężnym dla gromadzenia i prezentacji informacji o działalności jednostki i jej sytuacji finansowej.
Stąd pierwszą zasadą rachunkowości jest:
- Zasada pomiaru pieniężnego (money-measurement concept).
Należy więc pamiętać, że skoro rachunkowość w informacjach swych obejmuje tylko zdarzenia, które mogą być wyrażone w kwotach pieniężnych, nie dostarcza ona z konieczności kompletnych informacji o stanie firmy. Na przykład fakt, że dana firma ma niebawem podpisać bardzo opłacalny kontrakt z inną firmą, nie znajdzie odzwierciedlenia w rachunkowości, gdyż zdarzenie to nie może być wyrażone w pieniądzu. Rachunkowość zarejestruje dopiero później ewentualne następstwa kontraktu, wyrażone w konkretnych liczbach.

Potrzeba wyrażenia za pomocą miernika pieniężnego stanu składników majątkowych, wywołała konieczność ustalenia wartości (wyceny) takich składników, jak np. maszyny, budynki, materiały. Pojawiło się pytanie, w jakiej wartości wyrazić poszczególne środki, którymi dysponuje firma, przy ich prezentacji - w cenie po jakiej przedsiębiorstwo nabyło lub wytworzyło te środki (w koszcie historycznym), a może w wartości, w jakiej środki te w momencie ich prezentacji (przy przedstawianiu sytuacji finansowej) można byłoby sprzedać, czyli w wartości rynkowej.

Rachunkowość ujmuje środki w cenie nabycia (cenie po której je kupiono) lub wytworzenia (koszcie wytworzenia produktu).
Jest tu zastosowana:
- Zasada wyceny w koszcie historycznym (cost concept).
Jedną z przyczyn takiego stanowiska jest fakt, że wartość rynkowa jest trudna do oszacowania i często subiektywna. Drugą jest fakt, że przedsiębiorstwo nie zamierza pozbyć się większości swych środków natychmiast, nie zakończy swej działalności, nie zbankrutuje. Takie stanowisko wynika z przyjętej w rachunkowości
- Zasady kontynuacji działania (going-concern concept.)

Po uzyskaniu informacji o wartości środków będących w dyspozycji danej firmy, zadajemy następne pytanie - bardzo ważne dla oceny sytuacji finansowej. Mianowicie pytamy, czy wszystkie środki, którymi dysponuje firma (aktywa) stanowią jej własność. Co spowodowało, że firma ma prawo decydować o przeznaczeniu i wykorzystaniu środków, którymi dysponuje, czy otrzymała je od właściciela czy pożyczyła,. a więc jakie są źródła ich pochodzenia? Kto może rościć pretensje do firmy z tytułu środków, którymi zarządzają jej szefowie? Można tu wymienić dwie główne grupy osób: właścicieli i wierzycieli. Pierwsi to ci, do których środki należą, stanowią ich własność. Wierzyciele to podmioty, które pożyczyły firmie pieniądze lub udzieliły jej kredytu handlowego, np. przekazały do dyspozycji firmy materiały, wyrażając zgodę na zapłacenie za nie w terminie późniejszym. Obydwie grupy mają roszczenie w stosunku do firmy z tytułu będących w jej dyspozycji środków...
Te roszczenia określane są w języku rachunkowości jak pasywa.

Ogólna kwota środków będących w dyspozycji firmy (aktywów) będzie zawsze równa sumie pasywów (roszczeń wierzycieli i właścicieli w stosunku do firmy z tytułu będących w jej dyspozycji środków).

Konsekwencją faktu, że ogólna suma aktywów firmy zawsze równa się ogólnej sumie pasywów, jest stosowanie w rachunkowości

- zasady podwójnego ujęcia (dual-aspect concept), metody bilansowej.

