Wiesław Sasin :
ANALIZA EKONOMICZNA FIRMY
Agencja Wydawnicza "INTERFART", Łódź 2001
-----------------------------------------------------------------------------------
Cytuję  wybrane fragmenty. Dodam do nich trochę własnych uwag,
wyróżnionych inną czcionką i inicjałami „Z.U.” lub pseudonimem „Anonimus”. Moje uwagi będą bardziej zrozumiałe, gdy zapoznamy się także, przynajmniej wybiórczo,  z poz. 20d  i  20e prezentowanej literatury oraz wskazanymi tam dalej plikami.
     Dygresja na marginesie
     Kompleksowe analizy roczne (i trochę innych) były w okresie PRL opracowywane w przedsiębiorstwach powszechnie i obowiązkowo. Należało to do podstawowych zadań powołanych specjalnie służb ekonomicznych. Służby te mogły (i powinny) opracowywać także analizy z własnej inicjatywy i dla własnych celów firmy. System generalnie chyba zawiódł, z przyczyn niekoniecznie związanych tylko z wadami centralnego systemu planowania. Bliżej - ale tylko fragmentarycznie - analizuję to na kilkunastu swoich stronach, głównie w „konkretyzacji”.
     Z chwilą zmiany ustroju, w znanym mi otoczeniu, nastąpiło masowe zaniechanie „formalnego analizowania”, szczególnie w firmach małych i średnich. Podobnie zresztą stało się to także z obowiązkowym niegdyś formalnym planowaniem.
     Przyczyny:
- odreagowanie kierownictwa po systemie nakazowym,
- przesadna wiara w „niewidzialną rękę rynku” i intuicję,
- brak wiary w pożytek z analiz ekonomicznych, jak tylko przestały obowiązywać przeróżne wskaźniki itp.,
- przesunięcie ciężaru gatunkowego z ekonomiki na finanse i podatki, oraz  nieformalne analizy w tym zakresie,
- oszczędności etatowe.

Stan aktualny formalnych analiz ekonomiczno-finansowych:
Znowu ograniczam się tylko do znanego sobie otoczenia.
     Dominują:
    - zaniechanie,
    - opracowania „życzeniowe”,
    - trochę jest obowiązkowych,
    - przerost formy nad treścią,
    - przeróżne niedopracowania systemowe, szczególnie w rachunkowości i ekonomice.

Szkoda. Porządne analizy ekonomiczno-finansowe, odpowiednio wkomponowane w cały prawidłowy system zarządzania, mogłyby stanowić jego solidne wsparcie.

     Czy źle jest w większości firm - nie wiem. Raczej na pewno firmy większe, szczególnie z udziałem kapitału zagranicznego, nie traktują analiz lekceważąco. Czy są one jednak w pełni prawidłowe? Śmiem sądzić, że cała nauka ekonomii nadal nie przezwyciężyła jeszcze tendencji „bujania w obłokach”, siłą więc rzeczy, mimo pięknych słów, ciąży to także i na analizach ekonomicznych.  Szczerze mówiąc, po masowych „fuszerkach” z analizami i gospodarowaniem w socjalizmie, miałem nadzieję, że w  polskim kapitalizmie, jeśli zaraz nie będzie lepiej, to chociaż będzie mądrzej, no może nie od razu…, ale przynajmniej po kilku latach. Trochę się jednak zawiodłem.  Szczerze mówiąc, nawet wcale nie „trochę”, mniejsza z tym. Może zresztą „za dużo” oczekiwałem. Chyba też i za dużo oczekiwałem po sposobach wykorzystania  informatyki w analizach i zarządzaniu. Miałem po prostu nadzieję, że informatyka, poprzez swoje niesamowite techniczne możliwości, nie tylko usprawni dotychczasowe metody, ale da jakiś impuls do głębszego myślenia analitycznego i menedżerskiego. Niestety, odnoszę wrażenie, może mylne zresztą, że o ile w sprawach powtarzalnych, rutynowych i bezspornych nie można mieć poważniejszych zastrzeżeń z wykorzystywaniem informatyki w zarządzaniu i analizach ekonomicznych, to z tym „głębszym”  myśleniem...  coś jakby nadal nieco szwankuje.

Co zrobić żeby sytuację zmienić, jeśli faktycznie jest ona zła dość powszechnie a nie stanowi jedynie jakiś margines?
Proponuję wypowiadać się w Internecie, jeśli ktoś ma możliwości bycia „zauważonym”.
Z przykrością informuję, że ja nadal muszę odłożyć udostępnienie swoich stron do dyskusji i wymiany poglądów. Po prostu nie chcę tego robić „byle jak”, a na dobre zorganizowanie brakuje mi czasu, środków, wiedzy i  sił.

 Proszę wybaczyć, że moje uwagi będą miejscami miały charakter  mocno „przewrotny” lub, jak kto woli, „przekorny”, wychodzący nieco [czasami nawet mocno!] poza zakres tematyczny książki.  Robię to celowo. Chcę utrudnić „chowanie głowy w piasek” nad poziomem zarządzania, niekompetencji i prywaty w bardzo wielu polskich przedsiębiorstwach, oraz tego przyczynach. Nędza i bezrobocie nie wynikają tylko z warunków ogólnych.  Egoizm i niechęć do zdobywania nieegoistycznej wiedzy  jest ludzką cechą, ale czasami niewiele trzeba, aby to trochę zmienić na lepsze. Nadal wierzę w siłę wiedzy i rozumu, oraz w to, że prawidłowe analizy ekonomiczne, powinny i mogą być naprawdę prawidłowe. Chociaż, praktycznie, kto się odważy narażać, jeśli ma zbyt dużo do stracenia. Wygodniej i bezpieczniej jest, „po staremu”, bawić się w analizowanie, zbyt mocno nie analizując, aby się ważnym  nie narażać, nikogo ważnego sobie nie zrażać, a że na tym traci zwykła większość nieważnych ludzi -  to już ich sprawa.

Czy jest na to praktyczna rada?
Czy przejaskrawiłem?
Czy w ogóle jest sens, prezentując Analizę ekonomiczną firmy, poruszać na marginesie jakieś szersze problemy społeczne i ekonomiczne?

Czy faktycznie można przyjąć, że nie ma większego problemu, bo jeśli faktycznie sformalizowanych analiz się nie przeprowadza, to widocznie nie ma takiej potrzeby, a jak już się je przeprowadza, to w  większości na ogół prawidłowo?
Gdzie przebiega granica między analizami formalnymi a nieformalnymi?
Gdzie przebiega granica pomiędzy nie analizowaniem i nie planowaniem w ogóle - przysłowiowe „rządy na oko i intuicję” a analizowaniem i planowaniem nieformalnym?
Dlaczego  w zarządzaniu, ekonomii  i ekonomice nadal jest tyle partactwa?
Dlaczego w zarządzaniu nadal jest tyle egoizmu?
To nie takie proste. Łatwo o nieporozumienia i błędne wnioski!
Strona w budowie.
Anonimus
-----------------------------------------------------------------------------------

