Niels A. Skov
Finanse i Zarządzanie
FINANCE & MANAGEMENT
Wydawnictwo PRET S.A. Warszawa 1994
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Przytaczam w całości Wstęp oraz informacje z okładki książki plus nieco wybranych fragmentów. Dodam trochę własnych uwag wyróżnionych inną czcionką oraz inicjałami „Z.U.” lub pseudonimem „Anonimus”.
Strona w budowie.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Z okładki książki
Niels A Skov jest wybitnym specjalistą w dziedzinie zarządzania i finansów. Jego kariera przebiegała w sposób dość nietypowy. Zaczynał jako szef działu zagranicznego w Armco w Zurichu, założył i rozwinął dużą międzynarodową firmę konsultingową działającą w dziesięciu krajach, a następnie wrócił do pracy naukowej. Od 1972 roku jest profesorem w Evergreen State College w Olympii, stan Washington. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych Niels A. Skov rozpoczął prace badawcze nad problematyką transformacji gospodarki planowanej centralnie do systemu rynkowego. Na przełomie lat 1990 - 1991 przebywał w Polsce jako doradca komisji Sejmu i Senatu ds. prywatyzacji. W roku 1992 spędził trzy miesiące w Uzbekistanie w podobnym charakterze.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
After graduating as a mechanical engineer from Copenhagen’s Teknikum in 1947, Niels Skov veered early toward the management and finance fields.
Starting as Armco International’s branch manager in Zurich in 1950, he embarked on a career in corporate management, eventually founding and co-ovning a large management consulting firm operating in ten countries.
Later going back to school, he earned M.S. and Ph.D. degrees from Oregon State University and switched to a teaching career. Since 1972, Dr Skov has taught management, finance and statistics at The Evergreen State College in Olympia, Washington. Since 1986, he has focused his interest and research on problems emerging from the transformation of a centrally planned economy to a market economy. He spent his sabbatical year, 1990-91, in Poland, instructing industrial managers at the International School of Managements in Warsaw and counseling the parliamentary committee on privatization of state enterprises. He did the same during the spring of 1992 in Uzbekistan. Previous publications include Finance and Management: The American Model Applied to Polish Private Enterprise.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
W gospodarce rynkowej małe przedsiębiorstwa uważa się za podstawę zdrowej gospodarki.

The market economy typically recognizes the value of small business entrepreneurs as the basis for a healthy business environment.

Historii nie można zmienić. Lecz dzisiaj błędne teorie są odrzucane, prawda zastępuje oszustwo, akceptacja rzeczywistości bierze górę nad myśleniem życzeniowym.

History cannot be undone. But today, in many places, fallacious philosophies are being rejected, truth is replacing deception, humble acceptance of reality is taking over from wishful thinking.

W gospodarce rynkowej pieniądz stale krąży, podobnie jak krew w organizmie.

In a market economy money continually circulates through the system, like lifeblood pulsing an organism.

Zasadnicze znaczenie dla firmy ma zdolność wypełniania przez nią zobowiązań, gdy stają się one wymagalne. Zdolność do regulowania zobowiązań krótkoterminowych zależy od płynności, czyli natychmiastowego dostępu do gotówki.

It is essential for a company to be able to meet its obligations as they come due. Ability to meet short-term obligations depends on liquidity, or access to ready cash.

Dolar otrzymany dzisiaj jest wart więcej niż dolar otrzymany jutro.

A dollar received today is worth more than a dollar received tomorrow.

Logiczną konsekwencją utożsamiania ryzyka z niepewnością jest jego zależność od czasu: niepewność zawsze rośnie w miarę wydłużania się horyzontu przewidywań.

When risk is equated with uncertainty, it logically follows that it is time-dependent: uncertainty always grows, the farther we project an estimate into the future.

Problemem, jaki stale napotykają zarządzający przedsiębiorstwami, jest budżetowanie inwestycji kapitałowych. Decyzja inwestycyjna niemal zawsze łączy się z koniecznością wyboru miedzy kilkoma możliwościami. Dokonując wyboru zarządzający potrzebują technik, za pomocą których mogliby porównać odpowiednie cechy alternatywnych możliwości, aby podjąć najlepszą decyzję.

A regularly recurring problem faced by managements of business enterprises is that of budgeting for capital investments. Whether for replacement or expansion, investment almost invariably involves choosing from among several alternatives . Managements therefore need techniques by which to compare the relative merits of alternative choices so as to reach the best decision.

Będąc na szczycie organizacyjnej struktury korporacji rada dyrektorów spełnia w przedsiębiorstwie unikalną rolę. Podobnie jak prezydent w państwie jest odpowiedzialny przed wyborcami, którzy głosowali na niego, aby służył ich interesom, rada dyrektorów jest odpowiedzialna przed akcjonariuszami.

At the apex of the corporate structure the board of directors fulfils a role that is unique to the enterprise and non-existent in the centrally-planned economy – perhaps the most significant advantage of the former over the latter. In the same sense as the nation’s president is responsible to the voters who elect him to serve them, so is the board responsible to the stockholders.

Jest taka szczególna prawda w biznesie, że jeżeli interesy idą dobrze, nie należy ingerować.

There is a salient business axiom that if things run smoothly, don’t interfere!

Amerykanie mają bardzo długą tradycje w pełnieniu funkcji społecznych. Wiele milionów ludzi dobrowolnie poświęca swój czas różnym sprawom: socjalnym, wychowawczym, narodowym, środowiskowym, religijnym, politycznym i innym, mimo napiętego terminarza swych spraw zawodowych.

Americans have a very long tradition of volunteerism. On top of their busy work schedules millions of people freely donate their time to an array of causes: social, educational, professional, environmental, religious, political… The list is endless.

Dobry dyrektor zawsze pamięta o reprezentowaniu akcjonariuszy, którzy go wybrali; wysłuchuje ich życzeń i popiera ich interesy najlepiej, jak potrafi.

A good director is mindful of representing the stockholders who elected him, will listen to their wishes, and will promote their interests to the best of his ability.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Drodzy Czytelnicy,

Oddajemy do Waszych rąk drugie wydanie książki napisanej przez prof. Nielsa Skova, którego życiorys zawodowy znajduje się na odwrocie książki. Prof. Skov był wykładowcą w International School of Management w roku akademickim 1990/91. Bezpośredni kontakt ze słuchaczami Szkoły utwierdził go w zamyśle przygotowania książki i miał niewątpliwie duży wpływ na ostateczny jej kształt. W pierwszej wersji miał to być podręcznik tylko dla słuchaczy szkoły.

W trakcie powstawania książki i dyskusji nad jej rolą jako swoistego przewodnika dla polskich menedżerów zaczęliśmy coraz bardziej dostrzegać potrzebę stworzenia podręcznika dla menedżera-praktyka, najczęściej bardzo słabo poruszającego się w materii finansów firmy w warunkach rynkowych. W końcu, już po ukończeniu książki, doszliśmy do wniosku, my kierujący szkołą, a jednocześnie włączeni w proces jej powstawania, że byłoby ogromną szkodą, aby ta książka miała służyć jedynie niewielkiej stosunkowo liczbie naszych studentów. Postanowiliśmy więc udostępnić ją szerszemu gronu odbiorców.

Wydając książkę wyszliśmy z koncepcją stworzenia podręcznika dwujęzycznego, w wersji polsko-angielskiej. Dało to możliwość jej studiowania w obydwu językach. Mogą więc korzystać z tej książki również pracownicy anglojęzyczni z firm zagranicznych, prowadzących działalność w Polsce. Szczególnie jednak taki układ książki stwarza możliwość przyswojenia sobie międzynarodowego, angielskiego nazewnictwa finansowego. Wielu terminów w ogóle w naszym ekonomicznym słownictwie wcześniej nie używano, wiele wymaga właściwego zdefiniowania w języku polskim, wiele ciągle nie ma jeszcze polskiego nazewnictwa.

Książka spotkała się z bardzo dobrym odbiorem czytelników, czego wyrazem było szybkie wyczerpanie pierwszego nakładu. Nieustające zainteresowanie książką skłoniło nas do przygotowania drugiego wydania.

Autor, prof. N. Skov, dopisał dwa nowe rozdziały, a ponadto uwzględniając sugestie czytelników pierwszej edycji, na końcu rozdziału zamieścił zadania. Odpowiedzi do nich można znaleźć na końcu książki.

Wraz z autorem, który ponownie jako visiting profesor będzie prowadził wykłady w Wyższej Szkole Zarządzania w semestrze wiosennym, mamy niezmienne pragnienie, aby książka pomogła Państwu wzbogacić wiedzę o tej ciekawej, ale i trudnej problematyce, a także osiągnąć sukcesy zawodowe.
Jerzy i Zuzanna Kalisiak
------------------------------------------------------------------------------------------------

Przedmowa

Historii nie można zmienić. Nieszczęścia, jakich niepotrzebnie doświadczyło kilka pokoleń ludzi i poniesione przez nie trudy pozostaną na zawsze pomnikami chciwości, egoizmu i niekompetencji politycznych przywódców. Lecz dzisiaj błędne teorie są odrzucane, prawda zastępuje oszustwo, akceptacja rzeczywistości bierze górę nad myśleniem życzeniowym. W rezultacie bieg wydarzeń zmienia kierunek dlatego, że wystarczająco dużo rozsądnie myślących ludzi podejmuje wyzwanie.

W Polsce jest bardzo wielu rozsądnie myślących ludzi. Obserwując odważną próbę Polaków przejścia od centralnego planowania do gospodarki rynkowej, często czułem się usatysfakcjonowany z powodu doświadczeń, które skłoniły mnie do rozpoczęcia badań nad problemami, pojawiającymi się w obliczu wielkiej niewydolności systemu realnego socjalizmu, co zmusiło obywateli do nacisku na zmianę kursu.

Impuls do rozpoczęcia tych badań pojawił się w czasie podróży po Jugosławii cztery lata temu. W celu kontynuowania pracy zdecydowaliśmy, moja żona i ja, że urlop w nadchodzącym roku 1990/91 spędzimy podróżując po Europie Wschodniej, gdzie centralne planowanie wydawało się być dobrze umocnione. Całkiem nieoczekiwanie reżimy komunistyczne w Europie Wschodniej zaczęły się rozpadać na naszych oczach. W Polsce zmiany dokonały się najszybciej i uzyskały największy zasięg. Zdecydowaliśmy się tu przyjechać, obserwować, uczyć i w miarę możliwości pomagać. I nie żałujemy tego kroku. Nasza działalność w Polsce przyniosła nam coś więcej niż statystyczne rozpoznanie rzeczywistości. Poznaliśmy psychologię rozpadającego się systemu, schematy myślowe, jakie narzuca traktowanie - w niektórych dziedzinach - założeń jak faktów oraz podporządkowanie godności i praw człowieka wszechobecnej nadrzędności państwa.

Ale nawet dzisiaj nie jestem pewien, jaki będzie rezultat wysiłków Polaków. Czy zobaczymy wolny rynek zapuszczający korzenie i rozkwitający na resztkach gospodarki centralnie planowanej? Czy społeczeństwo przełamie postawę bierności i bojaźni, które zostały mu głęboko wpojone w totalitarnym państwie? Znalezienie odpowiedzi na te pytania pozwoliłoby na określenie tempa i powodzenia zmian. Ale wiem, że jeśli istnieje naród, który może tego dokonać, to są nim Polacy!