Jest to jedna z fundamentalnych zasad rachunkowości. Podstawowe równanie bilansowe można wyrazić w sposób następujący:

AKTYWA = PASYWA
i można je przekształcić następująco
AKTYWA = ZOBOWIĄZANIA + kapitał własny

Rachunkowość prezentuje więc sytuację finansową oraz ujmuje zdarzenia mające wpływ na sytuację w konkretnej, wyodrębnionej jednostce, jest to kolejna zasada rachunkowości określana jako:

- zasada podmiotu (jednostki)
(entity concept)

Celem rachunkowości finansowej jest gromadzenie i przetwarzanie informacji o działalności jednostki gospodarującej oraz prezentacja tych informacji w formie sprawozdań finansowych obejmujących bilans (balance sheet) i rachunek wyników (income statement), a także sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych (statement of cash flows).

Forma i treść sprawozdań finansowych podlega regulacjom prawnym. (Podobnie zresztą przeważająca część samej rachunkowości finansowej; odmiennie - rachunkowość zarządcza, pozostająca w gestii jednostek ją organizujących i przeznaczona dla ich własnych celów. Przypis - Z.U.).

Informacje o sytuacji finansowej i wynikach działalności prezentowane w sprawozdaniach finansowych są wykorzystywane jako podstawa zarządzania finansowego, oceny zdolności płatniczej firmy i stopnia ryzyka inwestowania w danej firmie.

2.
Bilans księgowy jako źródło informacji o sytuacji finansowej firmy ........ 15

2.1.
Co to jest bilans i jakie zawiera informacje? ....... 15

Bilans księgowy jest podstawowym sprawozdaniem finansowym przedstawiającym sytuację finansową określonej jednostki gospodarczej... w określonym momencie czasowym.*

(* Warto dobrze pamiętać, że jest to tylko sytuacja "w określonym momencie czasowym", np. na dzień 31 grudnia. Już na początku stycznia następnego roku sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej, szczególnie, iż zarządy doskonale wiedzą, że bilans jest podstawą ocen, i czasami mogą się skusić, coś "specjalnie podregulować". Dla dobrego analityka bilans księgowy, z tych i wielu innych jeszcze powodów, jest jedynie elementarnym układem odniesienia do bardziej wnikliwej analizy. Przypis Z.U.).

Stanowi on zestawienie środków będących w dyspozycji firmy - aktywów oraz źródeł ich pochodzenia - pasywów. Przedstawia on w istocie swej podstawowe równanie rachunkowości, w którym:

AKTYWA = PASYWA
co oznacza, że w zestawieniu tym suma aktywów musi być zawsze równa sumie pasywów.

2.2.
Co to są aktywa bilansu i o czym informują liczby w nich zawarte? ....... 19

Powierzone firmie składniki majątku przyjęto nazywać środkami, a w języku rachunkowości - aktywami.
Grupa środków, od których oczekuje się, że zostaną przekształcone w gotówkę lub zużyte w bliskiej przyszłości, zazwyczaj w ciągu jednego roku, określana jest jako majątek obrotowy (środki obrotowe).
Grupa środków, od których oczekuje się, że będą wykorzystywane w firmie dłużej niż jeden rok określana jest jako majątek trwały.

2.2.1.
Majątek obrotowy (środki obrotowe) ....... 20
Przedstawiając majątek obrotowy w kolejności uwzględniającej możliwość zamiany poszczególnych składników w gotówkę (czyli według stopnia płynności), można wymienić najpierw te składniki, które są najbardziej płynne, czyli: środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym, a następnie krótkoterminowe , rynkowe papiery wartościowe, należności, rzeczowe składniki majątku obrotowego (towary, wyroby gotowe, materiały, produkcja niezakończona).
...

2.2.2.
Majątek trwały (środki trwałe) ....... 30
...
2.2.3.
Amortyzacja składników majątku trwałego ....... 35
...
(Uwagi: sprawa inflacji... Z.U.).