Spis treści
Rozdział 1
Wstęp do analizy ekonomicznej i zarządzania ......... 5
Rozdział 2
Podstawy metodyczne analizy ekonomicznej ......... 9
Rozdział 3
Zasady i cechy analizy przydatnej w zarządzaniu ......... 15
Rozdział 4
Organizacja prac analitycznych ......... 19
Rozdział 5
Baza źródłowa danych ......... 23
Rozdział 6
Zakres rocznej analizy ekonomicznej ......... 25
Rozdział 7
Założenia merytoryczne ......... 29
Rozdział 8
Cele analizy, problemy i pytania ......... 33
Rozdział 9
Określenie metody ogólnej i metod szczegółowych ......... 37
Rozdział 10
Wybór kryteriów, miar i mierników analitycznych ......... 39
Rozdział 11
Charakterystyka warunków działania firmy w roku 1999 ......... 45
Rozdział 12
Przygotowanie materiału analitycznego ......... 47
Rozdział 13
Wyniki gospodarczo-finansowe w przekroju pięciu lat ......... 49
Rozdział 14
Analiza ekonomiczna firmy produkcyjno-handlowo-usługowej za rok 1999 ......... 57
14.1 Analiza zatrudnienia i płac ......... 57
14.2 Analiza struktury organizacyjnej i technicznej ......... 64
14.3 Analiza wykorzystania rzeczowych składników majątku ......... 66
14.4 Analiza inwestycji i remontów ......... 70
14.5 Analiza transportu ......... 71
14.6 Analiza gospodarcza produkcji ......... 78
14.7 Analiza gospodarcza handlu ........ 89
14.8 Analiza gospodarcza usług ......... 102
14.9 Analiza finansowa ogólna ......... 110
14.10 Analiza pozioma i pionowa bilansu ......... 113
14.11 Analiza zapasów ....... 119
14.12 Analiza należności i zobowiązań ........ 122
14.13 Analiza płynności finansowej i przepływów pieniężnych (cash flow) ........ 127
14.14 Analiza kosztów uzyskania przychodów ........ 134
14.15 Analiza wyniku finansowego i rentowności ........ 137
14.16 Analiza przychodów i wydatków w ujęciu kasowym ....... 140
14.17 Analiza SWOT ......... 144
Rozdział 15
Wnioski poanalityczne ......... 147
Rozdział 16
Diagnoza ekonomiczna na podstawie analizy rocznej ......... 149
Rozdział 17
Prognoza ekonomiczna firmy na lata 2000 - 2002 ......... 151
Rozdział 18
Uwagi końcowe ......... 155
Spis tabel, wykresów i załączników ......... 157
.....................................................................................................................

Rozdział 1
Wstęp do analizy ekonomicznej i zarządzania ......... 5

Przedsiębiorca potrzebuje do zarządzania firmą różnych informacji, mniej lub bardziej złożonych, ze źródeł zewnętrznych (z otoczenia rynkowego i instytucjonalnego) i wewnętrznych (z działalności gospodarczej, inwestycyjnej i finansowej). Firma o wyższym stopniu zorganizowania posiada na ogół funkcjonalny system informacyjny zarządzania, który zapewnia dopływ strumieni informacji do decydentów (organów stanowiących i zarządzających). Mniejsza firma korzysta z informacji bezpośrednio z dowodów źródłowych, z ksiąg rachunkowych i ewidencji pomocniczej, zlecając niekiedy opracowanie analizy rocznej lub problemowej (odcinkowej).

Informacje surowe i przetworzone (w tym: analizy, diagnozy, prognozy i kalkulacje ekonomiczne), stanowią „bazę materiałową” niezbędną do uruchomienia procesu zarządzania.

Jeżeli przyjmiemy, że „decyzja” jest „produktem”, to z pewnością „informacja” jest „surowcem (materiałem)”, z którego tego rodzaju „produkt” jest wytwarzany. Możemy zatem powiedzieć, że „informacja” jest „tworzywem decyzji”, czyli jest decyzjotwórcza.

Trzeba jednak zastrzec, że informacja (w tym analiza ekonomiczna) spełnia również inne funkcje, jak: funkcję poznawczą, funkcję kontrolną, funkcję oceniającą.
Te  funkcje informacji  (a więc i analizy) poprzedzają często proces decyzyjny, a nawet go wywołują

Bez dopływu informacji przedsiębiorca nie mógłby kierować i zarządzać swoją firmą. Bez zasilania informacyjnego proces zarządzania byłby niemożliwy. Żywotność tego procesu zależy od napływających wciąż strumieni informacji. Wśród tych strumieni znajdują się informacje o wysokim stopniu agregacji i przetworzenia, do których zaliczamy analizy ekonomiczne.

W zarządzaniu firmą wykorzystuje się analizy ekonomiczne krótkookresowe (bieżące, obejmujące okres poniżej 3 miesięcy), średniookresowe (kwartalne, wielomiesięczne – do jednego roku), roczne i wieloletnie. 

Istnieje wiele rodzajów analiz ekonomicznych, rozróżnianych według kryteriów. Do nich należą m.in.:
- analizy kompleksowe pełne, odcinkowe i problemowe;
- analizy statyczne i dynamiczne;
- analizy przekrojowe;
- analizy gospodarcze, inwestycyjne i finansowe.

Roczna analiza ekonomiczna, będąca przedmiotem niniejszego opracowania, jest analizą kompleksową pełną o charakterze dynamicznym. Analizowane są dane z roku obrotowego 1999 w relacji do roku 1998, przy czym niektóre wielkości i wskaźniki są pokazane w układzie porównawczym dla kolejnych 5 lat, tj. z okresu 1995 – 1999.

Punktem odniesienia analitycznego są dane bazowe, które obejmują: dane analogiczne z roku poprzedniego (lub lat poprzednich), dane średnie i dane planistyczne (według rocznego biznes-planu), a także niektóre normatywy, stosowane w ekonomice i finansach przedsiębiorstwa rynkowego.

Wychodząc z założenia, że analiza ekonomiczna ma służyć przedsiębiorcy w zarządzaniu firmą, dobrano odpowiednie metody analityczne i zakres analizy oraz zakończono wnioskami poanalitycznymi, diagnozą i prognozą ekonomiczną. Przyjęto koncepcję analizy kompleksowej w ujęciu przekrojowym, problemowym i porównawczym.  

Celowo wybrano firmę, która prowadzi działalność produkcyjną, handlową i usługową, aby pokazać metodykę analizy ekonomicznej w różnych sferach działania.

Całość analizy składa się z trzech podstawowych członów.  W pierwszym omówiono postępowanie przedanalityczne, w którym zaprezentowano zasady i metody analizy, dokonano wyboru ścieżki analitycznej oraz sprecyzowano cele, problemy i pytania. W drugim członie przeprowadzono właściwą analizę ekonomiczną, stosując technikę  opisowo-tabelaryczno-wykresową. W trzecim członie dokonano podsumowania wyników analizy poprzez postawienie wniosków poanalitycznych i diagnozy ekonomicznej, z poszerzeniem o prognozę ekonomiczną na najbliższe trzy lata. Ta ostatnia część opracowania jest członem oceniającym, a także wybiegającym w przyszłość.

Roczna analiza ekonomiczna może być bardzo przydatna w zarządzaniu taktyczno-operacyjnym i strategicznym. Wnioski poanalityczne i diagnoza podsumowująca mogą być wykorzystane w decyzjach planistyczno-programowych i w usprawnianiu bieżącego zarządzania. Wprowadzenie prognozy ekonomicznej wzbogaca analizę do celów zarządzania perspektywicznego.

Uwagi
Jednym z głównych problemów  w analizach ekonomicznych jest nadążenie za przyszłością. Gospodarka nie jest już stabilna. Trafne wnioski z przeszłości mogą być spóźnione, nawet jeśli zostały opracowane bardzo szybko po okresie sprawozdawczym. Trzeba stworzyć  jakiś zintegrowany system analiz ciągłych, połączonych z bieżącą informacją (system informacyjno-analityczny) oraz z okresowymi i problemowymi analizami. System, w razie potrzeby, powinien być zróżnicowany zależnie od odbiorców i celów. Czy okresowe analizy będą  jeszcze wtedy dodatkowo potrzebne – wszystko zależy od sytuacji. Jeśli analiza roczna jest wymagana i powiązana z bilansem rocznym, warto się zastanowić, czy opracować ją tylko tradycyjnie, „na pokaz”, czy też dodatkowo, w wersji dla upoważnionych fachowców, wybrać z niej i dodatkowo wnikliwie rozpracować odpowiednie wycinki.
Przypuszczam, że co sprawniejsze firmy, już dawno tak robią, tylko że nie wszystko (i słusznie) upubliczniają. Sprawa złożona. 
Anonimus 

Rozdział 2
Podstawy metodyczne analizy ekonomicznej ......... 9

Zagadnienia ekonomiki, finansów i rachunkowości przedsiębiorstwa są niezwykle złożone w warunkach gospodarki rynkowej. Dlatego opracowanie analizy ekonomicznej wymaga profesjonalnego przygotowania i znajomości warsztatu narzędziowo-metodycznego analityka. Istotne są metody i techniki prac analitycznych.