Zdecydowałem się napisać to niewielkie wprowadzenie, aby wesprzeć studentów i menedżerów, zmagających się z nieznanymi tu dotąd prawami wolnego rynku. Zasugerował mi to prof. Andrzej Zawiślak, który rozpoznał wiele potrzeb raczkującego polskiego rynku. Równie wiele jestem winien pani Grażynie Staniszewskiej, posłance z Bielska Białej. Jej zaproszenie - poprzez „Solidarność” stanu Michigan - przywiodło nas w pierwszej kolejności do Polski. Dziękuję także panu Bronisławowi Wilkowi, posłowi z Opola, przewodniczącemu Sejmowej Komisji Prywatyzacyjnej, w której pracach uczestniczyłem. Pozwoliło mi to zapoznać się ze szczególnymi problemami wyrwania przedsiębiorstw z martwej ręki państwa. Najwięcej jednak zawdzięczam prof. Jerzemu Kalisiakowi i jego żonie Zuzannie - niestrudzonym menedżerom i duchowym przewodnikom w nauczaniu racjonalnego zarządzania i kształtowania zasad przyszłego, polskiego wolnego rynku.
Warszawa, styczeń 1991 r.
Niels A. Skov.
------------------------------------------------------------------------------------------------

Wstęp do wydania drugiego

W ciągu zaledwie dwóch lat od ukazania się pierwszego wydania książki upadek Związku Radzieckiego nie pozostał bez wpływu na gospodarkę krajów Europy Środkowej i Wschodniej, czyniąc w niektórych krajach i tak trudny proces transformacji jeszcze bardziej uciążliwym. Z dużą satysfakcją obserwuję zatem przemiany zachodzące w Polsce. Mimo pewnych politycznych zawirowań, Polacy konsekwentnie przekształcają swoją gospodarkę w nowoczesną gospodarkę rynkową, opierając się na zachodnich wzorach. Pozytywne rezultaty tych przemian są w Polsce widoczne.

Na tle dokonujących się zmian należy jednak zauważyć, że proces prywatyzacji przebiega zbyt powoli, niewykluczone, iż z powodu trudności, jakie napotyka ustalenie rynkowej wartości firm państwowych. Dlatego właśnie niniejsze wydanie zostało uzupełnione o kwestie wyceny przedsiębiorstw. Aby ułatwić studentom zrozumienie tych ważnych zagadnień, po zakończeniu każdego rozdziału zamieszczamy zestaw pytań i przegląd problemów.
Niels A. Skov
------------------------------------------------------------------------------------------------

Uwagi

Wydaje mi się, że chciwość, egoizm i niekompetencja są zjawiskami ponadustrojowymi i odnoszą się nie tylko do politycznych przywódców. Odnoszę wrażenie, że chciwość i egoizm w Polsce „budującej kapitalizm” zdecydowanie się spotęgowały, natomiast niekompetencja równie wyraźnie zmalała. Szkoda tylko, że wzrost chciwości i egoizmu przybrał zbyt duże rozmiary, natomiast spadek niekompetencji zbyt małe.

Początkowo zamierzałem ograniczyć cytowanie wstępu tylko do zagadnień merytorycznych, z pominięciem jakichkolwiek elementów politycznych. Zmieniłem zamiar. Zbyt wyraźnie i zbyt dużo popełniono błędów przy prywatyzacji. Zbyt dużo mamy bulwersujących afer popełnianych przez ludzi, którzy wykorzystując słabość naszego aparatu państwowego, chcą się szybko i niezbyt uczciwie wzbogacić. Zbyt niemoralne jest postępowanie znacznej części naszych „elit” gospodarczo-politycznych, które, nie bacząc na nędzę społeczeństwa, i własną nieudolność zarządzania, fundują sobie „horrendalne pensje” nawet w sytuacji, gdy dla własnej załogi brakuje pracy i pieniędzy na wypłatę.
To musi bulwersować każdego uczciwego człowieka.

Proponuję jednak pamiętać, że Autor pisał książkę przed wielu laty, gdy ogromna większość Polaków była pod wrażeniem przemian i miała jeszcze nadzieję na szybką poprawę swego losu. Sam, zapewne też wierzył, że Polacy będą wreszcie mądrzejsi, i nie zmarnują szansy. Niestety, rozum jak zwykle w Polsce, nie był w cenie. Skutki „widać, słychać i czuć”. Inna rzecz, czy na niedostatek naszego przygotowania się do bardzo złożonych procesów transformacji, nie wpłynęli niektórzy Zachodni doradcy, zalecający pośpiech we wprowadzaniu nowych rozwiązań, i niektórzy nasi przywódcy, którzy im uwierzyli. Sprawy są kontrowersyjne.

Co do samej książki. Proponuję pamiętać, że to jest tylko podręcznik, wprawdzie nie tylko dla studentów, ale także dla praktyków chcących się podszkolić, ale zawsze tylko podręcznik, a nie jakaś analityczna rozprawa. Podkreślam to z uwagi na ogromną złożoność niektórych zagadnień i ich wydźwięk praktyczny, gdyby je analizować głębiej.
Daje też znać o sobie upływ czasu od napisania książki i nasza obecna, choć dość kontrowersyjna, wiedza o polskich reformach i stanie polskiej gospodarki.
Anonimus.
......................................................................................................................
Spis treści
Przedmowa ......... 9
Wstęp do wydania drugiego ......... 11
1 Forma prawna ......... 13
2 Pozyskiwanie kapitału ......... 27
3 Rola finansów i dyrektora do spraw finansowych ......... 51
4. Sprawozdania finansowe ......... 71
5 Ocena wyników finansowych ......... 95
6 Wartość pieniądza w czasie ......... 117
7 Problem ryzyka ......... 137
8 Metody wyceny wartości akcji i obligacji ......... 151
9 Koszt i struktura kapitału ......... 165
10 Budżetowanie inwestycji ......... 193
11 Rada dyrektorów ......... 209
12 Prywatyzacja: perspektywą dla rządu ......... 223
13 Prywatyzacja: perspektywą dla przedsiębiorstwa ......... 235
......................................................................................................................
Contens
Preface ......... 8
Introduction to Second Edition ......... 10
1 The Legal Structure ......... 12
2 Raising Capital ......... 26
3 The Role of Finance and the Financial Manager ......... 50
4 Financial Statements ......... 70
5 Evaluating Financial Perfomance ......... 94
6 Time Value of Money ......... 116
7 Dealing With Risk ......... 136
8 Assessing the Value of Stocks and Bonds ......... 150
9 Capital Cost and Capital Structure ......... 164
10 Budgeting Capital ......... 192
11 The Board of Directors ......... 208
12 Privatization: The Government Perspective ......... 222
13 Privatization: The Enterprise Perspective ......... 234
......................................................................................................................

1 Forma prawna ......... 13

Przedsiębiorstwa przyjmują różne formy prawne w zależności od takich czynników, jak wielkość, charakter działalności firmy (produkcja lub usługi), motyw działania, preferencje właścicieli itd. We wszystkich zachodnich gospodarkach rynkowych rozwinęły się trzy podstawowe formy prawne działalności przedsiębiorstw: wyłączna własność samodzielnego przedsiębiorcy, spółka i korporacja.

Wyłączna własność przedsiębiorcy ......... 13
...
Spółka ......... 15
...
Korporacja ......... 19
...
Struktury organizacyjne ......... 23

Do stworzenia formalnych struktur organizacyjnych można wykorzystywać wiele projektów. Od wielu lat, zarówno przedsiębiorstwa, jak i organizacje nie mające na celu prowadzenia działalności gospodarczej, stosują pewne podstawowe wzory. Najpopularniejszą strukturę funkcjonalną przedstawia rysunek 2. .... Występuje on niemal zawsze w pewnej liczbie schematów organizacyjnych. Nowsze projekty zmierzają w kierunku większej decentralizacji władzy i na najwyższym poziomie zarządzania przesuwają akcent na rozbudowę komunikacji wewnątrz organizacji. Graficznie forma ta przedstawiona jest na rysunku 3.
...
Pytania ......... 25

1. Proszę opisać trzy podstawowe formy organizacji przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej.
2. Która forma jest dominująca pod względem wielkości obrotów?
3. Jakie są zalety wyłącznej własności przedsiębiorcy?
4. Dlaczego spółka akcyjna (korporacja) jest najbardziej predestynowana do rozwoju?
5. Jakie typy przedsiębiorstw wykorzystują formę spółki?
6. Proszę opisać role głównych grup interesów w korporacji: akcjonariuszy, dyrektorów i prezydenta oraz określić ich wzajemne powiązania.

2 Pozyskiwanie kapitału ......... 27

Pojęcie stopy procentowej ......... 27

Stopę procentową można rozpatrywać jako rentę, jaką pożyczkobiorca musi opłacić za przywilej korzystania z pieniędzy udostępnionych mu przez pożyczkodawcę. Rencie tej odpowiada pojęcie stopy procentowej. Bieżąca stopa procentowa jest tworzona na podstawie realnej stopy procentowej poprzez jej korektę o czynniki ryzyka, oczekiwania inflacyjne i preferencje płynności, która jest naturalną skłonnością do lokowania funduszy w krótkoterminowe papiery wartościowe.

Realna stopa procentowa ......... 27

Gdyby nie było inflacji ani deflacji, ani ryzyka czy niepewności, czy preferencji płynności (innymi słowy świat byłby idealny), o koszcie pieniądza decydowałaby realna stopa procentowa równoważąca podaż funduszy pieniężnych (oszczędności) ze zgłaszanym na nie przez inwestorów popytem.

Bieżąca stopa procentowa ......... 29

Bieżąca stopa procentowa, której żąda posiadacz funduszy pieniężnych, zawiera w sobie realną stopę procentową oraz kompensatę za dwa dodatkowe czynniki.
…
Transakcje pieniężne ......... 33
W gospodarce rynkowej pieniądz stale krąży , podobnie jak krew w organizmie.
…

Rynki finansowe ......... 33

Pożyczkodawcy oraz podmioty zgłaszające popyt na pożyczki i kapitał inwestycyjny mogą kontaktować się i dokonywać transakcji na rynkach finansowych. W Stanach Zjednoczonych ważnymi rynkami finansowymi są: rynek pieniężny i rynek kapitałowy.
…
Rynek pieniężny ......... 35

Rynku pieniężnego nie można utożsamiać z jakimś konkretnym miejscem lub instytucją czy organizacją. Tworzą go po prostu związki finansowe między pożyczkodawcami i pożyczkobiorcami kapitału krótkoterminowego o okresie zwrotu do jednego roku.
…
Uczestnicy rynku pieniężnego ......... 37
...
Metoda działania ......... 37

Jeśli rząd lub korporacja emitują papiery wartościowe, czy też sprzedają lub kupują je na rynku wtórnym, transakcje te mogą być dokonane albo w sposób bezpośredni miedzy kupującym i sprzedającym, albo przez pośredników, takich jak bank, firma maklerska, czy pośrednik w obrocie papierami rządowymi.

Rynek kapitałowy ......... 37

Podczas gdy rynek pieniężny obsługuje transakcje krótkoterminowe, rynek kapitałowy umożliwia poszukującym kapitału długoterminowego znalezienie pożyczkodawców, którzy są w stanie sprostać ich potrzebom.
…
Giełdy papierów wartościowych ......... 39

Celem giełd papierów wartościowych jest stworzenie ciągłego rynku tych papierów przy cenach, które zmieniają się w sposób stopniowy i uporządkowany. Istnienie giełd zapewnia inwestorom płynność , czyli możliwość pozbycia się inwestycji w dowolnym momencie. Gdyby nie było giełd, kupujący i sprzedający musieliby szukać się nawzajem przypadkowo lub trzymać papiery wartościowe i obligacje aż do upływu terminu wymagalności, a akcje bez jakiejkolwiek możliwości wycofania zaangażowanego kapitału.

Ustalanie cen akcji ......... 39

Celem giełd jest umożliwienie rozproszonemu kapitałowi znajdowania najkorzystniejszych lokat poprzez funkcjonowanie w efektywny sposób. Poprzez rynek efektywny rozumiemy taki rynek, na którym papiery wartościowe są przedmiotem obrotu po cenach ustalonych przez kupujących i sprzedających po przeanalizowaniu przez nich wszystkich dostępnych informacji o firmie emitującej papier: jej dotychczasowych wyników, obecnego stanu, perspektyw na przyszłość itp.