2.2.4.
Schemat klasyfikacyjny aktywów ....... 52
...
2.3.
Skąd się biorą środki będące w dyspozycji firmy?, czyli co to są pasywa? ....... 54

W poprzednich rozdziałach wielokrotnie stwierdzono, że wartość środków będących w dyspozycji firmy jest równa zobowiązaniom wobec wierzycieli oraz zobowiązaniom wobec właścicieli firmy. Sytuację finansową firmy prezentuje bilans, w którym aktywa są podzielone na majątek obrotowy (środki obrotowe) i majątek trwały, a pasywa - na zobowiązania długoterminowe i kapitał własny.
...
2.3.1.
Kapitał własny (owne'rs equity) ....... 56

Mianem kapitału własnego określamy wkład finansowy właściciela. Wkład ten jest bezterminowy, lecz jego wysokość ulega zmianom na skutek dostosowywania jej do zmieniających się potrzeb w zakresie wyposażenia w środki obrotowe i trwałe. Dostosowywanie to może odbywać się w różny sposób, np. przez nowe wkłady, pokrycie z kapitału własnego poniesionej straty.
...
2.3.2.
Rezerwy ....... 59
Rezerwy obejmują dwie grupy rezerw:
...
2.3.3.
Zobowiązania (kapitały obce) ....... 60
Zobowiązania krótkoterminowe (current liabilities) obejmują głównie zobowiązania wobec dostawców materiałów, towarów, usług itp.
2.3.4.
Schemat klasyfikacyjny pasywów ....... 61
Składniki pasywów mogą być prezentowane w bilansie w kolejności zmniejszających lub zwiększających się terminów wymagalności (terminów spłaty).
...
3.
Co wpływa na zmiany składników bilansu i na sytuację finansową firmy ........ 65

Bilans pokazuje sytuację finansową firmy w określonym momencie, np. w dniu 31 grudnia 1995 r. Stanowi on fotografię firmy w określonym czasie. Efektem działalności firmy są zmiany wielkości aktywów i pasywów. Zmieniają się one z dnia na dzień. Mimo że bilans powinien być sporządzony na koniec każdego roku obrotowego, może być także przygotowywany częściej.
...
4.
Jakie mogą być przyczyny zmian wielkości
kapitału własnego w firmie ........ 73
4.1.
Przyczyny zmian w kapitale własnym ....... 73
Mianem kapitału własnego określamy wkład finansowy właściciela (właścicieli). Wkład ten jest bezterminowy, lecz jego wysokość ulega zmianom na skutek dostosowywania jej do zmieniających się potrzeb w zakresie wyposażenia w środki obrotowe i trwałe. Dostosowywanie to może odbywać się np. przez nowe wkłady wniesione przez właściciela (właścicieli)
...
4.2.
Skąd otrzymujemy informacje o tym, co wpłynęło
na zysk lub stratę firmy ....... 74
Rachunek wyników, określany także jako rachunek strat i zysków lub rachunek zysków i strat, pokazuje, czy prowadzona przez firmę działalność przynosi zyski czy straty.*

(* Można tym trochę manipulować w sposób niekoniecznie zauważalny - nawet przez bardzo skrupulatnych biegłych. Można też nie mieć pieniędzy, mając zyski, ale można też i mieć się całkiem dobrze, mając straty.
Anonimus).