Rozróżniamy metody ogólne i szczegółowe.
Metody ogólne analizy są oparte na poprawnym myśleniu, kojarzeniu faktów i skutków oraz na wnioskowaniu, a więc na zasadach logiki.

W analizie ekonomicznej stosowane są trzy metody ogólne:
1) metoda indukcji, która polega na analizowaniu zjawisk ekonomicznych najpierw w szczegółach, a potem na stopniowym przechodzeniu do uogólnień, ocen i wniosków, a więc do syntezy (stąd często mówi się, że jest to metoda „od szczegółu do ogółu”);
2) metoda dedukcji, która polega na sformułowaniu ogólnych ocen na podstawie materiału statystycznego ujętego syntetycznie i stopniowym przechodzeniu do szczegółów, w poszukiwaniu przyczyn i czynników kształtujących dane zjawiska, stany czy skutki (stąd mówi się, że jest to metoda „od ogółu do szczegółu”);
3) metoda redukcji (weryfikacji), która polega na weryfikowaniu prawdziwości tez, ocen i wniosków ogólnych, sformułowanych na początku analizy w oparciu o materiał źródłowy i odpowiednio przetworzony.

Najbardziej pracochłonna jest metoda indukcji, gdyż wymaga szczegółowego postępowania analitycznego wobec każdego zagadnienia i rodzaju działalności, każdego zjawiska i czynnika w związku przyczynowo-skutkowym. Mimo pracochłonności i obszerności opracowania właśnie metoda indukcji bywa najczęściej stosowana w analizach gospodarczych i finansowych.

O wiele mniej pracochłonna jest metoda dedukcji, gdyż ogranicza się do analizowania tylko niektórych odcinków, problemów czy elementów działalności firmy. Ta metoda jest często stosowana w analizach ekonomicznych rocznych i wieloletnich. Analiza obejmuje tylko te zjawiska, odcinki i problemy, które wymagają dokładniejszego zbadania. Pomija się natomiast zagadnienia wcześniej rozpoznane, odcinki dobrze prosperujące, zyskowne. 

Najmniej pracochłonna, ale najtrudniejsza w zastosowaniu, jest metoda redukcji (weryfikacji). Może ją stosować tylko analityk doskonale znający daną firmę od strony organizacyjnej i merytoryczno-operacyjnej oraz mający doświadczenie w pracach analitycznych. Weryfikuje się tylko te tezy, oceny i wnioski, które budzą wątpliwości lub wymagają dokładniejszego udokumentowania czy wyjaśnienia.

Wybór metody ogólnej decyduje o konstrukcji całej analizy, o jej zakresie przedmiotowym i celach. Metody szczegółowe pomagają w analizowaniu konkretnych zjawisk, odcinków działalności, związków przyczynowo-skutkowych, problemów i czynników. Analityk ma duży wybór metod szczegółowych, a wiec może dostosować daną metodę lub zespół metod do konkretnego zagadnienia.   

W analizie ekonomicznej najczęściej stosuje się następujące metody szczegółowe:
1) metodę bilansową, która polega na zestawieniu i analizowaniu elementów składowych pewnej całości, powiązaniu ze sobą rachunkowo lub funkcjonalnie; wystarczy, że elementy danej całości „bilansują się”, tzn. istnieje między nimi związek algebraiczny;   metodę te stosuje się często dom dwóch powiązanych ze sobą całości, między którymi występuje równowaga bilansowa (np. aktywa i pasywa w bilansie firmy) lub różnica bilansowa dodatnia, ujemna albo zerowa); typowymi zbiorami bilansowymi są: bilans rachunkowy przedsiębiorstwa, bilans obrotu towarowego lub materiałowego, rachunek zysków i strat, rachunek przepływów pieniężnych, kalkulacja ekonomiczna wyrobu (usługi, inwestycji), bilans kasowy, rachunek przychodów i rozchodów, dochodów i kosztów oraz nakładów i efektów; 

2) metodę porównań, która polega na porównaniu danych analizowanego zbioru w ujęciu czasowym, podmiotowym, przedmiotowym i przestrzennym;   porównuje się z reguły w liczbach bezwzględnych lub względnych (wskaźnikowo); ...

3) metodę kolejnych podstawień, która polega na analizowaniu czynników tworzących związek przyczynowo-skutkowy i będących w zależności bilansowej, wynikowej lub funkcyjnej;   ...

4) metodę izolacji, która polega na wyizolowaniu danego czynnika lub wielu czynników oraz zbadaniu jego (ich) wpływu na konkretną wielkość ekonomiczną (np. na sprzedaż, koszty, dochód, zysk, rentowność);

5) metodę różnicowania, która polega na analizowaniu odchyleń (tj. ujemnych lub dodatnich różnic) od bazy porównawczej (np. od planu, normy, normatywu, wielkości średniej, pewnej stałej);

6) metodę różnic cząstkowych, która polega na analizowaniu wpływu jednego czynnika,  potem – dwóch czynników, a następnie trzech itd. W kolejnych krokach rachunkowych;

7) metodę wskaźnikową, która polega na analizowaniu i syntetyzowaniu zbiorów liczbowych przy pomocy celowo dobranych wskaźników (mierników, współczynników, indeksów) charakteryzujących zjawiska ekonomiczne; mają tu zastosowanie wskaźniki statystyczne, ekonometryczne, a przede wszystkim czyste finansowe;

8) metodę trendu, która polega na analizowaniu zjawisk ekonomicznych w dłuższym czasie (co najmniej 5 lat) w celu ustalenia tendencji rozwoju firmy, ewentualnie regresu lub stagnacji; linię trendu wyznacza się na wykresie przy pomocy wzrostów matematyczno – statystycznych;

9) metodę punktową, która polega na ustaleniu średnich wielkości dla badanych kategorii ekonomicznych (np. przychodów, marży, kosztów, zysku, poziomu rentowności itp.), podporządkowując im pewną stalą liczbę punktów (np. 10, 100 lub 1.000 pkt), oraz wyliczeniu faktycznej ilości punktów i odchyleń od tej stałej;  metodę te stosuje się w analizowaniu jednorodnej zbiorowości, np. w odniesieniu do podobnych zakładów, magazynów, sklepów, placówek usługowych itd.; 

10) metodę opisową, która polega na analizowaniu całości lub części  działalności firmy przy pomocy zwięzłego opisu dostrzeżonych problemów, tendencji, korzystnych i niekorzystnych zjawisk, zagrożeń oraz nieprawidłowości, na podstawie obserwacji, monitoringu, kontroli i badania materiału surowego lub odpowiednio przetworzonego.