Papiery wartościowe ......... 41

Przedsiębiorstwa i rząd mogą pozyskiwać długoterminowe fundusze za pomocą pożyczek w formie obligacji. Firmy mogą także pozyskiwać długoterminowe fundusze przez sprzedaż akcji zwykłych, które oznaczają prawo własności korporacji. Firmy mogą także zdobywać fundusze przez emisję akcji uprzywilejowanych – specjalnej formy kapitału, która łączy pewne cechy akcji zwykłych i obligacji. Ponieważ menedżer zajmujący się sprawami finansowymi musi być zaznajomiony zarówno a akcjami jak i obligacjami, omówimy je bardziej szczegółowo.

Obligacje korporacyjne ......... 41
...
Akcje zwykłe ......... 43
...
Akcje uprzywilejowane ......... 45
...
Pytania ......... 49

1. Dlaczego inwestorzy z reguły preferują utrzymanie płynności?
2. Co to są rynki finansowe i jakiemu celowi służą?
3. W jaki sposób wiadomość korzystna dla firmy z punktu widzenia wpływu na jej zyski wpłynie na cenę jej akcji?

Zadania
...
3 Rola finansów i dyrektora do spraw finansowych ......... 51

Większość planów działalności i podejmowanych decyzji jest oceniana według kryteriów finansowych, a dyrektor ds. finansowych ciągle odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu firmą. Rozmiary i znaczenie komórki finansowej zależą od wielkości przedsiębiorstwa. W małych firmach funkcja finansowa jest zazwyczaj wykonywana przez dział rachunkowości, ale w miarę rozwoju firmy zazwyczaj powstaje oddzielny dział finansowy.

Finanse a ekonomia

(…) zakres finansów jest ściśle związany z ekonomią. Dyrektor ds. finansowych musi obserwować zmiany efektywności gospodarczej i zmiany w polityce ekonomicznej.
(…) pożądane jest, aby posiadał podstawową wiedzę mikroekonomiczną.

Finanse a rachunkowość

Funkcje finansów i rachunkowości są ściśle ze sobą związane i mogą się czasami pokrywać.

Metoda wyodrębniania funduszy

Rolą księgowego jest dostarczanie i opracowywanie danych do ustalania wyników firmy, oceny jej pozycji finansowej oraz płacenia podatków. Księgowy przygotowuje sprawozdanie finansowe, działając według standardowych zasad przyjętych w tym zawodzie.
Natomiast dyrektor ds. finansowych musi troszczyć się o płynność firmy, tj. posiadanie przez nią funduszy wystarczających do zaspokojenia potrzeb bieżącej działalności. Dlatego przede wszystkim poświęca on uwagę przepływom gotówki – przychodom i wydatkom. Ten sposób jest nazywany metodą gotówki, czyli uznawania przychodów i wydatków tylko wtedy, gdy rzeczywiście nastąpi wpływ lub odpływ gotówki.

Podejmowanie decyzji

Zasadnicza różnica pomiędzy finansami a rachunkowością leży w dziedzinie podejmowania decyzji. Podczas gdy księgowy pracuje nad gromadzeniem i prezentacją danych finansowych, dyrektor ds. finansowych ocenia sprawozdania księgowe, przygotowuje dane uzupełniające i analizuje te materiały. Na tej podstawie podejmuje decyzje dotyczące działań, jakie zostaną podjęte przez firmę. Obszary uwagi rachunkowości i finansów różnią się więc wyraźnie. Księgowy dostarcza danych i sprawozdań na temat przeszłych, obecnych i przyszłych operacji firmy. Dyrektor ds. finansowych wykorzystuje te dane łącznie z materiałami uzupełniającymi w procesie podejmowania decyzji. W ten sposób zbliża się on do roli dyrektora generalnego przedsiębiorstwa.

Główne zadania dyrektora ds. finansowych

W celu zrozumienia podstawowych działań dyrektora ds. finansowych należy na nie spojrzeć w świetle sprawozdań finansowych firmy. Do zadań dyrektora należą: 1) analiza finansowa, 2) planowanie i zarządzanie strukturą aktywów firmy oraz 3) planowanie i zarządzanie strukturą finansową firmy.

Analiza finansowa

Praca analityczna dyrektora ds. finansowych obejmuje: 1) przedstawienie danych księgowych i finansowych w formie pozwalającej na dokonanie przeglądu finansowej sytuacji firmy; 2) ocenę, czy potencjał produkcyjny jest na właściwym poziomie; 3) ustalenie z dużym wyprzedzeniem, kiedy będzie potrzebne dodatkowe finansowanie.

Kształtowanie struktury aktywów

Zarządzanie strukturą aktywów polega na ustalaniu proporcji różnego typu aktywów wykazanych w bilansie firmy. W tym znaczeniu termin proporcja odnosi się do stosunku środków obrotowych do środków trwałych.

Kształtowanie struktury finansowej

Na podstawie informacji zawartej w pasywach bilansu dyrektor ds. finansowych podejmuje dwie ważne decyzje. Po pierwsze musi określić najwłaściwszą proporcję długo- i krótkoterminowego finansowania firmy. Ta decyzja żywotnie wpływa zarówno na rentowność jak i płynność firmy. Po drugie musi mądrze wybrać preferowane w danym momencie źródła krótko- i długoterminowego finansowania. O ile kierownicy ds. finansowych prawie zawsze są ograniczeni koniecznością, o tyle powinni stale analizować możliwe warianty i koszty oraz długoterminowe perspektywy.

Podstawowy cel dyrektora ds. finansowych

Chociaż dyrektorzy korporacji mogą być jej współwłaścicielami, bądź przez indywidualny zakup akcji, bądź istniejący system motywacyjny, to jednak w większości wielkich korporacji funkcja własności jest oddzielona od funkcji zarządzania. Dlatego opisane wyżej zadania dyrektora ds. finansowych powinny być prowadzone dla osiągnięcia celów właścicieli firmy – akcjonariuszy. Jeżeli odnosi on sukcesy w realizacji tych celów, zazwyczaj osiąga także własne cele finansowe i zawodowe. Z ogólnego punktu widzenia powinniśmy najpierw przyjrzeć się znaczeniu maksymalizacji zysków*, a następnie opisać maksymalizację bogactwa.

*Uwagi. Moim zdaniem (i na pewno nie tylko moim), z wielu powodów (wcale nie tylko lewicowych) jest to jednostronne a nawet niebezpieczne stawianie sprawy. W tej chwili, i w tym miejscu, tematu nie chcę rozwijać. (Na wielu innych moich stronach, w tym w prezentacji literatury, jest on już mocno zamarkowany - czasami sporo rozwinięty, zarówno pod kątem technicznej sprawności zarządzania, jak i problemów ogólnospołecznych). Naturalnie: przyjrzenie się jest celowe (i konieczne), a problem tylko w tym, jakie się z tego wyciąga wnioski i ustala cele oraz metody realizacji celów.
Anonimus

Znaczenie zysku

Niektórzy ludzie są przekonani, że nadrzędnym celem firmy jest po prostu maksymalizacja zysku. Jeśli byłoby to prawdziwe, zadanie dyrektora ds. finansowych sprowadziłoby się do dokonania wyboru tej spośród dostępnych możliwości, która może przynieść największe zyski. (...)

Uwagi – jw.
Anonimus

Rozkład dochodów w czasie
…
Ryzyko

Maksymalizacja zysku prowadzi do lekceważenia ryzyka...

Dochody

Akcjonariusze otrzymują dochody bądź w postaci dywidend, bądź z tytułu sprzedaży swoich akcji po cenie wyższej niż ta, którą zapłacili przy kupnie.
Większość firm prowadzi politykę w zakresie dywidend w taki sposób, że akcjonariusze wiedzą, czego mogą oczekiwać.

Pytania

1. Proszę wyjaśnić dlaczego dyrektor ds. finansowych musi dobrze znać podstawy ekonomii?
2. Proszę opisać różnice miedzy finansami a rachunkowością ze szczególnym uwzględnieniem ich stosunku do przepływu gotówki.
3. Jakie są podstawowe zadania dyrektora ds. finansowych?
4. Dlaczego zarówno ryzyko jak i stopa zwrotu muszą być brane pod uwagę przez dyrektora ds. finansowych przy ocenie projektu?
5. Jaki jest cel działania dyrektora ds. finansowych?

4 Sprawozdania finansowe ......... 71

W toku swojej działalności korporacja potrzebuje raportów i sprawozdań, które dostarczają bieżących informacji o jej operacjach finansowych. (...)

List prezydenta firmy ......... 71

Zarządzający najwyższego szczebla wykorzystują list prezydenta jako główny środek porozumienia się z właścicielami. List zawiera sprawozdanie z wyników korporacji w minionym roku oraz wytyczne, plany i prognozy na nadchodzący rok. Ważniejsze wydarzenia, takie jak zmiany personelu zarządzającego, wprowadzenie nowych produktów lub wejście na nowe rynki, są przedstawiane nieco szerzej, łącznie z ich przewidywanym wpływem na wyniki finansowe. List zazwyczaj akcentuje prognozy na najbliższą przyszłość, gdyż są one przedmiotem szczególnego zainteresowania akcjonariuszy przy planowaniu sposobu zainwestowania kapitału.*

* Proponuję przeczytać też: Prawda o raportach rocznych, E. Brigham: Podstawy zarządzania finansami, tom. 1, str. 49, poz. 16 prezentowanej literatury.
Anonimus


Sprawozdania finansowe ......... 73

Obok listu prezydenta, raport dla akcjonariuszy zawiera komplet sprawozdań finansowych. Komisja ds. Giełd Papierów Wartościowych wymaga (jako minimum) czterech podstawowych sprawozdań finansowych: 1) rachunku wyników, 2) bilansu, 3) sprawozdania z dochodu zatrzymanego i 4) sprawozdania ze zmian w sytuacji finansowej. Sprawozdania te muszą być skontrolowane i zaaprobowane przez firmę dyplomowanych biegłych księgowych.
Sprawozdania, właściwie czytane i interpretowane, dają czytelnikowi kompletny, poglądowy obraz działalności firmy i jej wyników w wyrażeniu liczbowym. Dlatego też umiejętność zrozumienia prezentowanych w nich informacji ma zasadnicze znaczenie.*

* Mogę doradzić głównie wnikliwość ocen. Nawet bez żadnych złych zamiarów materiały mogą być czymś zniekształcone, nawet nieświadomie – w ramach rutyny, i w ramach tej samej rutyny przez biegłych nie zauważone. Naturalnie, czasami (albo i często) do wnikliwej oceny nie wystarczą same tylko sprawozdania finansowe, ani nawet w ogóle sprawozdania. Tematy złożone.
Anonimus

Rachunek wyników ......... 73

Rachunek wyników zazwyczaj obejmuje okres jednego roku, kończący się ostatniego dnia roku fiskalnego firmy. Większość firm za rok fiskalny przyjmuje rok kalendarzowy... (...)

Bilans ......... 77

Bilans przedstawia w zbiorczej formie sytuację finansową firmy na koniec okresu* odpowiadającego okresowi rachunku wyników. Nazwa bilans pochodzi od zbilansowanych w nim aktywów (czyli tego, co firma posiada) i pasywów (zobowiązań), którymi może być dług (to, co firma jest winna wierzycielom) lub kapitał własny (pieniądze dostarczone przez akcjonariuszy). (...)

* Czasami, nawet już następnego dnia sytuacja finansowa firmy może być gruntownie inna. Poza zwykłym zbiegiem okoliczności, zamykanie okresu rozliczeniowego niekiedy może sprawiać pewną pokusę retuszowania wyników. Warto analizować dane również za kilka następnych miesięcy po zamknięciu okresu rozliczeniowego.
Anonimus

Sprawozdanie z dochodu zatrzymanego ......... 81

Sprawozdanie z dochodu zatrzymanego służy do skorygowania dochodu zatrzymanego o zysk netto, który wykazano w rachunku wyników firmy, pomniejszony o dywidendy wypłacone w gotówce, w dochodzie zatrzymanym. (...)