Podstawą obliczania wyniku finansowego (ostatecznego wyniku za okres objęty sprawozdaniem) jest ustalenie różnicy między przychodami związanymi z działalnością firmy a ponoszonymi przez nią nakładami.
...
4.3.
Rachunkowość memoriałowa a rachunkowość kasowa ....... 77
Przychodom i nakładom nie zawsze towarzyszą przychody i rozchody środków pieniężnych.
...
4.4.
Pomiar przychodów ....... 81
Przy pomiarze przychodów firmy niezwykle ważną kwestią jest określenie momentu uznania przychodu.
...
4.5.
Pomiar nakładów ....... 83
Jeśli uznane w danym roku obrotowym przychody nie były koniecznie związane z wpływem środków pieniężnych w tym okresie (zgodnie z zasadą memoriałową i zasadą realizacji), to także nakłady nie są uznawane w okresie, w którym wydatkowano środki pieniężne.
...
4.6.
Przygotowanie bilansu,
rachunku wyników i sprawozdania z przepływu
środków pieniężnych
na podstawie informacji uzyskanych w firmie ....... 84
...
5.
Podwójny zapis księgowy ........ 91
Każde zdarzenie ma podwójny wpływ na składniki bilansowe , co stanowi podstawę księgowości podwójnej. Nazwa ta dotyczy procesu rejestracji zdarzeń , w których każda transakcja jest zapisywana na co najmniej dwóch kontach. Nie oznacza ona, że zdarzenie jest rejestrowane dwukrotnie. Jest natomiast rejestrowany fakt, że każde zdarzenie wywołuje przynajmniej dwie zmiany, co pociąga za sobą konieczność odzwierciedlenia tych zmian w ewidencji co najmniej dwóch składników.
5.1.
Konto ....... 92
…
5.2.
Zasady funkcjonowania kont bilansowych ....... 97
…
5.3.
Zastosowanie kont bilansowych ....... 102
…
5.4.
Zasady funkcjonowania kont wynikowych (okresowych) ....... 106
…
5.5.
Zastosowanie kont wynikowych (okresowych) ......... 108
…
6.
Rachunek wyników jako źródło informacji
o efektach działalności firmy ........ 113
6.1.
Rachunek wyników (income statement) ....... 113
Finansową miarą efektów działalności firmy jest wielkość osiągniętego przez nią zysku (straty) za dany okres. Rachunek wyników nazywany także rachunkiem zysków i strat (profit and loss account) przedstawia wynik finansowy firmy za okres objęty sprawozdaniem, zwykle rok obrotowy.
...
6.2.
Przychody (revenues) firmy ....... 117
Rachunek wyników prezentuje przychody i nakłady za pewien okres zwany okresem sprawozdawczym.
Odzwierciedlenie przez rachunkowość rzeczywistości gospodarczej ma w pewnej mierze charakter względny. Dokładność tego odzwierciedlenia ma swoje granice, przede wszystkim o charakterze ekonomicznym.
...
Uwagi
Wpływ na „odzwierciedlenie” mogą mieć też celowe „retusze”, niekoniecznie naruszające formalne zasady rachunkowości. Ostatnio modnie się to nazywa „kreatywną księgowością”.
Anonimus
6.3.
Nakłady (exspenses) firmy ....... 119
Zasadą, która określa moment uwzględnienia nakładów przy ustalaniu wyniku finansowego jest zasada współmierności.
...
6.3.1. Ustalenie kosztu sprzedanych produktów w przedsiębiorstwie produkcyjnym ........ 120
…
6.3.2.
Koszty produktów a koszty okresu ........ 121
…
6.3.3.
Co się składa na wynik finansowy (stratę lub zysk) netto? ........ 122
…
7.
Jak ocenić sytuację finansową firmy i jej wyniki
na podstawie sprawozdania finansowego ........ 127

Celem rachunkowości finansowej jest rejestracja zdarzeń gospodarczych oraz analiza i prezentacja sytuacji finansowej i wyników jednostki prowadzącej działalność. Rachunkowość dostarcza więc informacji o działalności firmy. Informacje te są prezentowane w postaci sprawozdań finansowych. Są one przygotowywane i prezentowane dla użytkowników zewnętrznych i wewnętrznych. Sprawozdania finansowe obejmują, poza podstawowymi i zawsze występującymi bilansem i rachunkiem wyników, sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych oraz różne dane uzupełniające i dodatkowe, zgrupowane w postaci wzorców sprawozdawczych lub załączników do bilansu i rachunku wyników. Szczegółowość i forma prezentowanych danych zależą w dużej mierze od zwyczajów i przepisów poszczególnych krajów, a te z kolei od potrzeb odbiorców.