Każda z metod analizy ekonomicznej potrzebuje odpowiedniej techniki opracowania. Do najczęściej wykorzystywanych technik analizy należą:
a)  technika tradycyjna ręcznego opracowania tabel, wykresów i opisu z oceną i wnioskami;
b)  technika maszynowego opracowania analizy (polegająca na przepisaniu całego rękopisu);
c)  technika ręcznego lub maszynowego opracowania analizy przy wykorzystaniu kalkulatorów, minikomputerów i komputerów;
d)  technika komputerowego opracowania tabel, wykresów i zestawień wskaźników;
e)  technika komputerowego opracowania całej analizy ekonomicznej (z grafiką, opisem, oceną, wnioskami i prognozą).*

*  Jakość „komputerowego opracowania analizy ekonomicznej” zależy zarówno od jakości konkretnego oprogramowania, jak i od wiedzy i chęci konkretnych ludzi, tzn. zarówno od tych, co analizę opracowują, jak i od tych, co kierują firmą, ustalają zasady tworzenia i obiegu dokumentacji, jak reagują na materiały analityczne nieodpowiadające ich przekonaniom, celom osobistym  itp.
Z wiarą w trafność, lepiej ostrożnie, szczególnie jeśli sami za bardzo się nie znamy, i tak naprawdę to zbyt dobrze nie wiemy, co tam i jak było analizowane.
Przykładowo  - przemysł mleczarski:  standardowy, nawet w pełni nowoczesny program nie uwzględnia branżowej specyfiki rachunku kosztów i rachunku wyników, skutkiem czego, przy pomocy bardzo wyrafinowanej techniki i bardzo naukowej wiedzy ogólnej, możemy dojść  do bardzo fałszywych wyników/wniosków.
Anonimus

Jeżeli przedsiębiorca ma skomputeryzowaną księgowość i systemy ewidencji operacyjnej, może również dołączyć integracyjny program częściowej lub pełnej analizy ekonomicznej. Potrzebne są umiejętności operatorskie na arkuszu kalkulacyjnym i systemach analitycznych. Technika komputerowa umożliwia opracowanie analizy ekonomicznej w różnym układzie merytorycznym, w dowolnym czasie i wybranej grafice. Jeżeli raz zainstalujemy program użytkowy analizy ekonomicznej, to pojawią się możliwości opracowania nie tylko analizy rocznej, ale również: miesięcznej, kwartalnej, półrocznej – co zwiększy przydatność analizy w bieżącym zarządzaniu firmą.*

*  Albo doprowadzi do jeszcze większej dezinformacji, jeśli materiały wsadowe są czymś zniekształcone. Działa „czar komputera” i łatwość  przetworzeń oraz powielania. Oczywiście, komputer, wraz z oprogramowaniem, jest tylko narzędziem, i jak większość skomplikowanych narzędzi,  w znacznej mierze zależy od głowy tych, którzy się nim posługują lub z niego korzystają.
Czy przesadzam? Zależy jakie dane i przetworzenia mamy na myśli. Tam np., gdzie tradycyjny rachunek kosztów, powielony komputerowo, generuje ca 75 % wyników fałszywych; lepiej takich przetworzeń w ogóle nie znać, i „na oko”, albo „ręcznie”... 
Za to program w pełni dostosowany, przy jednoczesnym prawidłowym, nie zniekształconym  tworzeniu baz danych i ich przetwarzaniu, byłby, w rękach  prawdziwych fachowców, po prostu rewelacją.
Anonimus

Rozdział 3
Zasady i cechy analizy przydatnej w zarządzaniu ......... 15

Przydatność analizy ekonomicznej w zarządzaniu firmy zależy w dużym stopniu od zasad, które powinny być przestrzegane przy jej opracowaniu, a także od cech analizy niezbędnych w przebiegu procesu decyzyjnego.
Przy opracowaniu analizy ekonomicznej należy przestrzegać następujących zasad generalnych:
1) zasadę efektywności, która polega na przedstawianiu zagadnień, zjawisk i faktów według prawdy obiektywnej, a więc w sposób rzetelny, dokładny, bez pomijania istotnych elementów, bez selekcjonowania informacji dla pokazania tylko pozytywów oraz bez uwag subiektywnych; obiektywizm w analizie  można zachować  przez rozpatrywanie zagadnień  z różnych punktów widzenia, w różnych przekrojach i przy stosowaniu różnych metod analitycznych; analiza obiektywna pokazuje wszystko tak, jak jest w rzeczywistości, bez upiększeń, zarówno pozytywne jak i negatywne strony badanych zjawisk; analiza służy do zarządzania firmą i jest opracowaniem wewnętrznym, a zatem nie powinna ukrywać czegokolwiek;*
2) zasadę koncentracji, która polega na skupieniu wiodących myśli analityka na zagadnieniach najistotniejszych, związanych z głównym tematem analizy, celami, problemami i poszukiwaniem odpowiedzi na postawione pytania; zaprzeczeniem tej zasady jest bezład myślowy, rozproszenie tematów, zagubienie myśli głównej;
3) zasadę konkretności, która wymaga od analityka trzymania się konkretów, czyli faktów dokonanych w określonych warunkach i okolicznościach; wszelkie rozważania nie związane z tematem analizy, a więc – oboczne, nie powinny znajdować się w opracowaniu analitycznym; 
4) zasadę zwięzłości i przejrzystości, która polega na takim opracowaniu analizy ekonomicznej, żeby wypowiedzi były zwięzłe, precyzyjne, charakteryzujące dane zagadnienie w krótkiej ale czytelnej wypowiedzi; przejrzystość analizy wyraża się w ogólnej konstrukcji analizy, w rozplanowaniu całości na elementy składowe i w umiejętnym syntetyzowaniu; zwięzła i przejrzysta analiza jest chętnie czytana przez decydentów firmy i wykorzystywana decyzjotwórczo;  
5) zasadę kompleksowości, która sprowadza się do pewnego „rozpracowania” tematu głównego i  zagadnień szczegółowych; kompleksowe (pełne) ujęcie tematu analizy ekonomicznej stosuje się najczęściej w okresach rocznych, ale również w analizach bieżących, jeżeli się bada całą firmę; walor kompleksowego ujęcia tematu analizy odnosi się odpowiednio do wszystkich rodzajów analiz; w tym znaczeniu chodzi o pełne wyczerpanie wszystkich zagadnień związanych z tematem i celami analizy;  
6) zasadę terminowości i aktualności, która polega na opracowaniu analizy ekonomicznej w możliwie krótkim terminie po upływie okresu objętego analizą, aby nie straciła aktualności decyzjotwórczej; im wcześniej analiza będzie przekazana decydentom firmy, tym mniej straci na aktualności; analiza ekonomiczna opracowana szybko i dobrze, zawiera jeszcze „świeże” informacje, oceny i wnioski, a przeto staje się przydatna w procesie zarządzania; analiza nawet najlepsza, ale opracowana z opóźnieniem, w wydłużonym terminie, staje się mało aktualna, a wiec i mało przydatna w zarządzaniu bieżącym        

Każda z wymienionych zasad stanowi jednocześnie cechę przydatności analizy, a więc:
-  cechę obiektywności , czyli analiza musi być obiektywna;
-  cechę istotności ...
-  cechę konkretności ...
-  cechę kompleksowości ...
-  cechę terminowości i aktualności ...  

    Ponadto oczekuje się od analizy innych cech, a mianowicie: operatywności, elastyczności, porównywalności danych i praktycznej użyteczności.

* Uwagi. Z tą prawdą obiektywną nadal jest nie za bardzo dobrze. Nie ma już, co prawda, tak masowego manipulowania i przeinaczania, jak niegdyś – w systemie centralnego planowania, za to nadal dominuje zbyt mała wnikliwość, szczególnie przy zniekształconych systemowo/rutynowo (nieumyślnie)  materiałach źródłowych, np. w rachunku kosztów. Temat wymaga szerokiego a zarazem konkretnego rozwinięcia. Na wielu moich stronach, np. „mleczarstwo” powoli zmierzam do takiego rozwinięcia.
     Ogółem  zasady i cechy analizy. Autor ma rację: taka analiza powinna być!  A jaka przeważnie jest i dlaczego taka jest, jak jest (albo w ogóle jej nie ma)? I co, realnie oraz praktycznie można zrobić, żeby była lepsza? – Można sporo, poczynając od podniesienia kwalifikacji zarządzających i analizujących, ale kwalifikacji bardzo konkretnych, dla konkretnej specyfiki. Wymaga to także szerszego uzupełnienia metod szkolenia  w kierunku praktycznym. Niestety, racjonalne połączenie wiedzy teoretycznej i praktycznej z różnych dyscyplin, tak aby móc kompleksowo i wnikliwie całość analizować w konkretnej branży i firmie, jest raczej trudne a często i niewdzięczne. O wiele łatwiej jest analizować – „po najmniejszej linii oporu”.  Łatwiej jest też wychwytywać  rozwiązania korzystne dla kogo trzeba w firmie,  niż przejmować się wszystkimi, a nawet całością interesów firmy.    
Anonimus     

Rozdział 4
Organizacja prac analitycznych ......... 19

Prace związane z analizą ekonomiczną można podzielić na trzy etapy: prace przygotowawcze, prace wykonawcze i prace końcowe.