Obraz przepływów środków pieniężnych w firmie ......... 83

Zanim przejdziemy do sprawozdania ze zmian sytuacji finansowej , musimy przyjrzeć się przepływowi gotówki w przedsiębiorstwie. Rysunek 11 jest graficzną ilustracją kanałów przepływu gotówki w firmie produkcyjnej. (...)

Sprawozdanie ze zmian w sytuacji finansowej ......... 85

Sprawozdanie ze zmian w sytuacji finansowej pokazuje, jakie fundusze wpływają do firmy i wypływają z niej w ciągu roku. Może być ono nazywane także sprawozdaniem ze źródeł pochodzenia i sposobu wykorzystania gotówki, ponieważ daje obraz operacji firmy i sposobu ich finansowania w ciągu roku. Metoda przygotowania takiego sprawozdania jest przedstawiona na poniższym przykładzie:
(...)

Zastosowanie sprawozdania ze zmian w sytuacji finansowej ......... 91

Zarządzający firmą oraz jej właściciele i eksperci do spraw rynku mogą na podstawie tego sprawozdania wyrobić sobie obraz przepływów funduszy w firmie w ciągu roku. Dyrektor ds. finansowych wnikliwie bada wszelkie zmiany, aby upewnić się, że są one zbieżne z jego celami i polityką, a także czy dokonuje się płatności na cele fiskalne. Może on również wykorzystać sprawozdanie do przeanalizowania wpływu projektowanych operacji na przepływy gotówki.

Pytania ......... 93
1.
2.
3.
4.
5.
Zadania ……. 93...
...

5 Ocena wyników finansowych ......... 95

Od najdawniejszych czasów przedsiębiorcy uważali, że sukces powinien być mierzony rentownością przedsiębiorstwa. Wkrótce także zorientowano się, że rentowność musi być mierzona w odniesieniu do np. liczby zatrudnionych w firmie, wielkości zaangażowanego kapitału, wielkości sprzedaży lub przez porównanie jej z wynikami innych, podobnych przedsiębiorstw. Obecnie wszystkie te kryteria są stosowane do oceny zdolności przynoszenia zysku przez firmę oraz jakości zarządzania, ponieważ nowoczesna analiza statystyczna opiera się na liczbach dostępnych w sprawozdaniach finansowych firmy. W tym rozdziale zdefiniujemy i omówimy wskaźniki finansowe, a następnie zademonstrujemy ich zastosowanie w analizie porównawczej.

Wskaźniki finansowe ......... 95

Wskaźniki finansowe ze względów praktycznych są pogrupowane według czterech kategorii: wskaźniki płynności, aktywności, rentowności i zadłużenia. Pierwsze trzy dostarczają informacji niezwykle ważnych z punktu widzenia bieżącej, krótkoterminowej działalności firmy. Dlatego w pierwszej kolejności im właśnie powinno poświęcić się uwagę, gdyż jeśli nie zapewnimy firmie warunków działania w najbliższej przyszłości, o dłuższą perspektywę możemy nie martwić się w ogóle. Po omówieniu obrazu bieżącej działalności firmy należy przejść do omówienia wskaźników zadłużenia, aby przedstawić długoterminowe perspektywy firmy.

Wskaźniki płynności ......... 95

Zasadnicze znaczenie dla firmy ma zdolność wypełniania przez nią zobowiązań, gdy stają się one wymagalne, w przeciwnym razie wierzyciele wkrótce stracą cierpliwość i spowodują postawienie firmy w stan upadłości. Zdolność do regulowania zobowiązań krótkoterminowych zależy od płynności, czyli natychmiastowego dostępu do gotówki. Do pomiaru płynności służą następujące wskaźniki: (...)

Wskaźniki rentowności ......... 97

Ponieważ ostatecznym celem działalności gospodarczej jest osiąganie zysku, to jego mierzenie staje się pierwszoplanowym celem zarówno dla analityków z zewnątrz, jak i dla zarządzających firmą. W zależności od potrzeb rentowność może być mierzona przez odniesienie dochodów firmy do wielkości sprzedaży, wielkości aktywów oraz do kapitału według księgowej lub rynkowej ceny akcji. Następujące wskaźniki pozwalają na dokonanie oceny rentowności według jednego lub wszystkich poniższych kryteriów: (...)

Wskaźniki zadłużenia ......... 99

Zadłużenie firmy można mierzyć przez odniesienie długu do całkowitych aktywów lub do kapitału własnego. Celowa jest także ocena zadłużenia w świetle zdolności firmy do obsługi długu, tj. zdolności do spłaty odsetek, w wymaganych terminach płatności. W tym celu są stosowane następujące wskaźniki: (...)

Zastosowanie wskaźników ......... 101

Właściwie zastosowane cztery wymienione wyżej grupy wskaźników finansowych pozwalają fachowemu analitykowi dokonanie oceny wyników firmy i jej perspektyw przy uwzględnieniu istniejących trendów oraz ogólnej jakości zarządzania. W celu uzyskania pełnego obrazu sytuacji firmy należy posługiwać się także analizą szeregów czasowych, która umożliwia porównanie obecnych i przeszłych wyników firmy, oraz analizą przekrojową, która pozwala na ocenę wyników firmy na podstawie porównań z wynikami innych firm tej samej branży lub o podobnym typie działalności. (...)

Tabela 8. Rachunek wyników Equity Oil., Inc. .......... 101
(...)

Tabela 9. Bilans Equity Oil., Inc. .......... 103
(...)

Analiza wyników ......... 107

Dla uproszczenia analiza szeregów czasowych na przykładzie ... została przeprowadzona tylko do dwóch lat ... Zwykle wykorzystuje się dane z 3-5 lat, aby uzyskać lepszy obraz trendów ... Omówimy teraz otrzymane wyniki z punktu widzenia podmiotów zainteresowanych w przeprowadzeniu takiej analizy.

Płynność ......... 107

Płynność firmy jest przedmiotem szczególnego zainteresowania wierzycieli, gdyż wskazuje na zdolność przedsiębiorstwa do wywiązywania się z zobowiązań w momencie ich wymagalności. Istnieją niezliczone przykłady firm, które zostały postawione w stan bankructwa, ponieważ utraciły płynność, mimo że inne wyniki ich działalności były dobre.

Aktywność ......... 107

Aktywność wskazuje, jak szybko firma przekształca w gotówkę swoje należności i zapasy. Obrazują one kwalifikacje i czujność zarządzających zarówno najwyższego i średniego szczebla.

Rentowność …….. 107

Kiedy rentowność firmy jest zadawalająca? Odpowiedź na to pytanie staje się jasna, gdy marże zysku przedstawione w rachunku wyników porówna się z danymi branżowymi najlepiej w obu przypadkach w postaci szeregów czasowych. Wskaźnik rentowności kapitału pokazuje, jak firma wykorzystała swoje aktywa dla osiągnięcia zysku i łączy rentowność netto z efektywnością obrotu całkowitymi aktywami. Oczywiście pożądane jest, aby wskaźnik ten osiągnął możliwie najwyższą wartość.* Wskaźniki rentowności są uważnie obserwowane przez akcjonariuszy, zarówno aktualnych jak i potencjalnych, a także przez maklerów i banki inwestycyjne.

* Rozsądek podpowiada podchodzić do tego ostrożnie, z wyczuciem sytuacji i możliwych rozwiązań oraz skutków.
Anonimus

Tabela 10. Sprawozdanie analityczne – wskaźniki finansowe Equity Oil., Inc. .......... 109
(...)

Zadłużenie ......... 111

Zadłużenie firmy wpływa ujemnie na jej zyski, a także zwiększa ryzyko. Stopień zadłużenia można mierzyć przez odniesienie długu do innych pozycji bilansu, zwłaszcza aktywów i kapitału; pokazuje on, w jakiej części firma jest finansowana pieniędzmi osób innych niż akcjonariusze. Oceniając, czy zadłużenie jest umiarkowane, czy nadmierne, należy wziąć pod uwagę zdolność firmy do obsługi długu. Dlatego też prawidłowa analiza zadłużenia opiera się na relacjach, które uwzględniają oba te kryteria. Pojęcie leverage, o którym tak dużo ostatnio się mówi, szczególnie w odniesieniu do fuzji i przejęć przedsiębiorstw, oznacza równoczesny wzrost ryzyka i dochodów przez zwiększenie udziału finansowania o stałym koszcie w finansowaniu aktywów firmy.

Kto jest zainteresowany …….. 111

Jak wspomniano, wiele podmiotów interesuje się wynikami firmy w drodze analizy jej wskaźników finansowych. Przede wszystkim są to, oczywiście, zarządzający firmą. Z analizy wskaźników wynika, po pierwsze, jak kompetentnie każdy z nich wykonywał swoją pracę. Po drugie, uzyskuje się informacje o kondycji i perspektywach przedsiębiorstwa, którego są oni integralną częścią. Ponadto zarządzający, akcjonariusze, bankierzy, dostawcy, klienci, maklerzy i konkurenci – wszyscy szukają informacji opartych na danych finansowych.

Pytania ......... 113
1.
2.
3.
4.
5.

Zadania ……. 113
...

6 Wartość pieniądza w czasie ......... 117

Wartość kontra czas ......... 117

Uważa się powszechnie, że dolar otrzymany dzisiaj jest wart więcej niż dolar otrzymany jutro. Jest tak nie dlatego, że inflacja pomniejsza wartość pieniądza, choć ten czynnik również odgrywa rolę, ale dlatego, że dolar otrzymany dzisiaj może zarobić, a więc jutro można być właścicielem dzisiejszego dolara powiększonego o odsetki. Z tego powodu o pieniądzu mówi się, że ma wartość w czasie.

Przyszła wartość ......... 117

Z powyższych rozważań wynika, że obecna suma pieniężna ma przyszłą wartość, którą można obliczyć przez zastosowanie procentów składanych.
Przykład (...)

Obecna wartość ......... 119

Równie użyteczna – jak możliwość określenia przyszłej wartości obecnej sumy pieniężnej – jest także możliwość określenia obecnej wartości sumy, która będzie otrzymana w przyszłości. Proces znajdowania obecnej wartości, kiedy znana jest przyszła wartość, określa się jako dyskontowanie: jest odwrotnością kapitalizacji odsetek. (...)

Płatności roczne ......... 121
…
Szczególne przypadki ......... 127
…
Częsta kapitalizacja odsetek ......... 127
…
Spłata pożyczki ……. 127
...
Obliczanie stóp wzrostu ......... 131
...
Renta dożywotnia …….. 133
…
Pytania ......... 135
1.
2.
3.
4.
Zadania ……. 135
...
7 Problem ryzyka ......... 137

Istota ryzyka ......... 137
...
Analiza ryzyka ......... 137

Ryzyko związane z zainwestowaniem funduszy firmy rozważny dyrektor ocenia tak dokładnie, jak tylko jest to możliwe. Ale ryzyko w sensie niepewności jest trudne do skwantyfikowania. W następstwie tego dyrektorzy ds. finansowych odchodzą od danych liczbowych na rzecz intuicji, uciekając się do metody znanej jako analiza wrażliwości. Metoda ta zakłada subiektywną ocenę zarówno najwyższych jak i najniższych oczekiwanych dochodów danego aktywu czy inwestycji. Dla jej zilustrowania posłuży przykład. (...)

Kalkulacja prawdopodobieństwa ......... 139

Mając na względzie pożądaną minimalizację ryzyka, eksperci finansowi często wykorzystują nowoczesne techniki statystyczne i teorię prawdopodobieństwa. (...)

Metoda portfela ......... 141

Kiedy proponowana inwestycja dotyczy wyposażenia produkcyjnego... ocena ryzyka może być oparta na analizie wrażliwości lub na statystycznej analizie wskaźników charakteryzujących działalność przedsiębiorstwa. Ale jeżeli problem dotyczy inwestowania czasowo wolnego kapitału lub funduszy gromadzonych z myślą o przyszłym wykorzystaniu, w celu zminimalizowania ryzyka może być zastosowana metoda portfela.
(...)