7.1.
Użytkownicy sprawozdań finansowych ....... 128
Odbiorcami sprawozdań finansowych jednostek prowadzących działalność – poza kierownictwem jednostki – są istniejący i potencjalni inwestorzy, a więc ci którzy zainwestowali lub zamierzają zainwestować swoje środki w firmie, pożyczkodawcy, wierzyciele handlowi i odbiorcy, rząd i jego agencje, pracownicy przedsiębiorstw oraz lokalna społeczność.
…
7.2.
Analiza sprawozdań finansowych ....... 129
Aby odpowiedzieć na pytania stawiane przez różnych użytkowników sprawozdań finansowych, konieczne jest przeprowadzenie analizy informacji finansowych zawartych w tych sprawozdaniach.
(…) Bardzo ważnym narzędziem oceny działalności firmy i porównanie efektów tej działalności z innymi jednostkami czy normami są wskaźniki finansowe. Istota analizy wskaźnikowej sprowadza się do umiejętności obliczania i interpretowania wskaźników finansowych.

7.2.1.
Pozioma analiza sprawozdań finansowych
W analizie poziomej (horyzontalnej) każda pozycja w sprawozdaniu finansowym jest analizowana dla określenia, jakie zmiany nastąpiły w okresie miedzy jednym a drugim sprawozdaniem.
…
7.2.2.
Pionowa analiza sprawozdań finansowych
Analiza pionowa (wertykalna) pozwala zaobserwować relatywne znaczenie poszczególnych pozycji w sprawozdaniu finansowym. Stanowi ona doskonałe uzupełnienie do analizy poziomej.
…
7.2.3.
Analiza wskaźnikowa
Istota analizy wskaźnikowej sprowadza się do oznaczenia kluczowych relacji miedzy zmiennymi sprawozdań finansowych (rachunku wyników, bilansu) i innymi w celu oceny działalności firmy.
Zasadnicze znaczenie ma wybór i interpretacja wskaźników oraz ich zależności przyczynowo-skutkowe.
…
7.3.
Zarządzanie kapitałem obrotowym ....... 144
7.3.1.
Decyzje finansowe w bieżącej działalności firmy ........ 144

Istotne znaczenie w zarządzaniu firmą mają bieżące decyzje, czyli proces zarządzania środkami obrotowymi firmy. Do środków obrotowych firmy, wykazywanych w bilansie jako majątek obrotowy (current assets) zalicza się te składniki majątku, od których oczekuje się, że zostaną przekształcone w gotówkę lub zużyte w bliskiej przyszłości, zazwyczaj w ciągu jednego roku lub jednego cyklu działalności. Do środków obrotowych zaliczamy: środki pieniężne w banku i w kasie, krótkoterminowe papiery wartościowe, należności krótkoterminowe, dobra będące przedmiotem sprzedaży (towary, wyroby gotowe), a także surowce i częściowo przetworzone produkty (materiały, produkcja niezakończona).
Szczególną cechą środków obrotowych jest częsta zmiana ich postaci. Zależność ta ma postać cyklicznego procesu (zwanego także ruchem okrężnym środków), który można przedstawić w następujący sposób:
…
Kapitał obrotowy netto stanowi różnicę miedzy sumą środków obrotowych a zobowiązaniami krótkoterminowymi (do jednego roku). Jest on wykorzystywany do pomiaru zdolności firmy do zapłacenia w terminie zobowiązań, tzn. do oceny ryzyka działalności. Utrzymywanie bowiem wysokich zapasów wiąże kapitał obrotowy, zbyt małe zapasy mogą doprowadzić do sytuacji, w której firma nie będzie w stanie dostarczyć na czas wyrobów gotowych czy towarów. Zbyt mała ilość środków pieniężnych może spowodować kłopoty związane z wypłatą wynagrodzeń itp.
Jeśli suma środków obrotowych jest wyższa niż zobowiązania krótkoterminowe, wówczas mamy do czynienia z pozytywnym kapitałem obrotowym netto. Uważa się, że „zdrowa spółka produkcyjna” powinna mieć pozytywny kapitał obrotowy.
Negatywny kapitał obrotowy netto występuje wówczas, gdy zobowiązania któtkoterminowe są wyższe niż środki obrotowe firmy. Sytuacje takie występują w firmach, które kupują na kredyt, a sprzedają za gotówkę i nie potrzebują utrzymywać dużych zapasów np. restauracje. W wielu firmach jednak taka sytuacja może być sygnałem ostrzegawczym.
Wielkość kapitału obrotowego w firmie uzależniona jest więc od tego jaką działalność firma prowadzi, ile potrzebuje zapasów, czy i w jakiej wysokości otrzymuje kredyty od dostawców, czy i w jakiej wysokości, na jakich warunkach udziela swoim odbiorcom kredytu handlowego.
Zapotrzebowanie na środki obrotowe zależy także od tego, czy przedsiębiorstwo się rozwija, czy nie. Firma rozwijająca się , zwiększająca zakres sprzedawanych produktów będzie musiała utrzymywać większe zapasy surowców i produktów gotowych, tak aby zaspokoić popyt, większe będą także należności z uwagi na potrzebę finansowania odbiorców czy uruchomienia nowego działu produkcji, nie związanego z dotychczas prowadzoną działalnością.
Ścisła kontrola wielkości kapitału obrotowego netto ma istotny wpływ na podejmowane decyzje finansowe w bieżącej działalności firmy.
Celem firmy powinno być skrócenie cyklu obrotu środkami pieniężnymi…
Istotne znaczenie ma więc zarówno właściwy poziom środków obrotowych, jak i sposób ich finansowania. Zarządzanie kapitałem obrotowym składać się będzie z zarządzania firmy oraz jej polityki kredytowej.