W etapie przygotowawczym można przewidzieć następujące czynności:
1)  uzgodnienie z szefem firmy ogólnego zarysu i koncepcji analizy...
2)  wybór metody ogólnej i metod szczegółowych analizy;
3)  wybór narzędzi analitycznych, miar i mierników;
4)  przygotowanie wzorów tabel i wykresów;
5)  gromadzenie materiału podstawowego i pomocniczego do analizy (tj. danych źródłowych i przetworzonych);
6)  ustalenie ostatecznego zakresu tematycznego analizy (tj. spisu treści opracowania);
7)  rozpisanie koncepcji szczegółowej analizy (zagadnienia, tezy, kwestie).
 
W etapie wykonawczym można uwzględnić następujące czynności:
8)  opracowanie tabel i wykresów analitycznych oraz zestawień pomocniczych i rachunków (np. kalkulacyjnych, cash flow, gospodarki kasowej)
9)  opracowanie tablic syntetycznych;
10)  scharakteryzowanie warunków działania firmy (zewnętrznych i wewnętrznych);
11)  wstępna analiza ogólnych wyników gospodarczych (operacyjnych), inwestycyjnych i finansowych;
12)  analiza właściwa, przeprowadzona według określonych zasad i metod oraz technik;
13)  sformułowanie wniosków analitycznych, oceny, diagnozy i wniosków poanalitycznych (prodecyzyjnych);
14)  określenie prognozy na przyszłość (np. na rok, na 3 lata lub na 5 lat).      

W etapie końcowym przewiduje się takie czynności, jak:
15)  przestudiowanie bardzo uważne całej analizy przez analityka lub zespół analityków, którzy tę analizę opracowali;
16)  skorygowanie zauważonych błędów logicznych, stylistycznych i rachunkowych oraz uzupełnienie analizy o nowe zagadnienia;  
17)  ostateczne sformułowanie ocen, diagnozy, prognozy i wniosków poanalitycznych;
18)  edycja całego opracowania analizy (np. w czytelnym rękopisie, w maszynopisie, w wydru7ku komputerowym); 
19)  podpisanie analizy i przekazanie jej do ośrodka zarządzania (właścicielowi firmy, zarządowi, prezesowi, dyrektorowi itd.) lub również innym osobom w danej firmie;
20)  rozpatrzenie analizy przez organ stanowiący lub/i zarządzający oraz podjęcia wiążących decyzji.

     Przy opracowywaniu analizy ekonomicznej rocznej niektóre czynniki  mogą być wykonane przed zakończeniem roku bilansowego lub krótko po jego zakończeniu. Przyspieszy to w znacznym stopniu wykonanie całości prac... (...) Uważam, że dobra organizacja prac analitycznych w powiązaniu z techniką komputerową może coraz bardziej skracać termin wykonania analizy rocznej. 

Rozdział 5
Baza źródłowa danych ......... 23

Do opracowania analizy ekonomicznej rocznej potrzebne są dane z różnych źródeł, przy czym najważniejsze informacje pochodzą z rachunkowości firmy. Bazę źródłową danych tworzą zbiory informacji zawartych w następujących materiałach:
    1)   w księgach rachunkowych i pomocniczych...
    2)   w planach...
    3)   w sprawozdaniach finansowych...
    4)   w sprawozdaniach z działalności firmy...
    5)   w spisach inwentaryzacyjnych...
    6)   w analizach bieżących...
    7)   w ewidencji operacyjnej...
    8)   w dokumentacji organizacyjnej, zatrudnieniowej i płacowej;
    9)   w dokumentacji gospodarczej...
    10)  w materiałach zewnętrznych:
            a)  rocznikach statystycznych...
            b)  publikacjach...
            c)  prasie...
            d)  opracowaniach naukowych...
            e)  informacjach giełdowych i bankowych;
            f)  przepisach prawnych...
 
    Łatwo można zauważyć, że baza źródłowa danych do analizy ekonomicznej rocznej jest bardzo zasobna w informacje. Dlatego warto tak zorganizować gromadzenie danych, aby w momencie rozpoczęcia prac analitycznych posiadać cały potrzebny zbiór informacji. Jak tego dokonać. Najprostszym rozwiązaniem jest gromadzenie danych w ciągu roku, uzupełniając i odnawiając zbiory danych na bieżąco. To musi być praca ciągła, nieustanna, prowadzona systematycznie. Ważniejsze informacje należy zanotować i bieżąco aktualizować. Bardzo potrzebny do tego jest komputer z odpowiednim oprogramowaniem. Baza danych do analizy ekonomicznej jest wtedy łatwo dostępna i przetwarzalna.

Uwagi
Nie wolno bezkrytycznie polegać na bazach danych choćby formalnie jak najbardziej wiarygodnych. Trzeba wszystko analizować z odpowiednią znajomością rzeczy. Szerzej na te tematy piszę głównie na stronach „konkretyzacja” i „mleczarstwo”. Przestrzegał bym też przed naiwną bezkrytyczną wiarą w „komputery z odpowiednim oprogramowaniem”. Te „odpowiednie” może całkiem łatwo okazać się zwykłym bezkrytycznym szablonem, nie wnikającym w specyfikę konkretnej branży lub sytuacji. Niestety, dość opornie dociera to do świadomości „rutynowo analizujących”.
Z.U.

Rozdział 6
Zakres rocznej analizy ekonomicznej ......... 25

Analiza ekonomiczna roczna ma charakter opracowania kompleksowego, a więc obejmuje całościowo politykę gospodarczą, inwestycyjną i finansową danej firmy.
Zakres przedmiotowy analizy rocznej zależy od przyjętej metody ogólnej. Najszerszy zakres tematyczny będzie mieć analiza ekonomiczna opracowana metodą indukcyjną (tj. „od szczegółu do ogółu”). Załóżmy, że naszą analizę będziemy opracowywać właśnie tą metodą. Zakresem swym analiza może obejmować następujące tematy:
•   charakterystyka warunków działania firmy (wewnętrznych i zewnętrznych);
•   zatrudnienie i płace;
•   struktura organizacyjna i techniczna;
•   wykorzystanie rzeczowych składników majątku;
•   inwestycje i remonty;
•   transport;
•   działalność gospodarcza
    -  produkcja,
    -  handel,
    -  usługi,
    -  itd. (np. ...);
•   działalność finansowa;
•   bilans roczny (analiza pozioma i pionowa);
•   zapasy;
•   należności i zobowiązania;
•   płynność finansowa i przepływy pieniężne (cash flow);
•   koszty uzyskania przychodów;
•   wynik finansowy i rentowność;
•   przychody i wydatki w ujęciu kasowym;
•   analiza SWOT (czyli analiza bieżąca funkcjonowania firmy i perspektyw jej rozwoju);
•   analiza i ocena działalności firmy w świetle przeprowadzonej analizy;
•   diagnoza i prognoza ekonomiczna;
•   wnioski poanalityczne.

    W zakresie przedmiotowym rocznej analizy ekonomicznej można przewidzieć inny podział
 tematyczny, na przykład:
-  charakterystyka warunków działania firmy,
-  analiza gospodarcza,
-  analiza wykorzystania środków działania,
-  analiza finansowa,
-  analiza ochrony majątku,
-  analiza działalności inwestycyjnej,
-  ocena ogólna z diagnozą ekonomiczną,
-  wnioski poanalityczne,
-  prognoza ekonomiczna.
   
    Jeżeli postanowimy przeprowadzać analizę roczną inną metodą ogólną (np. metodą dedukcji), wówczas synteza wyników gospodarczo-finansowych i ocena ogólna będą umieszczone...(?)   w części środkowej znajdą się tylko te tematy , które wymagają analizy szczegółowej.
    W zakresie przedmiotowym analizy mogą być uwzględnione tematy o charakterze ogólnym lub bardzo uszczegółowione, aby zaznaczyć ich obecność.
    Niekiedy warto analizować wyodrębnione działalności... w podziale kompleksowym. (...)   