Korelacja cen akcji ......... 141

Ceny, po których akcje są sprzedawane mogą zmieniać się stale, w miarę jak inwestorzy zmieniają ocenę ich wartości, biorąc pod uwagę wydarzenia wewnętrzne (działania firmy) i zewnętrzne (siły rynkowe). O dwóch papierach wartościowych wykazujących podobne tendencje zmian cen mówi się. że są skorelowane. (...)

Dywersyfikacja portfela ……. 143

W celu zminimalizowania ryzyka dyrektorzy ds. finansowych wybierają akcje o małej dodatniej lub ujemnej korelacji. (...)

Model oceny aktywów kapitałowych ......... 145

W latach sześćdziesiątych profesor ze Stanford University stworzył podwaliny modelu oceny aktywów kapitałowych (CAMP). Jest to narzędzie służące do analizy ryzyka i zysków stosowane szeroko przez dyrektorów ds. finansowych przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Model wykorzystuje współczynnik beta dla każdej z rozważanych inwestycji. (...)

Omówienie modelu oceny aktywów kapitałowych …….. 147

Model ten jest wyznaczony na podstawie kilku założeń, z których najważniejszymi są: 1) horyzont jednego roku, 2) inwestor może pożyczyć nieograniczone ilości funduszy według stopy pozbawionej ryzyka, 3) koszt transakcji jest zerowy, 4) inwestorzy dążą do maksymalizacji zysków, 5) inwestorzy unikają ryzyka, 6) wszystkie zyski są opodatkowane w ten sam sposób, 7) transakcje poszczególnych inwestorów nie powodują reakcji rynku, 8) brak ryzyka niestałego. Takie warunki nie występują na rzeczywistym rynku, ale nie jest to poważne ograniczenie dla tego modelu. Bardziej krytycznie należy się ustosunkować do faktu, że model jest zorientowany na przeszłość i z tego powodu może nie być wiarygodny dla oceny przyszłych wydarzeń.
Ponadto model zakłada istnienie efektywnego rynku, na którym wszyscy inwestorzy mają pełną informację i na tej podstawie dokonują wyborów. Taka sytuacja w rzeczywistości nigdy się nie zdarza... Model ten – mimo niedostatków – jest uważany za narzędzie użyteczne...

Pytania ......... 149
1.
2.
3.
4.
5.
Zadania ……. 149
...
8 Metody wyceny wartości akcji i obligacji ......... 151

Przesłanki wyceny papierów wartościowych ......... 151

Problem uzgodnienia bieżącej wartości firmy jest zawsze intrygujący i czasem stwarza trudności różnym podmiotom: zarządzającym firmą, akcjonariuszom, ewentualnym nabywcą, maklerom, władzom podatkowym, ekspertom ds. rynku itp. Czym właściwie jest wartość firmy? Odpowiedź zależy od okoliczności, w jakich znajduje się firma. Czy upada i grozi jej likwidacja, czy może ktoś zamierza ją przejąć lub kupić jej akcje w charakterze inwestycji długookresowej? Kryteria oceny wartości akcji zależą od odpowiedzi na tego typu pytania. Przyjrzyjmy się zatem kilku popularnym podejściom do problemu wyceny.

Wykorzystanie metody wartości księgowej ......... 151

Wartość księgowa firmy jest wyrażona w dolarach (markach lub złotych) za 1 akcję. Jest ona uzyskiwana przez sprzedaż wszystkich aktywów według wartości księgowej netto (zapisy w księgach), spłatę wszystkich zobowiązań i roszczeń, włączając kapitał uprzywilejowany, oraz przez podzielenie pozostałej kwoty przez liczbę wyemitowanych akcji zwykłych. Ten sposób wyceny pomija zdolność firmy do przynoszenia zysku. Ten sposób wyceny jest prawidłowy pod warunkiem, że aktywa będą mogły być sprzedawane według wartości księgowej. Jednakże jest wiele przypadków... Dlatego nie należy oczekiwać, że akcje będą sprzedawane według wartości księgowej.

Wykorzystanie metody wartości likwidacyjnej ......... 153

Suma, którą można uzyskać w drodze sprzedaży aktywów firmy, nie zważając na ich wartość księgową, jest nazywana wartością likwidacyjną. Metoda wartości likwidacyjnej, choć także pomija zdolność do przynoszenia zysku, oferuje bardziej realistyczny obraz tego, czego mogą oczekiwać posiadacze akcji, w przypadku gdyby likwidacja okazała się konieczna.

Wykorzystanie relacji ceny do dochodu ......... 153

Zamiast przyglądać się statystycznym aktywom jako wskaźnikowi wartości należałoby przypomnieć sobie, że celem przedsiębiorstwa jest zarabianie pieniędzy dla jego właścicieli i jego zdolność do wypełniania tej roli jest chyba lepszym wskaźnikiem wartości firmy. Cena 1 akcji firmy może być postrzegana jako wielokrotność dochodów, jakie przynosi. (...)

Wykorzystanie metody dochodów oczekiwanych ......... 155

Tę metodę wyceny uważa się za najbardziej bezpieczną i z tego powodu jest ona najpowszechniej stosowana. Polega ona na ustaleniu wartości akcji kapitału zwykłego jako sumy obecnych wartości wszystkich przyszłych dywidend w nieskończonym horyzoncie czasu. To podejście pomija problem aktywów, pasywów i kapitału, ogniskując za to uwagę na dywidendach jako jedynym istotnym wskaźniku. Jeżeli przyjmuje się dywidendy stałe, tj. w tej samej wysokości co roku, utworzą one rentę dożywotnią, czyli płatność roczną, która będzie wypłacana bezterminowo. Obecną wartość renty dożywotniej określa równanie (9).
Przykład
(...)
W gospodarce o wysokiej stopie inflacji przyjęcie zasady stałej dywidendy jest nieco pesymistyczne i praktycznie rzadko stosowane. Bardziej korzystne podejście zakłada stały wzrost dywidendy i równanie przyjmuje postać:
(...)
Równanie to, znane jako model Gordona, jest często stosowane przy wycenie akcji.

Wycena obligacji emitowanych przez przedsiębiorstwa ......... 157
…
Obliczanie stopy dochodu w okresie pozostającym do wykupu ……. 161
...
Pytania ......... 163
1.
2.
3.
Zadania ……. 163
...
9 Koszt i struktura kapitału ......... 165

Firma musi zdobyć odpowiedni kapitał w celu zaspokojenia swoich długookresowych potrzeb inwestycyjnych na środki trwałe i musi to uczynić po jak najmniejszym koszcie. Korporacja może czerpać swój kapitał poprzez: 1) zadłużanie się (pożyczki długoterminowe na rynku) i 2) powiększenie kapitału własnego (emisja akcji zwykłych, uprzywilejowanych lub zatrzymanie i gromadzenie dochodów). Proporcja zadłużenia długoterminowego i kapitału akcyjnego jest określana jako struktura kapitału firmy. Struktura ta jest częściowo zdeterminowana przez koszt kapitału pochodzącego z różnych źródeł, a częściowo sama go określa i silnie wpływa na zyskowność akcji firmy.

Koszt kapitału zwykłego ......... 165
…
Koszt nowej emisji kapitału zwykłego ......... 167
…
Koszt dochodu zatrzymanego ......... 169
…
Koszt kapitału uprzywilejowanego ......... 169
…
Koszt zadłużenia długoterminowego (długoterminowego formie obligacji) ......... 171
…
Oddziaływanie struktury kapitału ......... 175
…
Analiza kosztu, sprzedaży i zysku ……. 175
...
Koncepcja dźwigni (leverage) ......... 179
...
Struktura kapitału a zasada dźwigni …….. 181
…
Mierzenie efektu dźwigni ……. 189
…
Pytania ......... 191
1.
2.
3.
4.
5.

Zadania ……. 191
...
10 Budżetowanie inwestycji ......... 193

Problemem, jaki stale napotykają zarządzający przedsiębiorstwami, jest budżetowanie inwestycji kapitałowych. Produkcyjne aktywa przedsiębiorstwa – maszyny i urządzenia – zużywają się i wymagają remontu kapitalnego lub wymiany. Przedsiębiorstwa mogą także chcieć inwestować w celu ekspansji. Decyzja inwestycyjna – czy dotyczy dokonania wymiany urządzeń, czy też ekspansji firmy – niemal zawsze łączy się z koniecznością wyboru między kilkoma możliwościami.

Długość okresu zwrotu ......... 193

Każda inwestycja łączy się z ryzykiem. Jeśli firma narusza fundusze na ryzyko przez ich inwestowanie, chciałaby oczywiście odzyskać je tak szybko, jak to jest możliwe. Pojawia się więc kwestia okresu zwrotu, czyli czasu, jakiego firma potrzebuje, aby otrzymać wpływy gotówki z inwestycji wystarczająca do odzyskania pierwotnego nakładu. Przykład (...)

Metoda aktualnej wartości netto ......... 195

Bardziej skomplikowaną metodą budżetowania jest metoda aktualnej wartości netto (NPV). Polega ona na sprowadzeniu wszystkich przyszłych wpływów gotówki do obecnej ich wartości i odjęciu nakładu pierwotnego. Jeżeli wynik jest dodatni, projekt można zaakceptować. Do obliczeń wykorzystuje się następujące równanie. (...)

Metoda wewnętrznej stopy zwrotu ......... 199

Prawdopodobnie najbardziej popularną techniką stosowaną przy podejmowaniu decyzji dotyczących budżetowania kapitału jest metoda wewnętrznej stopy zwrotu (IRR). (...)

Podsumowanie ......... 205
…
Pytania ......... 207
1.
2.
3.
4.

Zadania ……. 207
...
11 Rada dyrektorów ......... 209

Będąc na szczycie organizacyjnej struktury korporacji rady dyrektorów spełnia w przedsiębiorstwach kapitalistycznych unikalną rolę. Podobnie jak prezydent w państwie jest odpowiedzialny przed wyborcami, którzy głosowali na niego, aby służył im interesom, rada dyrektorów jest odpowiedzialna przed akcjonariuszami, którzy wybierają poszczególnych dyrektorów. (...)