7.3.2.
Kontrola zapasów firmy ........ 146
Bardzo istotnymi pytaniami, które pojawiają się przy analizowaniu relacji miedzy środkami obrotowymi, zobowiązaniami krótkoterminowymi a sprzedażą są:
1) czy firma musi utrzymywać tak wielkie zapasy materiałów i wyrobów gotowych lub towarów?
2) jakie są koszty utrzymywania tych zapasów?
…

7.3.3.
Kontrola należności handlowych
(należności od odbiorców) ....... 149
Jeśli odbiorca nie płaci za wyroby , towary czy usługi, firma sprzedająca ponosi z tego tytułu straty. Dlatego tak ważne jest zapewnienie właściwej kontroli należności.
…
Uwagi
Bardzo ważne jest tu przede wszystkim odpowiednie prowadzenie odpowiedniego programu komputerowego. Informacje można mieć niemal natychmiast i w odpowiednich zestawach. Konieczna odpowiednia współpraca komórek handlowych firmy z komórkami rachunkowości.
Anonimus.

7.3.4.
Kontrola stanu zobowiązań krótkookresowych ....... 150

Istotnym elementem finansowania środków obrotowych są zaciągane u dostawców materiałów, towarów i usług kredyty handlowe powodujące powstawanie zobowiązań krótkoterminowych.
Przy zakupie pojawia się także kwestia czy kupić na kredyt, czy za gotówkę i uzyskać z tego tylu rabat. Ważne jest określenie polityki płatności, a więc określenie zasad korzystania z ofert rabatu za zapłatę gotówkową, spłaty drobnych rachunków we własnym zakresie , dokonywanie spłaty zobowiązań w optymalnym czasie.
Wskaźnikami pozwalającymi ocenić, czy firma jest w stanie spłacić swoje zobowiązania krótkoterminowe w terminie są:
1. Średni okres spłaty zobowiązań handlowych w dniach
…
2. Wskaźnik płynności
…
3. Wskaźnik wysokiej płynności
…
7.3.5.
Kontrola kapitału obrotowego netto ........ 151
Istota kontroli kapitału obrotowego sprowadza się do kontroli czasu, w jakim środki obrotowe znajdują się w firmie oraz czasu, jaki jest potrzebny na spłacenie zobowiązań krótkoterminowych.
…
7.3.6.
Alternatywne strategie finansowania kapitału obrotowego ...... 156