Przed przystąpieniem do opracowania rocznej analizy ekonomicznej określamy zakres czasowy, a niekiedy również zakres podmiotowy i przestrzenny (terytorialny).

Rozdział 7
Założenia merytoryczne ......... 29

Przed opracowaniem rocznej analizy ekonomicznej określamy założenia merytoryczne, które powodują rozszerzenie lub zawężenie zagadnień objętych postępowaniem analitycznym. Od nich zależy konstrukcja opracowania i rozlokowanie akcentów.

Spróbujmy określić założenia merytoryczne do naszej analizy:

1)  zakładamy, że decydenci firmy znają ogólne wyniki gospodarczo-finansowe za rok obrotowy… oraz problemy nurtujące zarządzanie firmą;
Uwagi
Równie dobrze decydenci mogą znać…, ale źle; wyniki mogą być zwyczajnie zniekształcone - świadomie lub nie, a największym problemem zarządzania firmą, może być samo,  nie uświadamiane sobie,  niefachowe zarządzanie firmą. Sytuacja najbardziej niebezpieczna, gdy zarządzający zarządzają firmą nie własną, nie znają się za bardzo na zarządzaniu, ale jednocześnie są na tyle sprytni, żeby zadbać o interesy własne, czego właściciel  (państwo, akcjonariusze, spółdzielcy itp.) nie dostrzega, albo nie potrafi/nie chce przeciwdziałać.
Problemem dość częstym jest też kojarzenie interesów firmy z interesami jej kierownictwa, jakby zapominając przy tym o załodze.
Problem nabrzmiewa w warunkach dużych nadwyżek siły roboczej, możliwości zdobywania jeszcze tańszej siły roboczej, wypierania ludzi przez coraz sprawniejszą i tańszą od ludzi technikę, a przy tym w sytuacji ostrej konkurencji kosztowej.
Na „dobrą sprawę” nie jest to zmartwienie kierownictwa firmy. Na władzy państwowej ciążą chyba jednak pewne obowiązki, także myślenia nie tylko w perspektywie kilku lat.
Anonimus 

2)  zakładamy, że warunki zewnętrzne (z otoczenia firmy) nie miały wpływu na wyniki gospodarcze i finansowe w roku…
Uwagi
Niestety, przeważnie mają. Naturalnie, temat i bez tego jest wystarczająco skomplikowany, tak więc, przypuszczam, że Autor, żeby jeszcze bardziej nie komplikować, ich wpływ pominął.
Anonimus 

3)  zakładamy, że wyniki gospodarcze i finansowe firmy były w dużym stopniu zależne od warunków wewnętrznych i środków działania na rynku;

4)  zakładamy, że siłą motoryczną działań efektywnych w firmie są pracownicy, stale doskonalący kwalifikacje zawodowe, motywowani względnie wysokim wynagrodzeniem;
Uwagi
 Równie dobrze o doskonalenie zawodowe pracowników może nikt nie dbać, nawet przeszkadzać w ich „nadmiernym” zdobywaniu (może zagrozić naszej pozycji), a wynagrodzenia są niskie, bo „trzeba oszczędzać” i zbyt dobrych pracowników nie przyciągać. 
Anonimus

5)  zakładamy, że struktura organizacyjna i techniczna firmy jest funkcjonalna i sprzyja efektywności finansowej;
Uwagi
 Równie dobrze struktura organizacyjna i funkcjonalna firmy może być przestarzała, jeszcze z epoki „przedindustrialnej”, a dominujące w niej autokratyczne rządy „na oko i widzimisię” -  przy niskich jednocześnie kwalifikacjach zarządzającego, wcale nie sprzyjają jakiejkolwiek efektywności, może poza dbaniem o własną kieszeń.
Anonimus

6)  zakładamy, że rzeczowe składniki majątku nie są w pełni wykorzystane gospodarczo w ciągu całego roku obrotowego, a więc tu tkwią rezerwy;
Uwagi
 Rzeczowe składniki majątku .mogą być nie w pełni wykorzystane, ale i rezerw z tego powodu też może nie być żadnych. Przyczyn może być wiele, zarówno zawinionych jak i nie, zarówno z szansami zmiany sytuacji jak i bez realnych szans.
Anonimus

7)  zakładamy, że plan gospodarczo-finansowy firmy na rok … był trafnie opracowany, a bieżąca analiza wykonania tego planu sprzyjała osiągniętym wynikom;
Uwagi
Równie dobrze w firmie może nie być żadnego planu gospodarczo-finansowego, nawet nieformalnego, a całe sterowanie firmą, to „siła  ciążenia”, korygowana „od przypadku do przypadku” podejmowanymi decyzjami, niekoniecznie trafnymi.
Anonimus

8)  zakładamy, że biznes plan pomógł w sfinansowaniu inwestycji produkcyjnej;
Uwagi
 Równie dobrze może być i tak, że biznes plan nie pomógł w sfinansowaniu inwestycji produkcyjnej, tylko, poprzez niewłaściwe ukierunkowanie inwestycji, wzmocnione niewłaściwą realizacją tej inwestycji, wręcz pogrążył całą firmę. Może być też i tak, że biznes plan był o opracowany tylko „pro forma”, dla „kogoś”, następnie głęboko schowany do szuflady – nawet przed przeczytaniem. 
Anonimus

9)  zakładamy, że własna baza transportowa spowodowała oszczędności w kosztach operacyjnych;
Uwagi
Równie dobrze może być i tak, że nie wiadomo, czy spowodowała oszczędności, czy podniosła koszty,  bo nikt tego nie analizował, a jak analizował – to źle: czasami celowo (aby coś ukryć), czasami nie (zwykła niekompetencja).
Anonimus

10)  zakładamy, że zainwestowane środki w poprzednich latach na komputeryzację firmy (w działalności operacyjnej, w księgowości, w zarządzaniu) zaczęły procentować w kosztach.
Uwagi
Równie dobrze może być i tak, że wprawdzie „zaprocentowały”, ale wielokrotnie mniej niż mogłyby „zaprocentować, gdyby  firma była dobrze zorganizowana i dobrze zarządzana. Może być też i takt, że w ogóle nie zaprocentowały, tylko zwiększyły koszty i dezinformacje.
Anonimus

Z założeniami merytorycznymi wiążą się założenia metodyczne analizy.
(…)

Uwagi
Autor przyjął założenia pasujące do firmy poprawnie, a jak na warunki polskie, nawet bardzo dobrze zorganizowanej i zarządzanej. Miał, oczywiście, ku temu pełne prawo. Gdyby chciał uwzględnić niuanse, które ja wyżej zamarkowałem, objętość książki wzrosłaby kilkunastokrotnie, wykraczając daleko poza samą problematykę „Analizy Ekonomicznej Firmy”.
Moje, „wtrącone” niuanse, nie są wcale wydumane. Czerpałem je wprost z życia, i to wcale nie w oparciu o jakieś wyjątkowe przypadki.
Czy je będę rozwijał? Do jakiego stopnia konkretyzacji? W jaki sposób chcę tu uwypuklić  możliwości wykorzystania metod analizy ekonomicznej?
-  nie jestem jeszcze zdecydowany.
Po prostu, widzę problemy, widzę ich ciężar gatunkowy, ale wcale nie jestem pewny swoich kompetencji i obiektywizmu.
Najlepiej byłoby, gdyby sami właściciele firm chcieli znać pełną prawdę o swoich firmach, a jednocześnie byłyby zespoły konsultantów, które, na życzenie osób uprawnionych, mogłyby i chciałyby tę pełną prawdę pokazać, wraz z środkami zaradczymi.
Teoretycznie jest to czasami  możliwe niemal od zaraz. A w praktyce?  Nie wiem!  Kiedyś byłem większym optymistą. Po doświadczeniach z próbami przekonywania do rzeczy niemal oczywistych, tylko że nie mieszczących się w powszechnie akceptowanym schemacie (por. moje strony:  konkretyzacja, ekonomika, infek, ,mleczarstwo, WB, Credo, doradca, doradztwo, i inne ), mój optymizm wyraźnie zmalał.. 
Anonimus)   