Wynagrodzenie ......... 211
…
Atrybuty dyrektora ......... 213
…
Zebranie rady ......... 213
…
Liczba dyrektorów oraz ich kadencja ......... 215
…
Doroczne zgromadzenie ......... 217
…
Procedura głosowania ......... 217
…
Pytania ......... 221
1.
2.
3.
Zadania ……. 191
...
12 Prywatyzacja: perspektywą dla rządu ......... 223

Ludzie żyjący na terenach byłego Związku Radzieckiego chcieliby przekształcić gospodarkę na wzór zachodni. Mówiąc ściślej, chcieliby osiągnąć dobrobyt i wysoki poziom życia taki jak w krajach zachodnich. Czy taka zmiana jest możliwa? Czy możliwe jest przekształcenie nieefektywnej, nieproduktywnej, skorumpowanej i zbankrutowanej, centralnie „planowanej” gospodarki w źródło dobrobytu?*

* Dla oligarchów: na pewno jest! Proponuję zapoznać się z Globalizacją Stiglitza – poz. 99 Prezentowanej literatury. Jest tam sporo fragmentów o dziejach byłego ZSRR (rozdziały 5-6)
Anonimus

Oczywiście ludzie zasługują na to, gdyż obecna sytuacja jest przyczyną ogromnych cierpień.*

* Z perspektywy czasu (nie chcąc pamiętać, kiedy Autor pisał tą książkę) brzmi to dość dwuznacznie: Cierpienia bytowe przeciętnego Rosjanina, w latach 90. raczej sporo wzrosły, a nie zmalały; gospodarka zaś wcale się nie rozwinęła, raczej prawie upadła. Z tym ogromem cierpień za rządów socjalistycznych (pomijając czasy stalinowskie), to też raczej kolorystyczna przesada.
Anonimus

Nie można mieć całkowitej pewności, że jest to możliwe, ponieważ nikt dotąd nie dokonał takiej zmiany. Jednakże, przynajmniej teoretycznie, powinno to być możliwe, tym bardziej, że pomysłowość ludzi jest nieograniczona.*

* Święta prawda! Nawet sam Stiglitz (w końcu późniejszy noblista z ekonomii) i spece z Banku Światowego, nie przewidzieli takiej sprawności i szybkości w transferze pożyczki dla Rosji na konta w bankach cypryjskich i szwajcarskich (Globalizacja, str. 140). Kilka fragmentów: „Nasze przewidywania okazały się tylko częściowo słuszne... Przewidywaliśmy, że upłyną tygodnie, nim oligarchowie wyprowadzą pieniądze z kraju, a zajęło im to jedynie dni i godziny. Kiedy MFW stanął przed faktami dokonanymi – miliardy dolarów, które pożyczył Rosji, znalazły się na kontach w bankach cypryjskich i szwajcarskich raptem po kilku dniach od udzielenia kredytów... MFW pożyczył Rosji dolary – co z kolei pozwoliło Rosji dać dolary oligarchom, by je wyprowadzili z kraju. Niektórzy z nas dowcipkowali, że MFW ułatwiłby im życie, gdyby od razu wysłał pieniądze na odpowiednie konta w Szwajcarii i na Cyprze.”
Anonimus

Ponadto, pojawił się cień nadziei, gdy podjęto pierwsze próby reform.*

* Dla kogo cień, to cień. Dla przyszłych oligarchów był to wcale nie żaden cień, tylko świetna okazja, którą wyśmienicie wykorzystali. Wiedzieli że muszą się spieszyć. Trafnie przewidywali, że w końcu może pojawić się jakiś Putin, który zacznie przeszkadzać, a do tego jeszcze jakiś Stiglitz, który zacznie opisywać.
W dodatku, jak na ironię, Rosja ponownie wkroczyła na ścieżkę wzrostu, gdy za Putina przyhamowano nieco liberalne zapędy na rzecz wzmocnienia władzy państwowej.
Na marginesie: nie mam nic przeciwko liberalizmowi, ani nie popieram niczyich zapędów dyktatorskich (choć czasami ratują kraj przed anarchią i paraliżem). Główna sentencja: bez przesady w czymkolwiek.
Anonimus

W następnych rozdziałach zajmiemy się problemami zarządzania przedsiębiorstwem. W tym rozdziale omówimy problemy związane z prywatyzacją i rolą rządu w tych przekształceniach.

Zakres zmian ......... 223

Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, tzn. przeniesienie prawa własności z państwa na obywateli, wydaje się być prostym zadaniem. Jedyne co należy zrobić to wręczyć nowym właścicielom dokument stwierdzający prawo własności w zamian za ustaloną opłatę (lub gratis). W rzeczywistości w krajach zachodnich dokonywano wielokrotnie prywatyzacji (zwłaszcza w latach osiemdziesiątych, gdyż jak wiadomo nie tylko rządy marksistowskie posiadały monopol na kiepskie zarządzanie gospodarką. W czasie rządów Margaret Thatcher w E. Brytanii sprywatyzowano 20 dużych państwowych firm. Rząd Chile pozbył się 470 firm. Wiele innych rządów od Izraela po Meksyk postanowiło postąpić podobnie.
W byłym Związku Radzieckim i w krajach Europy Wschodniej prywatyzacja stanowi znacznie trudniejsze zadanie. Mamy tu do czynienia nie z prywatyzacją tysięcy przedsiębiorstw, ale gospodarki jako całości.
Różnica między gospodarką komunistyczną a gospodarką wolnorynkową nie polega na tym, że w tej ostatniej państwo nie ingeruje w gospodarkę. Różnica polega na tym, że kapitalistyczny rząd nie może nakazać przedsiębiorstwu lub przemysłowi, co ma on produkować, albo w co inwestować, lub kogo zatrudnić. Może jedynie ustalać ogólne reguły wykorzystując obowiązujące prawo. W gospodarce krajów zachodnich działalność gospodarcza musi odbywać się zgodnie z zawiłym systemem prawnym regulującym wszystkie dziedziny współczesnego rynku, np. bankowość, bankructwo, ochrona konsumenta, umowy, korporacje, środowisko, zatrudnienie, fundusze emerytalne, obrót papierami wartościowymi, bezrobocie . Zgodność działania z prawem jest kontrowana przez wiele instytucji i organizacji państwowych, społecznych i prywatnych.
(...)

Rola rządu ......... 225

Rządy krajów Europy Wschodniej muszą występować w podwójnej roli. Muszą być prawodawcami przy równoczesnym tworzeniu zrębów gospodarki rynkowej: prywatnej własności, prawa, instytucji, agencji nadzoru. Rząd musi spełniać rolę wychowawcy obywateli i przygotowania społeczeństwa do życia w nowych warunkach. Przyjrzyjmy się temu bliżej.
Jeśli chodzi o tworzenie nowego systemu prawnego, to rządy krajów Europy Wschodniej są pod presją czasu. Najszybszym i najbezpieczniejszym wyjściem byłoby zastosowanie, z minimalnymi modyfikacjami dotyczącymi lokalnych warunków , ustawodawstwa obowiązującego w Europie Zachodniej. (...)
Drugim, zazwyczaj nie docenianym zadaniem, jakie mają do wypełnienia rządy krajów Europy Wschodniej, jest edukacja klienta. Nie ma wątpliwości, że klient jest równie istotnym elementem gospodarki rynkowej, jak odpowiednie prawodawstwo, prywatyzowane przedsiębiorstwa czy też różnego rodzaju instytucje i agencje. Obywatele powinni być cierpliwi, pracowici, wydajni i oszczędni. Powinni rozumieć, że jest to konieczne i że nie można osiągnąć natychmiast, bez wyrzeczeń wysokiego standardu życia krajów zachodnich. Obywatele mają prawo to wiedzieć.
...

Kilka przykładów funkcjonowania gospodarki ......... 227

Kapitał w postaci fabryk, wyposażenia, gruntów, telekomunikacji, systemy elektrowni, transportu itp. istnieje zarówno w państwie kapitalistycznym, jak i socjalistycznym. Ten kapitał w połączeniu z umiejętnościami ludzi jest podstawą do tworzenia bogactwa społeczeństwa. Niezwykle istotną sprawą, podkreślaną głównie przez ekonomistów, jest fakt, iż kapitał potrzebuje „adwokata”. W gospodarce komunistycznej kapitałem zarządza państwo, w wyniku czego nie jest on należycie chroniony i nie ma zapewnionych warunków wzrostu. Prowadzi to do stagnacji i upadku gospodarczego. Rządy nie są dobrymi „adwokatami” kapitału. Na Zachodzie kapitał jest w przeważającej części w prywatnych rękach. W rezultacie właściciele poszukują możliwości podniesienia jego wartości, dbają o jego pomnożenie i zabezpieczenie. Ostatecznie zyskuje na tym całe społeczeństwo. (...)

Poza tymi podstawowymi sprawami dotyczącymi kapitału, istnieje wiele innych, które nie są rozumiane w krajach postkomunistycznych. Zadaniem rządów tych krajów jest wyjaśnienie tych spraw społeczeństwu. Oto kilka przykładów:
• Wolność i niepodległość nie oznaczają tego samego co demokracja. Tylko lokalne społeczności mogą stworzyć własną demokrację.
• Nie ma alternatywnych rozwiązań. Komunizm okazał się systemem, który poniósł ekonomiczną klęskę, a ponadto wiązał się z represjami i łamaniem praw człowieka.
• Zmian nie można przeprowadzać łagodnie i powoli. Próby stopniowych reform zamiast łagodzić, powodują jedynie wydłużenie trudnego dla społeczeństwa okresu.
• Gospodarka wolnorynkowa nie może być „importowana” z Zachodu. Można wzorować się na doświadczeniach krajów zachodnich i korzystać z ich pomocy, lecz rynek musi być tworzony lokalnie przez lokalne społeczności.
• Kraje Europy Wschodniej potrzebują kapitału, według ostatnich szacunków około 400 miliardów rocznie. Zachód nie może tu pomóc: po prostu kraje zachodnie nie dysponują wystarczająco dużymi zasobami wolnego kapitału. Ludzie na Wschodzie powinni wypracować ten kapitał sami, pracując i oszczędzając.

Na szczęście możemy wymienić też kilka pozytywnych punktów:
• Sytuacja gospodarcza w krajach Europy Wschodniej nie może się już pogorszyć. Nie ma innej możliwości jak tylko systematyczne polepszenie. Społeczeństwa krajów Europy Wschodniej mają możliwość swobodnego wyboru swoich przywódców. Mogą wybrać ludzi zdolnych i uczciwych.

Uwagi
Znaczna część powyższych twierdzeń jest po prostu kontrowersyjna. Nie uważam za celowe, w tym miejscu, nad tym się rozwodzić. „Technicznie” mogę jedynie podkreślić, że z przyczyn oczywistych, jeśli chcemy wyrażać się w miarę trafnie, lepiej nie używać takich twierdzeń, jak: „Nie ma alternatywnych rozwiązań ”, „Nie może się już pogorszyć”, „Nie ma innej możliwości” itp.
Anonimus

Wychowywanie społeczeństwa ......... 231

W celu uświadomienia społeczeństwu przedstawionych wyżej problemów, rządy krajów Europy Wschodniej powinny zorganizować odpowiednią kampanię informacyjną. (...)
W każdej kampanii informacyjno-propagandowej uczestniczą mass media. (...)

Na marginesie
Chciałem się jedynie zapytać, kiedy społeczeństwo wychowa rządy i mass media?
Anonimus

Praca społeczna w Ameryce ......... 231

Znaczenie działalności społecznej w gospodarce USA jest znacznie większe niż w wielu innych krajach. Społeczeństwo amerykańskie nie mogłoby funkcjonować bez milionów ludzi, którzy każdego dnia wykonują społecznie różne prace, począwszy od prostych służebnych prac, jak zakupy czy pomoc osobom starym i niepełnosprawnym, a skończywszy na pracach wymagających wysokich kwalifikacji, jak udział ekspertów w pracach komisji wydających pozwolenia budowlane.
Znaczenie pracy społecznej jest rzadko doceniane za granicą.
W przypadku gdy rząd potrzebuje pomocy z zagranicy, jest rzeczą naturalną, że zwraca się o nią do rządu innego państwa. Zazwyczaj jest to właściwy sposób postępowania, ale nie w przypadku Stanów Zjednoczonych. Jeśli jako menedżer potrzebujesz pomocy w dziedzinie nauki języków, księgowości czy zarządzania, na ogół zwracasz się o to do swojego rządu. Nie jest to najwłaściwsza metoda postępowania. Twój rząd ma wiele znacznie ważniejszych spraw do załatwienia.
Natomiast są inne możliwości, jak na przykład bezpośredni apel do amerykańskiego społeczeństwa poprzez rząd, organizacje międzynarodowe, szkoły czy też przedsiębiorstwa. Dobrze sformułowana prośba o pomoc na pewno spotka się z masowym odzewem.