Przy zarządzaniu kapitałem obrotowym powstają do rozwiązania dwie kwestie:
1) zapotrzebowanie na środki obrotowe, czyli określenia właściwego ich poziomu,
2) sposobu ich finansowania.
Istnieje kilka możliwości w zakresie finansowania środków obrotowych. Mogą być one finansowane wyłącznie poprzez kredyt krótkoterminowy, wyłącznie przez kredyt długoterminowy oraz kredyt krótkoterminowy i długoterminowy.
W przypadku, gdy firma prowadzi ostrożną politykę zarządzania kapitałem obrotowym utrzymuje ona stosunkowo wysoki poziom środków pieniężnych, krótkoterminowych papierów wartościowych oraz zapasów. Sprzedaż jest stymulowana poprzez stosowanie polityki kredytowej polegającej na zaciąganiu dużych kredytów handlowych u dostawców i udzielaniu odbiorcom kredytów handlowych w wielkości odpowiadającej kredytom zaciągniętym.
W przypadku stosowania polityki agresywnej poziom środków pieniężnych, krótkoterminowych papierów wartościowych, zapasów i należności jest minimalizowany, istnieje tendencja do wykorzystywania wyłącznie kredytu krótkoterminowego do finansowania środków obrotowych.
Polityka umiarkowana zakłada stosowanie rozwiązań pośrednich między wyżej wymienionymi.
Często na stosowane rozwiązanie mają wpływ warunki działania firmy. Niepewność w działalności gospodarczej powoduje utrzymywanie stałego poziomu środków pieniężnych i zapasów oraz wykorzystywanie długoterminowych źródeł dla sfinansowania utrzymywanego stałego poziomu środków obrotowych. Ze źródeł krótkoterminowych są finansowane tylko te środki obrotowe, które ulegają wahaniom w czasie działalności operacyjnej.

8.
Badanie informacji zawartych w rocznych
sprawozdaniach finansowych ........ 159

W gospodarce rynkowej ogromne znaczenie ma dostęp do informacji o sytuacji finansowej i wynikach działalności jednostek gospodarczych. Od wiarygodności informacji zawartych w rocznych sprawozdaniach finansowych zależy prawidłowość i skuteczność decyzji podejmowanych przez aktualnych i potencjalnych akcjonariuszy, wierzycieli handlowych, kredytodawców itp. Dla ochrony interesów użytkowników sprawozdań finansowych wprowadzono obowiązek publikacji i badania rocznych sprawozdań.
Badanie polega na sprawdzeniu przez niezależnego biegłego rewidenta (chartered accountant) prawdziwości, zupełności i poprawności informacji zawartych w przedstawionych przez podmiot gospodarczy sprawozdaniu finansowym.
Celem przeprowadzanego przez biegłego badania jest uzyskanie przez niego wystarczających podstaw do wyrażenia opinii, że zbadane sprawozdanie przedstawia prawdziwy i poprawny obraz sytuacji finansowej i wyników działalności jednostki. Biegły przy badaniu sprawdza także czy stanowiące podstawę sprawozdania księgi rachunkowe były prowadzone zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości, z obowiązującymi w danym kraju przepisami prawa, czy zapewniono kompletność i szczegółowość wykazanych w sprawozdaniu finansowym informacji. Wyniki swej pracy biegły przedstawia w pisemnej opinii (auditor’s report) i raporcie z badania. Najważniejszy element wyników pracy biegłego stanowi klauzula weryfikacyjna, zawierająca opinię biegłego o zbadanym sprawozdaniu.
Niezależnie od pisemnej opinii z badania, która jest bardzo krótka, biegły przygotowuje zwykle sprawozdanie dla zarządu (management letter), w którym ujmuje zwykle szczegółowe uwagi na temat systemu rachunkowości, systemu kontroli wewnętrznej w przedsiębiorstwie, sugestie co do np. poprawy rozwiązań rachunku kosztów, wykorzystania zasobów, lepszej organizacji.

Zapowiedź uwag
Biegły, żeby to wszystko dobrze zrealizować, musiał by być „naprawdę biegły”, i chcieć.
…
d.c.n.
Anonimus
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Literatura | Strona główna |