Rozdział 8
Cele analizy, problemy i pytania ......... 33

Postępowanie analityczne zależy od określenia celów analizy, problemów wymagających zbadania i pytań, na które analiza powinna dać odpowiedzi. Cele analizy, problemy i pytania określa zarządzający firmą (właściciel, prezes , dyrektor) lub organ, który daną analizę będzie rozpatrywał (walne zgromadzenie, rada nadzorcza, zarząd). Niekiedy określa je główny księgowy firmy w porozumieniu z szefem lub organem zarządzającym.
W odniesieniu do naszej przykładowej rocznej analizy ekonomicznej za rok 1999 przyjęto następujące cele, problemy i pytania:

Cele analizy
-  znalezienie rezerw tkwiących w środkach działania;
-  odszukanie wewnętrznych barier w osiąganiu wzrostu gospodarczego i finansowego;
-  zbadanie, które czynniki miały największy wpływ na przyrost przychodów, oszczędności w kosztach i przyrost zysku operacyjnego;
-  zmierzenie efektywności zaangażowanych środków i kapitałów;
-  dokonanie oceny płynności finansowej i przepływów pieniężnych;
-  dokonanie oceny kondycji ekonomicznej firmy w roku 1999 i tendencji na najbliższe trzy lata;
-  dokonanie ceny wykonania planu rocznego.

Problemy do zbadania
1)  wykorzystanie zdolności produkcyjnych...
2)  opłacalność finansowa... 
3)  realność rynkowa zapasu towarów,
4)  zdolność przewozowa...
5)  poziom kosztów...
6)  efektywność przyrostu płac,
7)  długość cyklu rozliczeniowego...
8)  efektywność nakładów na marketing i reklamę,
9)  udział kapitału własnego w finansowaniu środków obrotowych,
10)  relacja nakładów na odtworzenie zużytych środków trwałych do naliczonej w koszty amortyzacji.
 
Pytania postawione przed analizą
•  jaki jest poziom marży...
•  w których rodzajach kosztów zwiększył się ich poziom...
•  w jakich działalnościach gospodarczych wystąpiły straty operacyjne?
•  jaki był wpływ wzrostu kosztów materiałowych na wynik finansowy...
•  jak działalność... spowodowała pogorszenie rentowności? 
• w których placówkach handlowych rotacja zapasów towarowych przewyższyła 30 dni?
•  która branża towarów w hurtowni ma dominujący udział w sprzedaży, a która – najniższy?
•  jaka jest rentowność operacyjna poszczególnych działalności...
•  czy prowadzenie zakładów usługowych... jest opłacalne?
•  jak zmieniła się struktura majątku firmy i źródeł jego finansowania?
•  czy w bilansie rocznym firmy występują przeterminowane należności lub zobowiązania?
• jaki jest wpływ podatków, opłat i składek ubezpieczenia społecznego na wynik finansowy netto?
• czy w roku obrotowym... wystąpiły straty i zyski nadzwyczajne...
• czy w firmie występuje zjawisko sezonowości...
•  jaki jest faktyczny wynik finansowy w roku... wyliczony metodą kasową?
•  jaka jest różnica kwotowa wyniku finansowego między bilansem, który był sporządzony na podstawie ksiąg rachunkowych prowadzonych metodą memoriałową, a rachunkiem przychodów i wydatków w ujęciu kasowym?
•  jakie bariery i zagrożenia oraz słabe strony działania występują w naszej firmie, a jakie szanse i możliwości stwarzają silne strony działania?

Uwagi (trochę na marginesie)
     Cele analizy, problemy i pytania objęły praktycznie niemal wszystko. Jednocześnie, przecież firma nie czeka do analizy rocznej ze stawianiem celów, problemów i pytań. Jeśli więc analiza roczna nie jest na pokaz, jako np. załącznik do bilansu rocznego, to cały sens jej opracowywania sprowadza się do tego, żeby z pewnego dystansu i na pewnym luzie psychicznym, starać się kompleksowo wychwycić to, czego nie dostrzeżono w bieżącej analityce. Do tego trzeba jednak posiadać analityków z klasą. Inaczej po prostu analiza roczna przekształci się  w jeszcze jedno sprawozdanie opisowo-liczbowe, o charakterze  ogólno-informacyjnym, niekiedy także i propagandowym. Jeśli i taka analiza się przydaje dla zarządu, który zna zagadnienia, to warto się zastanowić nad ilością i jakością słownych opisów, gdy nie ma się nic więcej do dodania oprócz tego, co wynika z samych liczb umieszczonych w tabelach.  Problem, oczywiście, bardziej dotyczy przedstawiania wyników analizy, niż  formułowania jej celów.
Przy formułowaniu celów warto też, w miarę ściśle precyzować, co gestor oczekuje, także w sposobie prezentacji, a co, nawet w sposobie prezentacji, będzie jedynie adresatom przeszkadzać.
     Moje pierwotne uwagi  o treści:  „Niemal na wszystkie tak postawione pytania możemy odpowiedzieć bardzo krótko, w formie odpowiedniej tabeli, bez zbędnych słów, chyba, że tak postawione pytania traktujemy tylko jako wstęp do szerszych pytań i analiz”, były pewnym „skrótem myślowym”, zastosowanym w pośpiechu, który jednak nieco mylił, co do jego sensu w tym miejscu. Niestety, mam problemy pogodzenia szybkości z jasnością i precyzją wypowiedzi. W przyjętym sposobie i celach prezentacji, trudno wszystko jednocześnie dopracować, a czas ucieka...      
Anonimus

Rozdział 9
Określenie metody ogólnej i metod szczegółowych ......... 37

Naszą analizę ekonomiczną opracujemy metodą indukcji, czyli najpierw będą szczegóły, a potem próba uogólnienia w postaci wniosków, oceny syntetycznej i diagnozy. Wybór takiej właśnie metody ogólnej został dokonany celowo, aby pokazać analitycznie całą firmę w różnych przekrojach. Inne metody są zapewne mniej pracochłonne, ale pokazują firmę fragmentarycznie, w segmentach, które akurat wymagają analitycznego rozpoznania.
     W postępowaniu analitycznym będziemy korzystali z kilku wybranych metod szczegółowych, w zależności od rozpatrywanych zagadnień i kwestii, a mianowicie:
     - z metody bilansowej,
     - z metody porównań,
     - z metody kolejnych podstawień,
     - z metody wskaźnikowej,
     - z metody opisowej, wspomaganej tabelami i wykresami.
     O tym, na czym polegają te i inne metody, była mowa w punkcie 2  (patrz: podstawy metodyczne analizy ekonomicznej). Z dziesięciu wymienionych tam metod szczegółowych wybrano tylko pięć, aby nie rozszerzać nadmiernie analizy, zachowując jej przejrzystość i zwięzłość. Wybrane metody szczegółowe z pewnością wystarczą aby osiągnąć cel analizy, zbadać problemy i uzyskać odpowiedzi na postawione pytania. W razie uzasadnionej potrzeby zawsze możemy skorzystać dodatkowo z innej metody.     

Rozdział 10
Wybór kryteriów, miar i mierników analitycznych ......... 39

Myślą przewodnią analizy ekonomicznej są kryteria, które pozwalają analitykowi skupić się na sprawach najważniejszych i ułatwiają ocenę końcową. Kryteria analizy są wyznacznikiem postępowania analitycznego oraz umożliwiają osiągnąć cele postawione przed analizą. Przez dobór właściwych kryteriów można łatwiej uzyskać koncentrację, zwięzłość  i przejrzystość opracowania.