13 Prywatyzacja: perspektywą dla przedsiębiorstwa ......... 235

Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych jest podstawą, na której można budować gospodarkę rynkową. W tym rozdziale zajmiemy się prywatyzacją z punktu widzenia przedsiębiorstwa odbudowywanego z gruzów nieefektywnej gospodarki komunistycznej.*

* W wielu przypadkach, głównie zresztą nie w Polsce, ta odbudowa i prywatyzacja pogrążyły na długie lata tą gospodarkę w jeszcze większe gruzy. Co prawda, na gruzach niektórzy zrobili świetne interesy. Przykład ZSRR/Rosji jest tu bardzo wymowny. Inna sprawa, to nadużywanie nazwy „gospodarka komunistyczna”, chyba że traktujemy to jako uproszczoną metaforę. „Gruzy” - zresztą też.
Anonimus

Stworzenie gospodarki rynkowej wymaga wiele wysiłku i energii wszystkich zaangażowanych stron. Powstaje pytanie, na czym polega zadanie ludzi zarządzających państwowymi przedsiębiorstwami w czasie, gdy rząd stara się zreformować całą gospodarkę.*

* Złośliwcy powiedzą zapewne, że „zadanie ludzi zarządzających państwowymi przedsiębiorstwami...” polega na zabezpieczeniu własnej kasy. Opinia prawdopodobnie przeważnie niesprawiedliwa. Narastające systemowo rozwarstwienie społeczne, ujawniane/podejrzewane przekręty sprzyjają rozpowszechnianiu takich poglądów. Winne są też temu pewne dogmaty liberalizmu gospodarczego, niestety przez niektórych zbyt dosłownie realizowane w praktyce.
Anonimus

Czy dyrektorzy i robotnicy mogą ułatwić proces prywatyzacji danego przedsiębiorstwa?*

* Mogą! Mogą też wyjść na tym, szczególnie robotnicy i inni szaraczkowie, jak przysłowiowy „Zabłocki na mydle”. Mogą także wyjść na tym bardzo dobrze, ale pod warunkiem, że przedsiębiorstwo będzie dobrze zarządzane w interesie ogółu, a nie tylko zysków właścicieli. Niestety, globalna konkurencja i rozpowszechniane dogmaty o egoizmie jako o głównej sile napędowej gospodarki, mocno sprawy skomplikowały. Przyczynił się do tego także niesamowicie szybki rozwój techniki i technologii, który pozostawiony samemu tylko rynkowi (i egoizmowi), czyni zarówno dobro jak i bardzo wiele zła.
Anonimus

Odpowiedź brzmi tak. Mogą zrobić bardzo dużo szczególnie w sprawie przyspieszenia procesu przejmowania własności przedsiębiorstwa przez indywidualnych właścicieli z kraju i zagranicy. W tym rozdziale zajmiemy się istotą własności i wynikającą z niej odpowiedzialnością, Przedstawimy także kilka praktycznych rad dla menedżerów jak ułatwić prywatyzację.

Istota własności ......... 235

Na Zachodzie właścicielem przedsiębiorstwa można zostać albo przez stworzenie go od podstaw… albo też przez kupno… W obydwu przypadkach właściciel firmy bardzo dba o swoją własność, natomiast najpewniejszym sposobem zabezpieczenia zainwestowanego kapitału jest zapewnienie 2wydajności przedsiębiorstwa i wzrost jego wartości. Oznacza to zapewnienie miejsc pracy dla urzędników i robotników oraz stałe inwestowanie części zysku w rozwój przedsiębiorstwa.*

* Może oznaczać to również konieczność redukcji zatrudnienia urzędników i robotników, poprzez zastąpienie ich bardziej efektywnymi rozwiązaniami albo/równocześnie konieczność przeniesienia działalności tam, gdzie urzędnicy i robotnicy są tańsi.
Anonimus

W tym procesie interesy właścicieli i pracowników są zasadniczo identyczne. Dobra kondycja firmy leży w interesie właścicieli, którzy chcą mieć zysk z zainwestowanego kapitału. Dla pracowników powodzenie firmy oznacza zapewnienie zatrudnienia.*

* Z wyjątkiem sytuacji, gdy dla powodzenia firmy trzeba pozbyć się danych pracowników, czasami nawet wszystkich, np. gdy zakład pracy jest likwidowany, przenoszony, zastępowany przez kooperantów, obce usługi, pracowników zastępuje „technika”, lepsza organizacja itp.
Anonimus

Zarówno właściciele jak i pracownicy mają powody do satysfakcji ze swojego wkładu w budowę firmy.

Zdając sobie sprawę z niemożności poprawy rentowności przedsiębiorstw, a tym samym zapewnienia obywatelom przyzwoitych warunków życia, niektóre rządy komunistyczne tworzyły w fabrykach rady pracownicze. Ich zadaniem było zapewnienie współudziału pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem oraz wytworzenie poczucia własności. Te eksperymenty nie powiodły się. Nowoczesne zarządzanie jest skomplikowanym procesem i wymaga specjalistycznej wiedzy, dlatego nie można go zlecić ad hoc powołanym komitetom czy radom. Różne formy własności pracowniczej wypróbowano na Wschodzie i Zachodzie, co nie dało jednak pozytywnych rezultatów...* (...)

* Sporo prawdy, ale chyba nie do końca. W państwach demokratycznych nikt nie zabrania pracownikom, aby zarządzanie swoją własnością też powierzyli fachowcom, podobnie jak to często czynią właściciele nie będący pracownikami. Podobne rozwiązania zna od dawna spółdzielczość. Problem niepowodzeń tkwi chyba w czymś innym. Zbyt słabo znam niuanse sytuacyjne, żeby temat rozwijać, przynajmniej na razie.
Anonimus

Wartość przedsiębiorstwa państwowego ......... 237

Największym problemem przy prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego jest ustalenie jego wartości. Dana oferta cenowa wywołuje różne reakcje kupującego i sprzedającego. Ten problem wymaga systematycznego podejścia , w przeciwnym wypadku jego rozwiązanie jest bardzo trudne. Poniżej przedstawimy poszczególne kroki prowadzące do jego rozwiązania , tzn. ustalenia ceny przedsiębiorstwa. Dodatkową zaletą tej metody jest możliwość oceny jakości pożyczek udzielanych przez banki przedsiębiorstwom przemysłowym i innym. Może okazać się to bardzo pomocne dla specjalistów pracujących nad reformą systemu bankowego.

Oczywiście można w ten sposób wykazać, że firma jest już bankrutem i nie warto w nią inwestować. W każdym razie lepiej podjąć taką decyzję dostatecznie wcześnie. Kapitał i siła robocza mogą być wykorzystane bardziej efektywnie w inny sposób.*

* Temat złożony. Cześć bankructw/nieefektywności prawdopodobnie powstała sztucznie. Jedne z przyczyn ideowych, drugie biznesowych a trzecie ze zwykłej niekompetencji w gospodarce zbyt szybko i bez wystarczających ograniczeń otwartej na konkurencję. Wyceny i oceny stanu faktycznego też chyba nie zawsze były obiektywne. Ludzi wyrzucić na bruk można szybko. Szybko można też obciążyć społeczeństwo kosztami bezrobocia (jawnymi i ukrytymi). O wiele trudniej jest dobrze zorganizować całą gospodarkę. Niestety, „niewidzialna ręka rynku” nie we wszystkim chce nas wyręczyć, albo „wyręcza po swojemu”.
Anonimus

Przygotowanie rachunku wynikowego ......... 239

Punkt 1: Przychód ze sprzedaży obliczamy jako 60% wartości całkowitej produkcji firmy X przy wykorzystaniu wszystkich istniejących urządzeń i zatrudnieniu wszystkich pracowników. Jednym słowem zakładamy, że będzie wykorzystane tylko 60% mocy produkcyjnych firmy i że cała produkcja zostanie sprzedana. Wartość tej produkcji obliczamy stosując aktualne ceny rynkowe.
Punkt 2: Na koszt własny sprzedaży składają się koszty materiałowe i koszty pracy ludzkiej. Te ostatnie obliczamy na podstawie aktualnych stawek…
Punkt 3: Do obliczenia kosztów sprzedaży potrzebne będą pewne oszacowania…
Punkt 4: Koszty ogólne i administracyjne…
Punkt 5: Sposób obliczenia amortyzacji…
Punkt 6: Koszty związane ze spłatą odsetek ustalono na 6% wartości długoterminowego zadłużenia firmy, przedstawionego w punkcie 13 Bilansu.
Punkt 7: Teraz można obliczyć zysk brutto, koszty operacyjne ogółem, zysk operacyjny i zysk netto przed opodatkowaniem.
Punkt 8: Należy odjąć podatek wg ustalonych stawek.
Punkt 9: Przyjmując wartość akcji uprzywilejowanych jako zero, można wypełnić rubrykę: Zyski do podziału dla zwykłych akcjonariuszy.
Punkt 10: Teraz należy przygotować bilans. Po zakończeniu, dzielimy zyski przeznaczone do podziału dla zwykłych akcjonariuszy przez ilość akcji zwykłych z punktu 16 Bilansu, uzyskując w ten sposób dochód na jedną akcję.

Przygotowanie bilansu ......... 241

Punkt 1: Jeżeli bieżące zasoby gotówkowe i na rachunkach bankowych są większe niż miesięczne wpływy gotówkowe, umieść odpowiednią sumę w Bilansie. Jeśli są mniejsze niż miesięczny przychód, zaznacz to jako zero.
Punkt 2: Zazwyczaj w punkcie „zbywalne papiery wartościowe” wpisujemy zero. W przypadku gdyby firma posiadała takie papiery, należy umieścić aktualną sumę.
Punkt 3: W przypadku gdy firma X nie posiada należności na rachunkach, albo gdy ich suma nie przekracza 6% wartości Przychodu ze sprzedaży (zaznaczonego w Rachunku Wyników), w pozycji: Należności na rachunkach należy umieścić sumę równą 6% Przychodu ze sprzedaży. W przypadku gdy firma X posiada należności na rachunku, należy ocenić, ile z tych należności jest ściągalne w ciągu 90 dni. Wartość tę umieszczamy tylko wtedy, gdy przekracza 6% przychodu ze sprzedaży., w przeciwnym wypadku umieszczamy tę drugą sumę.
Punkt 4: Zapasy dzielimy na dwie grupy: surowce… oraz wyroby gotowe…
Punkt 5: Oszacowanie wartości gruntów…
punkt 6: Maszyny i wyposażenie…
Punkt 7: Punkt „Inne środki trwałe”…
Punkt 8: Teraz możemy wyliczyć całkowitą amortyzację…
Punkt 9: Teraz możemy uzupełnić Bilans wyliczając Aktywa bieżące ogółem, Aktywa trwałe brutto ogółem, Aktywa trwałe netto ogółem oraz Aktywa ogółem.
Punkt 10: Zobowiązania na rachunkach należy określić według ich aktualnej wartości…
Punkt 11: Skrypty dłużne zaznaczamy jako długi krótkoterminowe…
Punkt 12: Narosłe zobowiązania obliczamy dodając zalegle zobowiązania firmy, takie jak płace, odsetki, nie spłacone długi, podatki itp.
Punkt 13: Zadłużenie długoterminowe jest obliczane następująco. Po pierwsze dodajemy wszystkie subsydia rządowe, granty, zaległe długi i wszystkie inne dotacje finansowe pośrednie i bezpośrednie, jakie firma X otrzymała w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Pomoc pośrednia dotyczy fabryk, maszyn i wyposażenia przekazanego firmie X po cenie niższej niż ich wartość rynkowa w chwili otrzymania. Wynik dzielimy przez dwa. To jest właśnie wartość długu długoterminowego.
Punkt 14: Teraz należy dodać wartości z punktów 10-13, aby otrzymać zobowiązania ogółem.
Punkt 15: Pomijamy punkt Akcje uprzywilejowane i przechodzimy do punktu Akcje zwykle. Całkowita wartość akcji zwykłych wynika z odjęcia Zobowiązań ogółem od Aktywów ogółem. Jest to jedyna pozycja dotycząca kapitału i dlatego stanowi Kapitał akcyjny ogółem.
Punkt 16: Podziel wartość akcji zwykłych przez 10. Wynik oznacza ilość akcji przypadających na 10 dol. wartości nominalnej.

Zapowiedź uwag. Anonimus

Interpretacja danych ......... 245

Rozpatrzmy dochód w przeliczeniu na akcję (EPS) w Rachunku wyników. Jeśli ich wartość jest ujemna oznacza to, że firma nie jest zdolna do przetrwania w gospodarce rynkowej. Trzeba przeprowadzić jej restrukturyzację, być może podział na mniejsze przedsiębiorstwa. Wymaga to przygotowania sprawozdań finansowych dla każdego z nich z osobna. Być może część firmy X powinna ulec likwidacji. Nawet częściowa likwidacja nie oznacza dobrej perspektywy. Możliwość utraty pracy budzi niepokój wielu mieszkańców Europy Wschodniej, przyzwyczajonych do pewnej posady za czasów rządów komunistycznych. Nie zawsze dostrzegane jest to, że bezpieczeństwo socjalne tamtych czasów utrwalało biedę i niski poziom życia. Ludzie Zachodu także nie są zadowoleni z występowania zjawiska bezrobocia, lecz akceptują je jako część gospodarki rynkowej. Wiele zachodnioeuropejskich rządów, szczególnie w krajach skandynawskich , stara się złagodzić ten problem poprzez ubezpieczenia, przekwalifikowania bezrobotnych i różne czasowe zasiłki. Rządy krajów Europy Wschodniej prawdopodobnie zastosują podobne rozwiązania.
Jeśli EPS jest dodatni ale mniejszy niż 0,6 dol., perspektywy firmy są kiepskie…
Jeśli EPS jest większy niż 0,6 dol., firma powinna dać sobie rade na wolnym rynku i może być sprywatyzowana…

W przypadku gdy firma X zostanie sprywatyzowana, najpilniejszym zadaniem jest zapewnienie sprawnego zarządzania. Jeśli istnieje szansa skorzystania z doświadczeń zachodnich w tym względzie, nie wolno jej zmarnować. W gospodarce rynkowej analiza zarządzania firmą jest niezbędna szczególnie w pierwszym okresie działalności po jej prywatyzacji.

Uwagi (trochę wykraczające poza treść książki)

Śmiem sądzić, że to nie „bezpieczeństwo socjalne tamtych czasów” utrwalało biedę i niski poziom życia, tylko:

- niski poziom zarządzania. Temat do dzisiaj daleko nie do końca wyjaśniony. Nie można wszystkiego zwalać na „brak własności prywatnej” i dlatego, zarządzający, rządząc nie swoim mieniem, nie za bardzo o nie dbali. Na Zachodzie, w dużych przedsiębiorstwach, zarządzający też zarządzają przeważnie nie swoim, a jednak robią to efektywniej. Nie można też wszystkiego zwalać na system centralnego planowania. Na Zachodzie, szczególnie w Unii Europejskiej, bynajmniej nie wszystkim rządzi „niewidzialna ręka rynku”, tylko, w wielu sprawach, wręcz „planowa centralna biurokracja”, a jednak to działa sprawnie. Przyczyn niskiego poziomu zarządzania gospodarczego w socjalizmie było wiele. Trochę z nich, widzianych oddolnie przez „analityka z zamiłowania”, przedstawiam na stronie „konkretyzacja” (a później – także na bardzo wielu innych stronach). Po prostu byliśmy i jesteśmy chyba w ogóle do wszystkiego słabo organizacyjnie przygotowani, a fundując sobie socjalizm (czy też mając go zafundowany), nie zadaliśmy sobie trudu szczegółowego przeanalizowania praw rządzących wysoce scentralizowaną gospodarką. Rezultaty, z „przekrętami statystyki”, brakiem dobrego rozeznania stanu faktycznego i wynikającymi stąd błędami przy podejmowaniu decyzji, były takie, „jakby rządziło stado baranów”(Oczywiście, to tylko „kwiecista metafora”, a nie wyważona ocena). To nie tylko politycy byli temu winni;

- tłumienie inicjatyw oddolnych [„nie myśl, nie mów, nie podskakuj, siedź na d… i potakuj]. Hasło zapoczątkowane zostało niewątpliwie z przyczyn politycznych. Wkrótce jednak rozciągnięte zostało niemal na wszystko, co nie odpowiadało wzorcom, także w zakresie zwykłej organizacji pracy. Patologia tego typu zachowań, w prostych sprawach została przez władze spostrzeżona. Stąd sformułowano zasady postępowania w sprawach „krytyki i wniosków”. Niestety, sprawy „zasad ekonomicznych”, „zasad prawidłowej weryfikacji materiałów źródłowych do analiz ekonomiczno-organizacyjnych”, sprawy samych zasad sprawnego zarządzania itp., nie należały do prostych. Ich krytyka, to jakby krytyka samej Partii, a przede wszystkim jej lokalnych kacyków. Gdyby ktoś publicznie zaczął wtedy głosić to, co ja opisałem w „konkretyzacji” o przeróżnych „przekrętach statystyki”, przyczynach i skutkach, to zapewne narobił by sobie, oddolnie i odgórnie – chyba jednak bardziej „oddolnie” – znacznie więcej kłopotów, niż gdyby publicznie głosił, że „słucha Radia Wolna Europa”, nie jest zachwycony socjalizmem, nie podoba mu się Rząd a nawet Partia i ZSRR, w Polsce jest ograniczona wolność itp. Przy takiej nieprawomyślności politycznej, gdyby ona ograniczała się tylko do pustego ogólnego gadania, a delikwent nie należał do nomenklatury i partii, skąd można by go ewentualnie wyrzucić, to jedyną konsekwencją - o ile w ogóle SB by się nim zainteresowała - byłoby prawdopodobnie pouczenie, żeby publicznie bardziej trzymał „buzię na kłódkę.” I to wszystko. A „zdradzenie tajemnic statystycznego robienia wyników” – wilczy bilet niemal gwarantowany.

- negatywne dostosowanie się społeczeństwa [Parafraza Programu Wisła: „Pogłębiamy dno, trzymamy się koryta, i płyniemy z prądem”.]. Wobec słabości centralnych rozwiązań, słabości fachowej zbiurokratyzowanego aparatu mającego centralne idee wdrażać, braku wnikliwej analizy i kontroli, po prostu łatwiej było „obejść” niż zrealizować. „Obchodzenie” dla „obchodzących” było korzystne. Szkody dla całości gospodarki nie zawsze były widoczne, a jeśli nawet – przeważnie każdy się rozgrzeszał: to nie ja jestem winien. „Wszyscy tak robią”. To nie ja wymyśliłem „takie życie”.

- skutki „zimnej wojny” między supermocarstwami. Tematu chyba nie trzeba zbytnio rozwijać. Prawie na pewno gospodarce socjalistycznej zaszkodził nie tylko wyścig zbrojeń, ale także była ona gospodarczo zwalczana – metodami nie zawsze uczciwymi. To musiało odbić się poziomie życia również i zwykłych ludzi.

Śmiem również sądzić, że i obecne zawiedzione polskie nadzieje są przede wszystkim spowodowane:

- niskim poziomem zarządzania. Znaczna, obawiam się, że zdecydowana większość menedżerów w Polsce zachowuje się tak, jakby w ogóle nic o nowoczesnym zarządzaniu, promowanym w światowej literaturze, nie wiedziała, albo miała ją (literaturę) w „głębokim poważaniu”. Literaturze, promującej nowoczesne zarządzanie, wiele można zarzucić, ale jej nieznajomość lub lekceważenie, raczej świadczy o nieodpowiedzialności i nie pozostaje bez skutku na stan gospodarki i losy społeczeństwa. Odbija się to także bardzo mocno na poziomie wiedzy w całej konkretnej firmie: jaki szef – tacy pracownicy. Szef sobie dobiera „swoich” [„mierny, bo mierny, ale wierny, no i nie zagrozi, bo mierny”], a pracownicy, nawet gdy się lepiej znają, z prostego instynktu samozachowawczego, aby nie znaleźć się „za bramą”, nie będą się wychylać z wiedzą mogącą zakłócić dobre samopoczucie szefa. Niestety, samo życie.

- upadkiem moralnym znacznej części „elit” [egoizm, chciwość, brak zasad etycznych, lekceważenie społeczeństwa. Może to i tymczasowe odreagowanie elit, po czasach, w których były nakazowo zmuszane do zbytniego przejmowania się losami „hołoty”?]. Niestety, zbyt dużo okazji do szybkiego i niezbyt uczciwego wzbogacenia się, czasami wręcz do pospolitej korupcji, dała „niefachowa” prywatyzacja, która w dodatku doprowadziła do pozbycia się znacznej, najwartościowszej części majątku narodowego na rzecz zagranicy za „pół ceny”, a jak twierdzą niektórzy „niemal za bezcen”;

- pewnym, niestety bardzo wyraźnym i o dużym ciężarze gatunkowym, niedopracowaniu ekonomiki, finansów, rachunkowości, planowania i organizacji gospodarki kapitalistycznej.
Przecież, przeróżne przekręty, ostatnio z dużym nasileniem ujawniane w mediach, nie są specjalnie wymyślne. Rzekłbym nawet: są dość prymitywne, niemal jak „socjalistyczne naciągania”. W tym tylko się różnią, że teraz, to do własnej kieszeni, a niegdyś „aby Polska rosła w siłę”. Gdzie byli ci wszyscy biegli, spece od bilansów i analiz, z ich „doskonałymi” narzędziami analitycznymi, którzy, wg pięknie napisanych zasad, mieli nie tylko formalnie badać, ale także merytorycznie oceniać, przewidywać, być gwarancją rzetelności i wiarygodności bilansów. Czasami odnoszę wrażenie, jakbym powrócił do czytania „bajań” socjalistycznych ekonomistów i księgowych, jacy to oni są mądrzy a ich metody doskonałe. Niestety, to nie tylko sytuacja w Polsce. „Rządy kolesiów” w Azji Południowo-Wschodniej, japońska „bańka mydlana”, głośne afery z wiarygodnością danych giełdowych w USA, wszystko to razem czyni zasadnym pytanie w ogóle o jakość stosowanych metod ekonomiczno-finansowych: ewidencji, analiz, kontroli. Ja osobiście, głównych przyczyn słabości upatruję, w nadal pokutującym lekceważeniu przeróżnych szczegółów, które mogą okazać się bardzo istotnymi, i w niedostatecznym interdyscyplinarnym a zarazem kompleksowym podchodzeniu do zagadnień. Słowem: za dużo wielkich słów i „mnóstwa” nieraz bardzo sztucznych formułek, za mało zwyczajnego wnikliwego myślenia z odpowiednim zasobem wiedzy.

- negatywnym dostosowaniem się społeczeństwa, niemal jak za socjalizmu, tylko w innej formie i z innych powodów. Społeczeństwo, widząc co się dzieje, straciło już niemal do reszty wiarę w „lepsze jutro” [„lepiej to już było”], mogące się„przebić” ideały, autorytety, wiedzę, mądrość, rzetelną pracę, sprawną organizację [„każdy doi jak może”] itp., kultywując za to: cwaniactwo, egoizm, liczenie na protekcję lub opatrzność, albo wręcz pogrążając się w poczuciu beznadziejności, które odpowiednio skumulowane, może doprowadzić do kolejnego wybuchu.

- wadami kapitalizmu, który będąc niewątpliwie, w sensie gospodarczym, ustrojem sprawniejszym od „realnego socjalizmu”, niestety, czyni to kosztem, przynajmniej w polskim i nie tylko polskim wydaniu, brutalizacji życia, zaniku ludzkich uczuć w stosunku do pracowników, grup i społeczeństw słabszych, a także w stosunku do faktycznych lub domniemanych konkurentów, zubożeniem lub wręcz wyrzucaniem poza nawias „ludzkiego życia” znacznej części społeczeństwa.

Co zrobić, aby jednak była realna nadzieja, w realnej przyszłości, dla wszystkich uczciwych, na lepsze jutro?
Ja osobiście, wybrałem szerzenie wiedzy. Rola Internetu ciągle tu rośnie. Niewiele więcej mogę zrobić.
Szkic moich poczynań i zamierzeń – strona „Credo”.
Anonimus

Odpowiedzi do pytań ……. 249
…
Wykaz równań ……. 287
Wykaz rysunków ……. 289
Index …….. 293
Słownik ……. 298
…
=======================================================
Literatura| Strona główna |