     W naszej przykładowej analizie będziemy kierowali się następującymi kryteriami:
     1)  kryterium maksymalnego zysku;
     2)  kryterium wzrostu sprzedaży;
     3)  kryterium poprawy rentowności i zyskowności;
     4)  kryterium zmniejszenia kosztów do przychodów;
     5)  kryterium przyspieszenia obrotu zapasami;
     6)  kryterium skrócenia cyklu rozliczeniowego w należnościach i zobowiązaniach;
     7)  kryterium zwiększenia płynności finansowej aktywów;
     8)  kryterium wykonania planu rocznego. 

     W opracowaniu analizy ekonomicznej wykorzystamy narzędzia analityczne w postaci różnych miar i mierników, stosownie do potrzeb i okoliczności.
     Warsztat analityka jest zasobny w miary i mierniki ekonomiczne, statystyczne oraz inne do postępowania analitycznego i do oceny ogólnej (syntetycznej).
     Będziemy się posługiwać miarami absolutnymi (bezwzględnymi) i relatywnymi (względnymi). 
     Miarami absolutnymi są...
     Miary relatywne...
     W analizie stosuje się m.in. miary dynamiki, tempa, struktury, natężenia, rozproszenia, korelacji, poziomu, miary średnie, wykonania planu itd.
     Istotne znaczenie mają mierniki analityczne, które są uszczegółowieniem miar (ich konkretyzacją).

     Oto zestaw wybranych mierników, mających zastosowanie w rocznej analizie ekonomicznej:
              [Zestaw obejmuje kilkadziesiąt mierników – str. 40-43. Przykładowo, w skrócie, cytuję niektóre. Anonimus]. 
     •   ilość...
     •   wartość...
     •   wskaźnik dynamiki...
     •   wskaźnik wykonania planu...
     •   wskaźnik struktury...
     •   wskaźnik poziomu... np.
         -  ...poziomu kosztów...
         -  ...poziomu marży...
     •   wskaźnik rentowności...
     •   wskaźnik zyskowności...
     •   wskaźnik natężenia (stosunek danej kategorii ekonomicznej do umownej jednostki innej wielkości), np.
         -  wskaźnik wydajności pracy...
         -  wskaźnik efektywności pracy...
         -  wskaźnik efektywności płacy...
         -  wskaźnik efektywności czasu pracy...
     •   współczynnik opłacalności finansowej...
     •   współczynnik zdolności płatniczej...
     •   współczynnik płynności finansowej:
         a)  bieżącej płynności,
         b)  wysokiej płynności,
         c)  cash flow;
     •   współczynnik opłacalności inwestycji;
     •   udział kapitału własnego w finansowaniu:
         a)  majątku (aktywów),
         b)  majątku trwałego,
         c)  majątku obrotowego;
     •   wskaźnik dźwigni finansowej;
     •   wskaźnik zadłużenia kapitałowego;
     •   wskaźnik pokrycia zobowiązań należnościami;
     •   próg rentowności produkcji;
     •   wskaźnik rentowności lokat kapitałowych;

     Jeżeli firma jest spółką akcyjną lub akcjonariuszem takich spółek, to w analizie ekonomicznej uwzględnia dodatkowe mierniki charakterystyczne dla działalności inwestorskiej i finansowej, związanej z emisją i sprzedażą akcji, obrotem giełdowym i pozagiełdowym.  
     Firma, która bierze udział w obrocie papierami wartościowymi (długoterminowymi lub krótkoterminowymi) albo lokuje kapitał w różnych papierach wartościowych, uwzględnia w analizie ekonomicznej różne mierniki analityczne oceniające opłacalność takiej działalności.   

Uwagi wstępne
     Problem w tym, że sprawy niemal zupełnie oczywiste, czasami/często zaczynają się komplikować, czasami/często z bardzo daleko idącymi skutkami, gdy zaczynamy głębiej je analizować. Dotyczy to także treści rozdziału 10. Chcąc, jakoś sensownie i w miarę jasno, chociaż tylko je w tym miejscu zamarkować, w oparciu nawet tylko o to, co już jest nieco przedstawione na kilkudziesięciu moich stronach (zawsze w odpowiednim kontekście, ale nieuporządkowanym całościowo),  wychodzi z tego kilka stron maszynopisu – z rozlicznymi odsyłaczami. Odkładam...  Wiem z praktyki, sporo uzupełnianej intuicją, że coraz więcej praktyków coraz lepiej się orientuje w przeróżnych niuansach merytorycznych, ewidencyjnych, merytoryczno-ewidencyjnych, związkach przyczynowo-skutkowych itp.
Anonimus

Rozdział 11
Charakterystyka warunków działania firmy w roku 1999 ......... 45
...
Rozdział 12
Przygotowanie materiału analitycznego ......... 47
...
Rozdział 13
Wyniki gospodarczo-finansowe w przekroju pięciu lat ......... 49
...
Rozdział 14
Analiza ekonomiczna firmy produkcyjno-handlowo-usługowej za rok 1999 ......... 57
...
Rozdział 15
Wnioski poanalityczne ......... 147
...
Rozdział 16
Diagnoza ekonomiczna na podstawie analizy rocznej ......... 149
...
Rozdział 17
Prognoza ekonomiczna firmy na lata 2000 - 2002 ......... 151

W warunkach niestabilnej gospodarki, utrzymującej się inflacji, szybko rosnącej konkurencji firm krajowych i zagranicznych na rynku, ograniczonego popytu, wysoko oprocentowanych kredytów, dużych obciążeń finansowych firm oraz wciąż zmieniających się przepisów prawnych, w tym podatkowych, istnieje duże ryzyko w planowaniu gospodarczo-finansowym na perspektywę długoterminową. W takich warunkach przeszkodą jest niepewność, która to ryzyko powiększa.
Właśnie z tego powodu opracowuje się plany roczne i ewentualnie biznes plany dotyczące konkretnych przedsięwzięć (np. inwestycyjnych).
Można jednak spróbować sporządzić prognozę ekonomiczną firmy na najbliższe lata, aby ułatwić podjęcie stosownych decyzji.
...
Rozdział 18
Uwagi końcowe ......... 155

Opracowana przykładowo analiza ekonomiczno-finansowa ma charakter metodyczny, dlatego dokonano celowych skrótów w części szczegółowej i wprowadzono niekiedy odautorski komentarz naświetlający pewne kwestie.

Materiał liczbowy w całej analizie został zaprezentowany przez autora i nie jest materiałem faktograficznym jakiegoś istniejącego przedsiębiorstwa.

Analiza zawiera z pewnością niedosyt informacji w jednych fragmentach, a nadmiar w innych. Nie udało się tego uniknąć z uwagi na cele metodyczne, nadrzędne w stosunku do celów merytorycznych.

Ze względu na ograniczoność całego opracowania nie zademonstrowano wszystkich metod analizy.

Zainteresowanych odsyłam do najnowszych prac:

1)  Stanisław Nisengolc, Wiesław Sasin: „VADEMECUM  FINANSISTY  I  KSIĘGOWEGO”, Agencja Wydawnicza „INTERFART”, Łódź 1999 r.

2)  Wiesław Sasin: „PORADNIK  ANALITYKA czyli analiza ekonomiczno-finansowa w praktyce z elementami diagnozy ekonomicznej, rachunku kalkulacyjnego i wnioskowania”.
Wydanie IV zaktualizowane i poszerzone ze wskaźnikami i przykładami. Agencja Wydawnicza „INTERFART”, Łódź 1999 r.

3)  Wiesław Sasin:  „BILANS  ROCZNY   oraz  inne sprawozdania finansowe za rok 1999”. Agencja Wydawnicza „INTERFART”, Łódź 1999 r.

4)  Wiesław Sasin:  „ANALIZA PLYNNOŚCI  FINANSOWEJ  FIRMY  (CASH  FLOW)”.  Agencja Wydawnicza „INTERFART”, Łódź 2000 r.

Spis tabel, wykresów i załączników ......... 157
...
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Literatura | Strona główna |